 |
Tháng 11/2025, một quán cà phê ở phường Xuân Hương - Đà Lạt (Lâm Đồng) trở thành hiện tượng mạng khi chủ quán diện trang phục cổ trang, hóa thân thành Tiểu Long Nữ - nhân vật trong tiểu thuyết kiếm hiệp Trung Quốc - giao lưu với khách bằng giọng TVB.
Đơn vị cá nhân này đã tạo ra sức bật du lịch, tăng trưởng khách 300%, trong khi Đà Lạt chịu ảnh hưởng thiên tai. Dịp lễ 30/4-1/5 vừa qua, lượng khách đổ về quán cà phê để chụp ảnh cùng "cô Long" lên đến 300-400 người/ngày.
Song, "cô Long" lại trở thành đề tài tranh luận vào đầu tháng 5 khi nhiều du khách cho rằng hình tượng này không phù hợp với văn hóa của Đà Lạt, có thể bước lại "vết xe đổ" trang phục Mông Cổ ngập tràn của Sa Pa (Lào Cai).
Tranh cãi hình tượng ngoại lai
Chia sẻ với Tri Thức - Znews, Gia Huy (TP.HCM), du khách thường xuyên đến Đà Lạt, cho biết không lui tới quán cà phê này theo trào lưu vì cảm thấy "mất chất Đà Lạt".
Theo anh, Đà Lạt được nhớ đến bởi bản sắc Tây Nguyên, khung cảnh thơ mộng và những khoảng hở xanh mát. Quán cà phê này nằm bên hồ Tuyền Lâm, giữa rừng thông và bố trí hoa tươi theo hình ảnh "xứ sở ngàn hoa", nhưng lại xen lẫn hình tượng đặc trưng của Trung Quốc.
"Trải nghiệm không đồng nghĩa với việc làm nổi bật văn hóa ngoại. Khi hội nhập, văn hóa nước bạn cũng du nhập, nhưng làm du lịch dài hạn, tôi nghĩ phải giữ hình ảnh điểm đến và giá trị văn hóa bản địa, đừng lai tạp. Khi đó, du khách mới dễ phân biệt văn hóa của Đà Lạt", anh nói.
 |
| Hình tượng "cô Long" được chủ quán cà phê hóa thân. Ảnh: Happy Hill Đà Lạt. |
Đồng quan điểm, Nguyễn Thư (Tây Ninh) cũng không ủng hộ việc xây dựng hình tượng nhân vật Trung Quốc tại Đà Lạt, bởi du khách đến đây cốt lõi để tận hưởng không khí lạnh và văn hóa cao nguyên. Nếu làm du lịch ăn xổi hoặc lạm dụng văn hóa ngoại, bản sắc địa phương sẽ đánh mất từng ngày.
"Sáng tạo là cần thiết, nhưng nếu thiếu gắn kết với văn hóa bản địa sẽ gây cảm giác 'vay mượn', rời rạc và thiếu chiều sâu. Đến Đà Lạt, tôi chỉ tìm quán cà phê view đồi núi, cắm trại ở rừng thông... để cảm nhận tinh thần nơi đây", cô nêu.
Ngược lại, một số du khách bày tỏ ý kiến không nên nhìn nhận sự việc theo hướng tiêu cực, điển hình là Đinh Thắm (TP.HCM). Theo cô, không nên bó buộc du khách vào khuôn mẫu cứng nhắc. Họ tìm đến quán vì muốn thư giãn, cười vui, miễn là "cô Long" không vượt quá các chuẩn mực hành vi hay có những biểu hiện lố lăng, phản cảm.
Nói về hình tượng này, chủ quán cà phê cho biết mục đích không phải gây sự chú ý. Trong quá trình vận hành, nhận thấy khách đến với nhiều trạng thái khác nhau, cô chỉ nghĩ rằng mình có thể kết nối, chia sẻ với họ bằng cách diện trang phục quán cho thuê và trò chuyện hài hước. Từ khi mở bán năm 2017 đến nay, quán vẫn đi theo phong cách Đà Lạt.
Việt Nam nên quy hoạch hình ảnh điểm đến
"Cô Long" không phải là trường hợp duy nhất. Trước đó, Lào Cai từng xuất hiện hàng chục điểm thuê đồ Mông Cổ trên đường vào bản Cát Cát. Tháng 3/2023, trào lưu mặc chụp ảnh Tây Tạng, Mông Cổ ở sông Nho Quế (Hà Giang cũ) cũng khiến chính quyền địa phương phải chấn chỉnh.
Tháng 12/2023, việc các bạn trẻ diện trang phục Thái Lan, chụp ảnh tại Ninh Bình tiếp tục dấy lên nhiều ý kiến trái chiều. Hồi giữa tháng 5, trang phục cổ trang mang mỹ cảm Trung Quốc tiếp tục xâm chiếm Bảo Lộc (Lâm Đồng), ăn theo trào lưu "thần tiên tỷ tỷ" tại tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc).
 |
| Du khách diện trang phục cổ trang tại Hang Múa (Ninh Bình). Ảnh: L.H. |
Dưới góc độ văn hóa, nhà nghiên cứu văn hóa, tiến sĩ Nguyễn Ánh Hồng cho rằng trang phục không chỉ là cái mặc, mà còn đại diện cho bản sắc quốc gia. Việc mặc trang phục nước ngoài tại các địa điểm du lịch Việt Nam là một thực trạng tác động đến giá trị văn hóa.
Người dân địa phương có thể phân biệt trang phục nước ngoài, nhưng khách du lịch lại không. Điều này khiến bản chất văn hóa du lịch các điểm đến mang dáng hình của những quốc gia khác.
Còn dưới góc độ du lịch, tiến sĩ Khoa Tăng, giảng viên ngành Quản trị du lịch và khách sạn (Đại học RMIT Việt Nam), đánh giá trong bối cảnh du lịch biến đổi liên tục theo toàn cầu hóa và thị hiếu thị trường, việc sử dụng hình tượng nhân vật ngoại lai không phải câu chuyện "khắt khe hay cởi mở", mà là làm sao để giữ ranh giới giữa giao thoa và lai ghép.
Yếu tố ngoại lai chỉ nên dừng lại ở vai trò làm phong phú trải nghiệm điểm đến, để không lấn át bản sắc hay làm mất tính nhận diện địa phương. Song, hình ảnh điểm đến bền vững không nên xây dựng dựa trên xu hướng "gây sốt" MXH hay nhu cầu ngắn hạn, bởi khi đó văn hóa dễ bị thương mại hóa.
"Việt Nam đang chú trọng quy hoạch không gian và phát triển hạ tầng du lịch nhiều hơn. Để định hình du lịch dài hạn nên quy hoạch hình ảnh điểm đến một cách chiến lược và nhất quán", vị tiến sĩ chỉ ra.
Việc xây dựng hình ảnh một điểm đến tác động đến nhiều khía cạnh, bao gồm đối tượng, hành vi, kỳ vọng và xu hướng chi tiêu của du khách. Đồng thời tạo sự cân bằng giữa phát triển du lịch và khả năng chống chịu dài hạn về môi trường, văn hóa - xã hội và kinh tế, thay vì chỉ tối đa hóa lượng khách.
 |
| Du khách chụp ảnh cùng trang phục dân tộc Dao Đỏ tại Lào Cai. Ảnh: Art House Sapa. |
Song, tiến sĩ Khoa nhấn mạnh Việt Nam gặp vấn đề lớn về tính phân mảnh trong phát triển du lịch. Nhiều địa phương đi theo mục tiêu riêng, thiếu liên kết trong định vị hình ảnh tổng thể. Điều này làm suy yếu khả năng xây dựng bản sắc điểm đến dài hạn và năng lực cạnh tranh bền vững.
Trong bối cảnh này, đối với doanh nghiệp, cộng đồng cần quản trị mềm để phát triển tự nhiên. Song song đó áp dụng khung pháp lý chọn lọc với các lĩnh vực liên quan đến cảnh quan, kiến trúc, môi trường... Nhà nước cũng nên điều phối, định hướng các bên cùng xây dựng hình ảnh điểm đến.
Theo ông Khoa, quy hoạch hình ảnh điểm đến hiệu quả không thể tách biệt như một chiến dịch quảng bá, mà phải tích hợp vào chiến lược phát triển của địa phương.
Lấy ví dụ, Nhật Bản đã tích hợp bản sắc văn hóa vào quy hoạch đô thị, không "đóng băng" thành phố Kyoto như một bảo tàng, chỉ áp dụng các quy định cho cảnh quan và bảo tồn khu phố truyền thống nhằm duy trì hình ảnh đô thị, bản sắc văn hóa và bảo vệ căn tính (sense of place) cho cộng đồng địa phương.
Ngoài ra, một số quốc gia thành công trong việc quy hoạch chung hình ảnh điểm đến có thể kể thêm Indonesia, Singapore...
    |
Cảnh quan tại Ninh Bình, Đà Lạt (Lâm Đồng), Hà Giang (cũ), Mũi Né (Bình Thuận cũ). Ảnh: Linh Huỳnh, Andy Trung. |
Việt Nam có thể học từ các quốc gia này bằng cách tích hợp quy hoạch hình ảnh điểm đến vào quy hoạch không gian đô thị; bảo tồn cảnh quan và kiến trúc; chiến lược giao thông và không gian công cộng và quản lý mật độ phát triển du lịch.
"Hình ảnh điểm đến được xem như 'giấy bảo hành' cho chất lượng điểm đến, tạo dựng lòng tin khiến du khách yên tâm trong việc lựa chọn và khám phá bản sắc nguyên bản của điểm đến", tiến sĩ này bày tỏ.
Học kỹ năng sống từ những cuốn cẩm nang sinh tồn
Sách “Cẩm nang sinh tồn”, “100 kỹ năng sinh tồn”, “Sống sót” là câu chuyện của những phượt thủ, nhà thám hiểm về cách thoát hiểm và sinh tồn.
