  |
- PGS.TS., nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch
- Thành viên Tổ chuyên gia tư vấn Quy hoạch Quốc gia
"Làng du lịch tốt nhất thế giới", "quá tải", "đông đúc", "bê tông hóa", "thương mại hóa", "phá vỡ cảnh quan" là những cụm từ xuất hiện gần đây khi nhắc đến làng Lô Lô Chải.
Ngôi làng vùng cực Bắc vụt sáng thành hiện tượng sau khi được UN Tourism (Tổ chức du lịch thế giới) vinh danh vào tháng 10/2025. Tuy nhiên, chỉ sau hơn 3 tháng, những mặt được - mất đằng sau danh hiệu toàn cầu này dần bộc lộ.
"Sự công nhận của thế giới mang đến cho Lô Lô Chải một giá trị thương hiệu rất lớn. Tuy nhiên, đi kèm với danh hiệu luôn là rủi ro. Danh hiệu càng cao, kỳ vọng càng lớn", PGS.TS. Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, nhận định.
Vụt sáng
Thôn Lô Lô Chải (xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang) nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú, cách phường Hà Giang khoảng 154 km, ở độ cao gần 1.470 m so với mực nước biển.
Toàn thôn có 120 hộ, chủ yếu là người Lô Lô, sinh sống bằng nghề trồng ngô, lúa và nấu rượu truyền thống đã tồn tại gần 800 năm. Không gian làng nổi bật với những ngôi nhà trình tường, nhiều căn có tuổi đời từ vài chục đến hơn 200 năm.
Từ năm 2011, Lô Lô Chải bắt đầu làm du lịch. Toàn thôn có 62 hộ tham gia kinh doanh du lịch cộng đồng, cung cấp các dịch vụ lưu trú, ăn uống và hướng dẫn trải nghiệm, tạo việc làm và sinh kế mới cho người dân.
    |
| Du khách check-in mùa xuân tại Lô Lô Chải, tháng 3/2025. Ảnh: Phạm Tú. |
Theo PGS.TS. Phạm Trung Lương, thương hiệu điểm đến trong ngành du lịch giữ vai trò then chốt. Khi được thế giới công nhận, điểm đến sẽ nhanh chóng thu hút sự quan tâm và kỳ vọng của du khách.
Chính danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới" đã kéo du khách đến Lô Lô Chải. Từ tháng 10/2025, lượng khách tăng mạnh, đạt khoảng 10.000 khách mỗi tuần, có thời điểm lên tới 12.000-15.000 khách.
Trước đó, năm 2020, làng đón hơn 50.000 lượt khách. Bốn năm sau, con số này đã vượt 102.000 lượt, trong đó khoảng 45% là khách lưu trú. Doanh thu du lịch năm 2024 ước đạt hơn 6 tỷ đồng.
 |
| Lô Lô Chải đông đúc dịp cao điểm lễ hội mùa hoa tam giác mạch, ngày 22/11/2025. Ảnh: Hiếu Rùa. |
Lô Lô Chải cũng là ngôi làng được quan tâm nhiều nhất trong số 5 làng của Việt Nam từng được vinh danh "Làng du lịch tốt nhất thế giới" đến nay.
Theo chuyên gia, sức hút đặc biệt của Lô Lô Chải đến từ sự hội tụ nhiều yếu tố:
- Thứ nhất, vị trí ngay dưới Cột cờ Lũng Cú - điểm cực Bắc Tổ quốc, nằm trong cung vòng lặp Hà Giang (Hà Giang Loop)
- Thứ hai, lợi thế nằm trong Công viên địa chất toàn cầu Đồng Văn
- Thứ ba, bản sắc văn hóa Lô Lô mang tính "hiếm" và nguyên bản cao
- Thứ tư, khả năng lan tỏa mạnh mẽ trên truyền thông nhờ hình ảnh thị giác ấn tượng
"Trong nhiều năm, nơi đây đã trở thành điểm đến quen thuộc của giới nhiếp ảnh, travel blogger và du khách tìm kiếm trải nghiệm văn hóa sâu. Điều này tạo hiệu ứng cộng hưởng vượt trội so với nhiều làng du lịch khác", ông Lương nói.
Áp lực
Tuy nhiên, theo PGS.TS. Phạm Trung Lương, đằng sau mỗi danh hiệu quốc tế luôn tiềm ẩn rủi ro. Du khách tìm đến các điểm du lịch cộng đồng thường kỳ vọng được trải nghiệm những giá trị nguyên bản, và đối với Lô Lô Chải cũng vậy.
Du khách kỳ vọng bản sắc văn hóa được bảo tồn, kiến trúc truyền thống còn nguyên vẹn, cảnh quan thiên nhiên hoang sơ và đời sống cộng đồng mang dấu ấn xưa cũ.
"Khi những kỳ vọng này không được đáp ứng, sự thất vọng sẽ xuất hiện rất nhanh, kéo theo sự suy giảm sức hút của điểm đến", chuyên gia nêu quan điểm.
 |
| Homestay tại trung tâm làng Lô Lô Chải. Ảnh: Lo Lo Ancient House. |
Thực tế, những rủi ro này đã dần xuất hiện tại Lô Lô Chải sau khi được vinh danh. Áp lực thương mại hóa thể hiện rõ qua tình trạng homestay bị môi giới đặt trước rồi bán lại với giá cao gấp 1,5-3 lần so với niêm yết.
Những phòng có giá 600.000-800.000 đồng mỗi đêm bị đẩy lên 1,2-2,4 triệu đồng. Điều này khiến du khách thực sự muốn trải nghiệm văn hóa Lô Lô khó tiếp cận, trong khi phần lợi nhuận lớn lại rơi vào tay trung gian, không thuộc về cộng đồng địa phương.
Không ít du khách chỉ dừng lại check-in rồi rời đi, không lưu trú để cảm nhận đời sống bản địa.
Bên cạnh đó, tình trạng quá tải cũng dần bộc lộ. Lượng khách lưu trú và tham quan tăng cao khiến hạ tầng điện, nước chịu áp lực lớn, thậm chí xảy ra sự cố chập điện.
Mới đây, việc xuất hiện một căn nhà hai tầng xây khung bê tông, tường gạch trát xi măng trong làng đã gây nhiều ý kiến trái chiều. Nhiều du khách cho rằng công trình này ảnh hưởng đến cảnh quan và bản sắc truyền thống của Lô Lô Chải.
 |
| Căn nhà hai tầng đang xây được cho là "bê tông hóa" ngôi làng cổ tích Lô Lô Chải. Ảnh: Vũ Quang Minh. |
Trong những lần xảy ra sự cố, chính quyền xã Lũng Cú nhanh chóng vào cuộc, xác minh và xử lý vi phạm (nếu có).
Tuy nhiên, theo chuyên gia, áp lực từ truyền thông, kỳ vọng của danh hiệu và lượng khách tăng đột biến trong thời gian ngắn đang tạo ra nguy cơ hiện hữu
"Du lịch phát triển quá nhanh trong khi cộng đồng chưa kịp chuẩn bị năng lực quản lý, khiến trải nghiệm nguyên bản dễ bị biến dạng", ông Lương nhận định.
Phép thử khắc nghiệt
Theo PGS.TS. Phạm Trung Lương, để giữ được giá trị của Lô Lô Chải, yếu tố quan trọng nhất là nhận thức và sự đồng thuận của cộng đồng.
Khi đã trở thành một cộng đồng du lịch, mỗi thành viên cần hiểu rằng nếu không giữ được những giá trị cốt lõi đã được thế giới công nhận, cơ hội sẽ mất đi rất nhanh.
Chuyên gia nhấn mạnh việc tuân thủ các giá trị chung có ý nghĩa quyết định. Bởi chỉ cần một hộ phá vỡ nguyên tắc như xây dựng công trình bê tông cao tầng giữa làng, cũng có thể làm tổn hại đến hình ảnh và thương hiệu chung.
    |
| Nhịp sống thường ngày của người dân Lô Lô. Ảnh: @duchoaa_. |
Song song, vai trò của chính quyền địa phương mang tính then chốt. Thách thức đặt ra là phải dung hòa giữa yêu cầu bảo tồn và nhu cầu sinh hoạt chính đáng của người dân.
Khi một gia đình có nhu cầu mở rộng không gian sống, chính quyền cần vào cuộc kịp thời, tìm giải pháp phù hợp thay vì để người dân tự phá bỏ những giá trị kiến trúc truyền thống.
"Việc quản lý không thể chỉ dựa trên mệnh lệnh hành chính, mà cần 'có tình, có lý', xuất phát từ mục tiêu bảo vệ thương hiệu và sinh kế lâu dài của cộng đồng", PGS.TS. Phạm Trung Lương nói.
 |
| Lô Lô Chải ẩn hiện trong lớp sương mờ, đằng xa là cột cờ Lũng Cú. Ảnh: Hiếu Rùa. |
Theo chuyên gia, sự nổi tiếng quá nhanh có thể khiến danh hiệu trở thành một "chiếc áo rộng" nếu không được quản trị tốt.
Để hạn chế các tác động tiêu cực, Lô Lô Chải cần theo dõi chặt chẽ các chỉ số phát triển bền vững như sức chứa điểm đến, mật độ khách theo ngày và áp lực lên không gian sinh hoạt.
Bên cạnh đó là những biến đổi về kiến trúc, cảnh quan, mức độ và tần suất trình diễn văn hóa, các chỉ báo môi trường như rác thải, tiếng ồn, tiêu thụ nước - năng lượng, cùng mức độ hài lòng của người dân địa phương.
"Danh hiệu quốc tế là cơ hội hiếm có, nhưng cũng là phép thử khắc nghiệt", ông Lương nói.
Với Lô Lô Chải, giữ được ngôi làng giữa ánh hào quang của danh hiệu không chỉ là câu chuyện du lịch, mà là bài toán về nhận thức, quản trị và sự đồng lòng của cả cộng đồng, theo chuyên gia.
Học kỹ năng sống từ những cuốn cẩm nang sinh tồn
Sách “Cẩm nang sinh tồn”, “100 kỹ năng sinh tồn”, “Sống sót” là câu chuyện của những phượt thủ, nhà thám hiểm về cách thoát hiểm và sinh tồn.
