Nơi vẫn âm thầm sau danh hiệu 'Làng du lịch tốt nhất thế giới'

Nhóm du khách trải nghiệm sống như người bản địa tại làng du lịch Quỳnh Sơn. Ảnh: Thanh Hiền.

Cùng với Lô Lô Chải (Tuyên Quang), Quỳnh Sơn cũng được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh Làng du lịch tốt nhất thế giới 2025 vào ngày 17/10/2025. Nhưng sau hơn 2 tháng, khi Lô Lô Chải chứng kiến lượng khách tăng ồ ạt, ngôi làng người Tày nằm giữa thung lũng ở Bắc Sơn (Lạng Sơn) lại khá âm thầm.

“Người dân tiếp nhận sự quan tâm mới theo hướng tích cực, nhưng thận trọng”, ông Trịnh Minh Tuấn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Bắc Sơn, nói với Tri Thức - Znews.

Khách tăng

Dương Thị Quyên, chủ hộ homestay Dương Đình Hanh, làng Quỳnh Sơn, cảm thấy phấn khởi khi lượng khách đến đông hơn trước. Các phòng nghỉ thường được lấp đầy, du khách bắt đầu quan tâm đến đời sống người Tày, hỏi han chị nơi đây có gì để ăn, chơi và muốn ở lại lâu hơn để trải nghiệm.

Khách đông rõ rệt vào mỗi cuối tuần hoặc lễ, Tết, ước tăng khoảng 70-80% so với trước khi có danh hiệu từ UN Tourism. Nhiều ngày, cơ sở đón các đoàn 20-30 khách Việt, trong khi khách quốc tế thường đến đơn lẻ.

Giá homestay duy trì ở mức 100.000 đồng/người/đêm với sàn cộng đồng và 300.000 đồng/phòng đôi/đêm.

“Khách ở nhà sàn, sinh hoạt cùng chủ nhà, ăn cơm cùng gia đình những món quen thuộc như lợn quay, bánh ngải, bánh chưng đen. Đây là cuộc sống thường ngày, không ‘dàn dựng’”, Quyên nói.

Trước lượng khách tăng lên, gia đình Quyên xây thêm 3 phòng, mở thêm một quán cà phê nhỏ phục vụ khách nghỉ chân, ngắm cảnh, chụp ảnh.

Toàn làng Quỳnh Sơn hiện chỉ có 12 hộ làm homestay. Ảnh: Yến Vi Vu.

Còn theo ông Trịnh Minh Tuấn, sau khi được vinh danh, lượng khách đến Quỳnh Sơn tăng gấp 3 so với trước.

Trong năm 2025, 6 xã thuộc huyện Bắc Sơn cũ (hiện bao gồm xã Bắc Sơn) ghi nhận 161.450 lượt khách, trong đó có 9.450 lượt khách lưu trú và 1.015 lượt khách quốc tế. Doanh thu ước đạt 80,7 tỷ đồng, thời gian lưu trú trung bình 1-1,5 ngày, vượt 107% kế hoạch đề ra.

Điều đáng chú ý không chỉ là lượng khách, mà là chất lượng dòng khách. Khách quốc tế đến từ châu Âu, Australia và Trung Quốc tăng lên, với xu hướng ở lại lâu hơn và tìm kiếm trải nghiệm văn hóa - sinh thái thay vì đi nhanh trong ngày.

“Doanh thu không chỉ đến từ phòng nghỉ, mà còn từ ẩm thực Tày, trải nghiệm nông nghiệp và các hoạt động gắn với đời sống bản địa”, ông Tuấn nói.

Những căn nhà sàn ngói âm dương, cùng quay về hướng Nam tại làng Quỳnh Sơn. Ảnh: Yến Vi Vu.

Chiến lược nào cho Quỳnh Sơn?

Trái với hình dung về một ngôi làng bị cuốn vào “cơn sốt” du lịch sau danh hiệu, Quỳnh Sơn gần như không có biến động đột ngột trong cấu trúc cộng đồng.

Hiện làng mới có 12 hộ làm homestay, cùng một số dịch vụ ăn uống, trải nghiệm và 3 hướng dẫn viên du lịch được cấp thẻ tại điểm. Khoảng 38 hộ bày tỏ mong muốn tham gia làm du lịch, nhưng việc mở rộng được thực hiện từng bước, có lựa chọn, nhằm tránh phá vỡ nhịp sinh hoạt của làng.

Điều thay đổi rõ nhất không nằm ở số lượng cơ sở lưu trú, mà ở nhận thức của cộng đồng về giá trị văn hóa Tày. Du lịch không tách khỏi đời sống, mà bám vào nhịp sinh hoạt thường nhật như cấy gặt, làm bánh, làm ngói âm dương, hát Then, đàn Tính.

Những trải nghiệm này không được “diễn” cho khách xem, mà chỉ được chia sẻ khi có nhu cầu, trên nền sinh hoạt thật của người dân. Chính quyền địa phương khẳng định Quỳnh Sơn chưa có dấu hiệu thương mại hóa ồ ạt; việc phát triển du lịch được triển khai từ từ, có quy hoạch.

Du khách trải nghiệm du lịch đời sống của người Tày ở làng Quỳnh Sơn. Ảnh: Yến Vi Vu, Thanh Hiền.

So sánh với bản Lô Lô Chải, TS. Phạm Thị Thu Phương, Giám đốc các chương trình đào tạo Quản trị Khách sạn (Đại học Kinh tế Quốc dân), cho rằng sự khác biệt về mức độ lan tỏa là điều dễ hiểu.

Lô Lô Chải có lợi thế biểu tượng mạnh với hình ảnh “cực Bắc”, cao nguyên đá và bản sắc văn hóa Lô Lô giàu tính thị giác, dễ tạo hiệu ứng truyền thông nhanh. Trong khi đó, Quỳnh Sơn không sở hữu một biểu tượng “check-in” tương tự.

Tuy nhiên, thế mạnh của Quỳnh Sơn nằm ở mô hình du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp và sinh kế bền vững, với những trải nghiệm “chậm” và chiều sâu. Đây là kiểu sản phẩm khó tạo hiệu ứng tức thì trên mạng xã hội, nhưng phù hợp với nhóm du khách tìm kiếm trải nghiệm văn hóa, đặc biệt là khách quốc tế và các gia đình muốn trải nghiệm giáo dục.

Theo chuyên gia, “độ viral” không phải thước đo duy nhất của thành công; với điều kiện hạ tầng và nhân lực còn hạn chế, lựa chọn chậm nhưng chắc là hướng đi phù hợp.

Trong 3-5 năm tới, Quỳnh Sơn có thể sôi động hơn, nhưng địa phương khẳng định những giá trị cốt lõi như nhà sàn, cánh đồng, nhịp sống nông nghiệp và tinh thần cộng đồng người Tày sẽ không thay đổi. Danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới”, vì thế, không phải đích đến, mà là phép thử cho lựa chọn của Quỳnh Sơn: không chạy nhanh để nổi tiếng, mà đi chậm để đi đường dài.