Một cuộc tấn công nhằm vào tổ hợp điện - khử mặn tại Kuwait, bị cáo buộc do Iran thực hiện, đang làm dấy lên làn sóng lo ngại mới về mức độ dễ tổn thương của hạ tầng thiết yếu tại Vùng Vịnh - nơi nguồn nước ngọt phụ thuộc gần như hoàn toàn vào công nghệ khử mặn.
Theo Bộ Điện lực Kuwait, vụ việc khiến một công nhân Ấn Độ thiệt mạng và gây hư hại nghiêm trọng một tòa nhà dịch vụ. Dù chưa rõ mức độ gián đoạn sản xuất, giới chức khẳng định hệ thống điện và nước vẫn được duy trì ổn định, đồng thời kêu gọi người dân tránh lan truyền thông tin chưa kiểm chứng. Phía Tehran chưa phản hồi cáo buộc.
Đây là lần thứ hai các cơ sở điện - nước tại Vùng Vịnh bị tấn công kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát cuối tháng 2. Trước đó, một cơ sở tại Bahrain cũng bị UAV đánh trúng, trong khi Iran cáo buộc Mỹ và Israel tấn công nhà máy khử mặn trên lãnh thổ mình.
Các đòn đáp trả qua lại ngày càng mở rộng phạm vi, không chỉ giới hạn trong mục tiêu quân sự mà đã lan sang hạ tầng dân sự trọng yếu. Đáng chú ý, vụ tấn công vào Kuwait được cho là nhằm đáp trả đòn đánh trước đó vào một hồ chứa nước tại tỉnh Khuzestan (Iran).
Những diễn biến này, cùng với tuyên bố cứng rắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump - trong đó có cảnh báo sẽ phá hủy các nhà máy điện và giếng dầu Iran - cho thấy chiến sự đang bước vào giai đoạn leo thang khó kiểm soát.
 |
| Nhà máy điện Sabiya, Kuwait. Ảnh: GE Vernova. |
“Gót chân Achilles” của Trung Đông
Khủng hoảng khan hiếm nước là bài toán mang tính cấu trúc của Trung Đông, trong đó Kuwait thuộc nhóm bị hạn chế nghiêm trọng nhất.
Theo dữ liệu của Liên Hợp Quốc, mỗi người dân Kuwait chỉ có khoảng 4 m³ nước ngọt tái tạo tự nhiên mỗi năm - một con số cực thấp so với mức trung bình toàn cầu.
Trong khi đó, để duy trì mức sống hiện đại, mỗi người cần khoảng 1.700 m³ nước mỗi năm cho các nhu cầu từ sinh hoạt đến sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Khoảng cách khổng lồ này buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải dựa gần như hoàn toàn vào công nghệ khử mặn nước biển.
Hiện nay, các nhà máy khử mặn cung cấp tới 80% lượng nước uống trong khu vực, từ khoảng 42% tại UAE đến gần 99% ở Qatar. Hệ thống này không chỉ phục vụ nhu cầu dân sinh mà còn là nền tảng cho các ngành công nghiệp then chốt như hóa dầu, năng lượng và trung tâm dữ liệu, theo RT.
Các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) bắt đầu đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ khử mặn sau cú sốc dầu mỏ năm 1979, khi nguồn thu tăng vọt. Ngày nay, bên cạnh công nghệ nhiệt truyền thống, phương pháp thẩm thấu ngược nước biển (SWRO) - sử dụng màng lọc để loại muối - đã trở thành xu hướng chủ đạo.
Toàn khu vực hiện có hơn 3.400 nhà máy khử mặn, sản xuất trên 22 triệu m³ nước mỗi ngày, tương đương khoảng 1/3 công suất toàn cầu, theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Clean Water hồi tháng 1.
Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc này lại khiến khu vực trở nên cực kỳ dễ tổn thương. Không giống các nguồn nước tự nhiên, hệ thống khử mặn đòi hỏi hạ tầng công nghiệp phức tạp, tiêu tốn năng lượng lớn và có tính tập trung cao. Điều này đồng nghĩa chỉ cần một vài cơ sở bị tê liệt, nguồn cung nước có thể bị gián đoạn trên diện rộng.
 |
| Các nhà máy khử mặn đóng vai trò sống còn vì cung cấp khoảng 80% lượng nước uống cho khu vực Vùng Vịnh. |
Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu các nhà máy khử mặn bị tấn công đồng loạt, hậu quả sẽ không dừng lại ở một quốc gia, Financial Times cho biết.
Lịch sử cho thấy hạ tầng nước luôn là mục tiêu dễ tổn thương trong xung đột. Trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, các cơ sở nước của Kuwait từng bị phá hoại nghiêm trọng, buộc nước này phải áp dụng chế độ phân phối nước và nhập khẩu từ bên ngoài.
Tại Yemen, các cơ sở khử mặn cũng từng trở thành mục tiêu trong các chiến dịch quân sự, trong khi Saudi Arabia nhiều lần hứng chịu các cuộc tấn công tương tự từ lực lượng Houthi.
Gần đây hơn, xung đột tại Gaza đã cho thấy mức độ tàn phá mà chiến tranh có thể gây ra đối với hạ tầng dân sự, bao gồm cả hệ thống cung cấp nước.
Nguy cơ lan rộng thành khủng hoảng nhân đạo
Một trong những kịch bản đáng lo ngại nhất là sự sụp đổ của nguồn cung nước sạch sẽ kéo theo làn sóng di cư quy mô lớn. Khu vực Vùng Vịnh có hàng chục triệu lao động nước ngoài - từ Ai Cập, Lebanon, Sudan đến Nam Á - vốn phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống hạ tầng hiện đại.
Ông George Farag, cựu nhà ngoại giao Mỹ từng điều phối các chiến dịch ứng phó khủng hoảng trong khu vực, nhận định: “Một chiến dịch tấn công quy mô lớn vào hạ tầng nước có thể kích hoạt thảm họa nhân đạo đồng thời tại nhiều quốc gia Vùng Vịnh”.
“Nếu nước uống không còn, dòng người sẽ buộc phải rời đi”, ông Farag cảnh báo. “Đó sẽ là một cuộc di cư hỗn loạn, gây áp lực lên cả khu vực và các quốc gia tiếp nhận”.
Đặc biệt, khả năng trữ nước của các nước này rất hạn chế. Không giống các quốc gia có hệ thống hồ chứa tự nhiên, nhiều nước Vùng Vịnh chỉ có thể dự trữ nước trong vài ngày đến vài tuần. Điều này khiến bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể nhanh chóng đẩy xã hội vào khủng hoảng.
Không chỉ vậy, sự gián đoạn nguồn nước còn có thể làm tê liệt các ngành công nghiệp chủ lực, từ sản xuất nhôm, hóa dầu đến năng lượng - những trụ cột của nền kinh tế Vùng Vịnh.
Trên thực tế, các dấu hiệu cho thấy xung đột đã bắt đầu lan sang lĩnh vực công nghiệp và năng lượng. Các cuộc tấn công gần đây của Iran được cho là đã gây thiệt hại đáng kể cho một nhà máy luyện nhôm lớn tại Abu Dhabi, cũng như một cơ sở tương tự tại Bahrain.
Trong khi đó, sau khi Israel tấn công mỏ khí South Pars - một trong những dự án năng lượng lớn nhất thế giới - Iran đã đáp trả bằng cách nhắm vào các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng tại Qatar. Những thiệt hại này có thể ảnh hưởng đến sản lượng trong nhiều năm, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Căng thẳng cũng gia tăng tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa đã khiến hoạt động vận tải bị gián đoạn, buộc một số nhà máy phải cắt giảm công suất.
Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng khu vực vẫn còn “dư địa an toàn” nhất định. Nhờ các kho dự trữ chiến lược, nguồn cung nước chưa bị đe dọa ngay lập tức. Tuy nhiên, họ cũng cảnh báo rằng chỉ cần một chiến dịch tấn công kéo dài và có hệ thống, tình hình có thể nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong bối cảnh đó, cuộc tấn công tại Kuwait được xem như một lời cảnh báo rõ ràng: khi chiến tranh vượt ra khỏi các mục tiêu quân sự và chạm đến những yếu tố thiết yếu của đời sống, hậu quả sẽ không còn giới hạn trong phạm vi chiến trường.
Trung Đông - vùng đất vốn đã khắc nghiệt về tự nhiên - giờ đây đang đối mặt với một thách thức mới, nơi nước sạch không chỉ là tài nguyên, mà còn trở thành “điểm nghẽn chiến lược” có thể định đoạt cục diện của cả một cuộc xung đột.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
