Không ai hiểu gánh nặng của ông Trump

Thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran được cho là đã hoàn tất, sau quá trình “mặc cả” từng câu chữ giữa đôi bên. Văn kiện hiện đã ở giai đoạn cuối cùng và có thể mở đường cho một bước ngoặt ngoại giao giữa Washington và Tehran. Tuy nhiên, ông Trump vẫn đang chịu sức ép không nhỏ. Ông cần sớm mở lại eo biển Hormuz để kéo giá xăng tại Mỹ đi xuống, nhưng đồng thời phải tránh khiến phe diều hâu trong đảng Cộng hòa nổi giận vì cho rằng Washington đang quá mềm mỏng với Tehran.

Liên tục xoay chiều và gây nhiễu

Theo Reuters, thế tiến thoái lưỡng nan của ông Trump trở nên rõ ràng trong tuần này. Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, thỏa thuận khung sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại, chấm dứt tình trạng siết chặt lưu thông hàng hải trên eo biển Hormuz, đồng thời hoãn thảo luận vấn đề hạt nhân sang vòng đàm phán tiếp theo.

Nếu được ông Trump và giới lãnh đạo Iran cùng thông qua, thỏa thuận khung sẽ là bước tiến lớn hướng tới hòa bình, kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2.

Dù vậy, nhiều nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ chiến sự Iran đang kêu gọi ông Trump “hoàn tất nhiệm vụ” bằng cách nối lại không kích, chặn con đường phát triển chương trình hạt nhân của Tehran.

Ông Trump trong cuộc họp nội các ngày 27/5. Ảnh: Reuters.

Trong tuần, một số đồng minh cứng rắn của ông Trump đã chỉ trích khả năng đạt thỏa thuận. Họ cho rằng thỏa thuận đạt được sẽ không khác nhiều so với thỏa thuận năm 2015 do chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama đàm phán. Chính ông Trump cũng từng chỉ trích và hủy bỏ thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Đáp lại, ông Trump xoa dịu đồng minh, khẳng định ông “không vội vàng” và chỉ chấp nhận một thỏa thuận “tuyệt vời”. Dù vậy, dư địa để ông xoay xở với chiến sự Iran ngày càng thu hẹp.

“Những thay đổi về cách nói cùng các quyết định đảo chiều đột ngột của Trump trong tuần qua cho thấy thực tế: Ông Trump đang xoay xở với cuộc chiến quy mô lớn trong không gian chính trị chật hẹp”, bà Laura Blumenfeld, chuyên gia về Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins, nhận định.

Theo New York Times, trong tuần này, cách tiếp cận thiếu nhất quán của ông Trump trong vấn đề Iran khiến đồng minh cả ở trong và ngoài nước thấy khó hiểu. Ông liên tục chuyển hướng giữa thúc đẩy đàm phán ngoại giao, đe dọa tấn công quân sự, thậm chí đưa ra đề xuất gây “ngơ ngác”.

Đăng tải của ông Trump trên Truth Social ngày 25/5 cho thấy rõ nhất thông điệp thiếu nhất quán. Ông vừa tuyên bố các cuộc đàm phán với Iran “đang tiến triển tốt đẹp”, vừa cảnh báo nếu không đạt “thỏa thuận tuyệt vời”, mọi thứ sẽ quay về “chiến trường và tiếng súng, nhưng lớn hơn, dữ dội hơn”.

Sau tất cả những đe dọa cứng rắn, thậm chí những giao tranh trực tiếp xảy ra trong tuần này, tiến trình ngoại giao vẫn tiếp tục.

Nhiều quan chức quân đội Mỹ bối rối trước diễn biến “lúc căng, lúc dịu” của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Theo New York Times, tại Lầu Năm Góc, nhiều quan chức quân đội bối rối trước diễn biến “lúc căng, lúc dịu” của ông Trump. Một quan chức quốc phòng cấp cao cho biết hơn 50.000 binh sĩ Mỹ được điều động đến Trung Đông cũng đang trong trạng thái “lửng lơ” khi ông Trump liên tục thay đổi lựa chọn.

Cách tiếp cận của ông Trump trong vấn đề Iran dường như bị chi phối bởi tâm trạng cá nhân và các diễn biến có tính thời điểm. Những thay đổi lập trường của ông cũng phản ánh áp lực từ cuộc giằng co phe phái trong nội bộ chính trường Mỹ.

“Những phát ngôn của Trump khiến tất cả bối rối. Mọi thứ có vẻ hỗn loạn và khó hiểu, nhưng sau 6 năm, người ta đã quen dần và bỏ qua bớt những điều gây nhiễu đó”, ông James F. Jeffrey, nhà ngoại giao từng làm việc dưới thời Tổng thống George W. Bush, nhận xét.

Trong khi đó, giới chức Iran cho rằng việc ông Trump liên tục thay đổi lập trường có thể khiến ngoại giao trở nên khó khăn hơn.

“Phía Mỹ đăng rất nhiều trên mạng xã hội, họ nói rất nhiều. Đôi khi gây nhầm lẫn, đôi khi gây mâu thuẫn”, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh phát biểu với báo giới trong chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ hồi giữa tháng 4.

Nhiều câu hỏi chưa có lời giải

Những thông tin rò rỉ với truyền thông về các điều khoản trong thỏa thuận khung cho thấy nhiều vấn đề gai góc sẽ chưa được giải quyết ngay.

Trong đó có vấn đề eo biển Hormuz xét về lâu dài, số phận kho uranium đã làm giàu cấp độ cao của Iran, và khả năng nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Tehran...

Ông Trump khẳng định ông không chịu bất cứ áp lực nào, kể cả áp lực từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp diễn ra. Ảnh: Reuters.

Khuôn khổ thỏa thuận khung dù giúp tránh leo thang quân sự, nhưng hiện vẫn cách xa các yêu cầu trước đó của ông Trump về việc Iran phải “đầu hàng vô điều kiện” và cam kết dừng chương trình hạt nhân.

Các nhà phân tích cho rằng ông Trump đang tìm cách cân bằng giữa các mục tiêu, trong khi áp lực chính trị đối với Tổng thống Mỹ ngày càng gia tăng, tỷ lệ ủng hộ dành cho ông lại ngày càng sụt giảm.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Tại cuộc họp nội các ngày 27/5, ông Trump tái khẳng định lập trường cứng rắn trong vấn đề Iran và tuyên bố ông không quan tâm đến áp lực bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Dù vậy, những thay đổi chóng mặt của ông lại cho thấy thực tế trái ngược. Dù phong cách của ông Trump vốn dĩ khó đoán, nhưng việc khiến ngay cả đồng minh và cấp dưới cũng phải bối rối có lẽ không phải điều nhà lãnh đạo đứng đầu nước Mỹ mong muốn. Có những gánh nặng chỉ có người đang phải gánh mới hiểu thấu.