Căn bệnh diễn tiến tối cấp, đe dọa tính mạng chỉ trong 24 giờ

Các chấm xuất huyết trên da bé gái được chẩn đoán viêm màng não mô cầu. Ảnh: Sở Y tế Tây Ninh.

Tối 21/3, Sở Y tế tỉnh An Giang cho biết bệnh nhi Y. (11 tuổi, học sinh tiểu học tại đặc khu Phú Quốc) đã không qua khỏi ngày 16/3 do mắc bệnh viêm màng não mô cầu. Ngay sau đó, ngành y tế địa phương triển khai điều tra dịch tễ và rà soát các trường hợp tiếp xúc gần.

Kết quả ghi nhận khu nhà trọ nơi bệnh nhi sinh sống tại Dương Đông có khoảng 40 người. Tại Trường tiểu học Dương Đông 4, có 36 học sinh và một giáo viên được xác định tiếp xúc gần với bệnh nhân.

5-25 % người mang vi khuẩn không triệu chứng

Trong quá trình theo dõi, cơ quan chức năng phát hiện thêm một trường hợp là bạn cùng lớp của bệnh nhi Y. Trường hợp này là bé L.T.Y.V. (11 tuổi), được đưa đến khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc Trẻ em, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM trong tình trạng sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói.

Đáng chú ý, trên da bệnh nhi xuất hiện các ban xuất huyết lan rộng dạng “bản đồ”, trung tâm có dấu hiệu hoại tử, dấu hiệu điển hình của nhiễm não mô cầu thể nặng. Khai thác dịch tễ cho thấy bệnh nhi từng tiếp xúc gần với bạn học đã không qua khỏi trước đó. Kết quả xét nghiệm PCR và cấy dịch não tủy xác định bệnh nhi dương tính với vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm B.

Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi bị nhiễm trùng huyết kèm viêm màng não mủ do não mô cầu. Bệnh khởi phát nhanh và diễn tiến nặng chỉ trong khoảng 12 giờ. Nhờ được đưa đến viện sớm và xử trí kịp thời trong “thời điểm vàng”, bệnh nhi tránh được các biến chứng nguy hiểm như sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan.

Sau 3 ngày điều trị tích cực, tình trạng bé cải thiện, hết sốt, tỉnh táo, các chỉ số sinh hiệu ổn định, kết quả xét nghiệm dịch não tủy tiến triển tốt.

Bệnh nhi được chẩn đoán mắc não mô cầu đang điều trị tại bệnh viện. Ảnh: BVCC.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc bệnh do não mô cầu và khoảng 135.000 ca không qua khỏi. Tại Việt Nam, số ca bệnh trong năm 2025 tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm 2024, cho thấy nguy cơ bệnh đang gia tăng trở lại trong cộng đồng.

Viện Pasteur TP.HCM cho biết khu vực phía Nam ghi nhận ca bệnh rải rác từ năm 2012 đến nay, chưa xuất hiện ổ dịch lớn, trong đó nhóm huyết thanh B chiếm ưu thế.

Tuy nhiên, con người là ổ chứa tự nhiên của vi khuẩn não mô cầu. Tỷ lệ người lành mang trùng trong cộng đồng dao động từ 5-25%, có thể lên tới 30-40% tại khu vực có ổ dịch, làm tăng nguy cơ lây lan âm thầm.

Nhu cầu tiêm vaccine tăng mạnh

Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), viêm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Đây được coi là một trong những bệnh lý có diễn tiến nhanh nhất trong y khoa, khi chỉ trong vòng vài giờ từ những triệu chứng cảm cúm thông thường, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan.

Hiện nay, y học đã xác định được nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh, phổ biến nhất là A, B, C, Y và W. Tại Việt Nam, các nhóm này luôn là mối đe dọa thường trực, có thể gây ra những biến chứng kinh hoàng như viêm màng não mủ hoặc nhiễm trùng huyết, để lại di chứng nặng nề về thần kinh hoặc phải đoạn chi cho người bệnh nếu may mắn sống sót.

Trong khi đó, bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết trong một tuần nay số lượt người đến tiêm vaccine não mô cầu tại gần 260 trung tâm trên toàn quốc đã tăng gần 100% so với trước đó. Người tiêm thuộc nhiều nhóm tuổi, từ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người lớn tuổi và phụ nữ chuẩn bị mang thai.

Tiêm vaccine để phòng bệnh não mô cầu. Ảnh: Duy Hiệu.

Không chỉ những người tiêm lần đầu, hệ thống tiêm chủng còn ghi nhận nhiều trường hợp chủ động tiêm bổ sung các loại vaccine thế hệ mới nhằm mở rộng phạm vi bảo vệ trước các nhóm huyết thanh khác nhau.

Hiện Việt Nam có đầy đủ vaccine phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y, W, có thể sử dụng cho nhiều độ tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn. Các hệ thống tiêm chủng đã xây dựng phác đồ phù hợp theo từng nhóm đối tượng, giúp người dân tiếp cận giải pháp phòng bệnh một cách chủ động, cụ thể:

• Nhóm A, C, Y, W: Sử dụng vaccine tứ giá như Menquadfi (Mỹ), Nimenrix (Mỹ) hoặc Menactra (Mỹ). Các loại này có thể tiêm sớm cho trẻ từ 6 tuần hoặc 9 tháng tuổi.
• Nhóm B: Có vaccine thế hệ mới Bexsero (Bỉ) dùng cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến người lớn 50 tuổi. Ngoài ra, vaccine VA-Mengoc-BC (Cuba) phòng nhóm B và C cũng đang được sử dụng cho trẻ từ 6 tháng tuổi.

Do vi khuẩn nhóm B có hàng nghìn chủng khác nhau và biến đổi liên tục, việc lựa chọn vaccine có độ bao phủ rộng rất quan trọng. Những người đã tiêm vaccine thế hệ cũ vẫn có thể tiêm bổ sung vaccine thế hệ mới để tăng cường hàng rào bảo vệ, giúp cơ thể nhận diện được nhiều chủng vi khuẩn hơn.

Bên cạnh vaccine, việc thiết lập "hàng rào" bảo vệ cá nhân và cộng đồng đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn vi khuẩn não mô cầu lây lan. Người dân cần duy trì thói quen vệ sinh mũi họng, răng miệng hàng ngày và thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Một môi trường sống, làm việc thông thoáng, sạch sẽ và đủ ánh sáng cũng là yếu tố quan trọng giúp tiêu diệt mầm bệnh tự nhiên.

Mỗi cá nhân cần xây dựng chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý để củng cố hệ miễn dịch. Khi xuất hiện ca bệnh trong cộng đồng, việc tự giác đeo khẩu trang tại nơi đông người là cần thiết. Đặc biệt, cần hạn chế các tiếp xúc gần như hôn, dùng chung đồ dùng cá nhân, ly uống nước với người nghi nhiễm; đồng thời thực hiện khử khuẩn thường xuyên các bề mặt tiếp xúc để triệt tiêu nguy cơ mầm bệnh ẩn náu.