Xót xa bé gái Phú Quốc không qua khỏi vì căn bệnh diễn tiến quá nhanh

Vết xuất huyết dưới da do viêm não mô cầu. Ảnh: Vicare.

Em T.H.N.Y. (11 tuổi, Trường Tiểu học Dương Đông 4, Phú Quốc, An Giang) được đưa vào viện trong tình trạng tím tái, trên da nổi ban khắp cơ thể. Trước đó vài ngày, em chỉ sốt nhẹ, mệt mỏi, kèm đau đầu thoáng qua nên gia đình nghĩ là cảm sốt thông thường. Song cơn sốt tăng cao, những nốt ban lan nhanh và trẻ bắt đầu khó thở, buộc người nhà phải vội vã đưa đi cấp cứu.

Tại bệnh viện, các bác sĩ lập tức triển khai hồi sức tích cực theo phác đồ. Tuy nhiên, bệnh diễn tiến quá nhanh, gần như không cho nhiều cơ hội can thiệp. Khi nhập viện, tình trạng của bệnh nhi đã chuyển nặng, và dù nỗ lực hết mình, các bác sĩ vẫn không thể giữ được em. Kết quả xét nghiệm từ Viện Pasteur TP.HCM xác định bệnh nhi mắc viêm màng não mô cầu nhóm B.

Từ một cơn sốt tưởng chừng bình thường, viêm màng não do não mô cầu có thể khiến sức khỏe người bệnh lao dốc chỉ trong vài giờ, để lại rất ít cơ hội cho việc can thiệp nếu phát hiện muộn.

Căn bệnh cứ 6 người mắc, có 1 người không qua khỏi

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, thường cư trú âm thầm ở vùng mũi họng. Ước tính khoảng 1/10 người mang vi khuẩn này mà không có biểu hiện bệnh. Tuy nhiên, khi vượt qua hàng rào bảo vệ tự nhiên và xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương, vi khuẩn có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh với thể viêm màng não do vi khuẩn, cứ 6 người mắc thì có 1 người không qua khỏi, và khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với các di chứng nặng nề.

Trên quy mô toàn cầu, gánh nặng bệnh tật tập trung rõ rệt tại khu vực “vành đai viêm màng não” ở châu Phi cận Sahara, kéo dài từ Senegal đến Ethiopia, nơi thường xuyên ghi nhận các đợt bùng phát dịch não mô cầu. Ngoài ra, bệnh có xu hướng lan rộng trong các môi trường đông đúc như khu tập thể, trại tị nạn, doanh trại quân đội hay các sự kiện tập trung đông người.

Bệnh viêm màng não do não mô cầu thường diễn tiến nhanh, được mệnh danh là "bệnh tử 24 giờ". Ảnh: Lynn Bozof.

Bệnh thường biểu hiện dưới hai dạng chính là viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Khi gây viêm màng não, vi khuẩn tấn công lớp màng bao quanh não và tủy sống, dẫn đến phản ứng viêm dữ dội. Ngược lại, khi xâm nhập vào máu, chúng phá hủy thành mạch, gây xuất huyết lan rộng ở da và các cơ quan. Dù ở thể nào, bệnh cũng có thể diễn tiến rất nhanh, để lại ít “khoảng trống” cho việc xử trí nếu chậm trễ.

Một trong những thách thức lớn là triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu. Người bệnh có thể chỉ sốt, mệt mỏi, đau đầu… Những dấu hiệu trên dễ bị nhầm với cảm cúm thông thường, chính sự “đánh lừa” này khiến nhiều trường hợp nhập viện muộn, khi bệnh đã chuyển nặng.

Vi khuẩn não mô cầu lây qua dịch tiết đường hô hấp như nước bọt, nhưng không lan rộng dễ dàng như các bệnh cảm lạnh hay cúm. Thông thường, cần có sự tiếp xúc gần hoặc kéo dài, chẳng hạn như hôn, dùng chung vật dụng cá nhân hoặc sống chung trong không gian kín. Dù vậy, bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và những người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc mắc bệnh nền.

Lá chắn phòng bệnh

Ổ dịch viêm màng não do não mô cầu bùng phát tại Đại học Kent (khu vực Canterbury) từ giữa tháng 3 đã nhanh chóng khiến giới chức y tế Anh phải vào cuộc khẩn cấp.

Chỉ trong thời gian ngắn, 27 ca bệnh được ghi nhận, chủ yếu là sinh viên và người trẻ, trong đó có 2 trường hợp diễn tiến nặng và không qua khỏi. Các ca bệnh được cho là có liên quan đến một số hoạt động tụ tập đông người, đặc biệt tại hộp đêm Club Chemistry.

Vaccine là biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh. Ảnh: Skynews.

Trước nguy cơ lan rộng, cơ quan y tế Anh đã triển khai truy vết trên diện rộng, xác định hàng nghìn người có nguy cơ phơi nhiễm để cấp kháng sinh dự phòng. Sinh viên trong khu vực được yêu cầu theo dõi sát các triệu chứng như sốt, đau đầu, cứng cổ hoặc nổi ban bất thường và phải đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ. Đồng thời, giới chức y tế nhấn mạnh tiêm vaccine là biện pháp bảo vệ chủ động và hiệu quả nhất, đặc biệt trong các cộng đồng đông người như trường học và ký túc xá.

Theo CDC, trong bức tranh phòng ngừa viêm màng não do não mô cầu, vaccine vẫn là “tuyến phòng thủ” hiệu quả nhất. Hai loại vaccine chính hiện nay là MenACWY (phòng nhóm C và Y) và MenB (phòng nhóm B).

Cơ quan này khuyến cáo trẻ tiền dậy thì, thanh thiếu niên và những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên tiêm chủng viêm màng não do não mô cầu. Bên cạnh đó, người tiếp xúc gần với ca bệnh thường được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Bác sĩ thường chẩn đoán bệnh dựa vào xét nghiệm máu hoặc dịch não tủy để xác định tác nhân và lựa chọn kháng sinh phù hợp. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, nếu nghi ngờ bệnh, điều trị sẽ được khởi động ngay mà không chờ kết quả. Tùy mức độ nặng, người bệnh có thể cần hỗ trợ hô hấp, dùng thuốc nâng huyết áp, thậm chí can thiệp ngoại khoa để xử lý các vùng mô hoại tử.

Dù không phải là bệnh phổ biến, não mô cầu vẫn là mối đe dọa khó lường bởi diễn tiến nhanh và hậu quả nặng nề. Trong bối cảnh đó, việc tiêm vaccine đầy đủ và nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân, mà còn là cách hiệu quả để giảm thiểu những ca bệnh đáng tiếc trong cộng đồng.