|
|
Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Đinh Hà. |
Giai đoạn giao mùa kéo dài từ tháng 2 đến hết tháng 4 thường đi kèm kiểu thời tiết "sáng ấm, chiều lạnh", không khí ẩm. Không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt, những biến động này còn làm gia tăng rõ rệt các bệnh hô hấp, cơ xương khớp, dị ứng và đặc biệt là đột quỵ.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, đây là thời điểm giao thoa giữa không khí lạnh biến tính và các đợt áp thấp nóng phía Tây. Không khí lạnh khi đi qua vịnh Bắc Bộ mang theo lượng hơi nước lớn, tràn vào đất liền và ngưng tụ trên các bề mặt lạnh, tạo nên hiện tượng nồm ẩm đặc trưng.
Trong cùng một ngày, nhiệt độ có thể tăng nhanh lên 30-34°C vào buổi sáng nhưng vài giờ sau lại giảm xuống 15-18°C khi không khí lạnh tăng cường. Độ ẩm thường xuyên ở mức 85-98% khiến mồ hôi khó bay hơi, cơ thể giảm khả năng tản nhiệt, tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì tuần hoàn.
"Một số nghiên cứu cho thấy nguy cơ đột quỵ trong giai đoạn này có thể tăng từ 10% đến 80%, tùy mức độ biến động thời tiết. Đáng chú ý, nhiều bệnh nhân được đưa vào viện vào sáng sớm, sau các đợt mưa hoặc khi thời tiết đột ngột chuyển lạnh", bác sĩ Hoàng nói.
Ba khung giờ dễ kích hoạt đột quỵ
Thực tế lâm sàng cho thấy đột quỵ không xảy ra ngẫu nhiên mà thường rơi vào những thời điểm cơ thể dễ bị "sốc" trước thay đổi nhiệt độ.
Theo bác sĩ Hoàng, khoảng 6-9h là khung giờ nguy cơ cao nhất. Khi vừa thức dậy, cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động, huyết áp có xu hướng tăng nhanh. Nếu rời giường đột ngột, tiếp xúc ngay với không khí lạnh hoặc nền nhà ẩm, mạch máu dễ co lại, làm tăng nguy cơ vỡ mạch hoặc tắc mạch não.
Ban đêm, việc thức dậy đi vệ sinh cũng tiềm ẩn rủi ro. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khi rời khỏi chăn ấm, bước vào không gian lạnh, ẩm có thể khiến huyết áp "vọt" lên trong thời gian ngắn, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền.
Một thời điểm khác thường bị bỏ qua là lúc tắm, nhất là vào buổi tối hoặc đêm muộn. Tắm nước lạnh hoặc tắm khi nhiệt độ môi trường thấp có thể làm cơ thể mất nhiệt nhanh, gây co mạch, từ đó kích hoạt cơn đột quỵ.
Sự kết hợp của lạnh, ẩm và biến động áp suất khí quyển tạo nên "gánh nặng kép" cho hệ tim mạch. Khi nhiệt độ giảm đột ngột, mạch máu ngoại vi co lại để giữ nhiệt, kéo theo huyết áp tăng nhanh, có thể gây vỡ mạch não hoặc làm bong mảng xơ vữa, dẫn đến tắc mạch.
Độ ẩm cao khiến cơ thể khó thoát nhiệt, tim phải làm việc nhiều hơn, đồng thời máu có xu hướng "đặc" hơn, dễ hình thành cục máu đông. Trong khi đó, sự thay đổi áp suất khí quyển có thể làm mất ổn định các mảng xơ vữa, khiến chúng bong ra và gây tắc mạch não.
 |
| Những thói quen thường ngày như thức dậy, đi vệ sinh hay tắm đêm lại trùng với khung giờ đột quỵ dễ xảy ra nhất. Ảnh: Đinh Hà. |
Nguy cơ đặc biệt cao ở người trên 65 tuổi, người có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rung nhĩ, xơ vữa động mạch hoặc từng có cơn thiếu máu não thoáng qua. Lối sống như hút thuốc, uống rượu, ít vận động, ăn nhiều muối cũng góp phần "đẩy" nguy cơ lên cao.
Nhận diện sớm để không bỏ lỡ "thời gian vàng"
Trong bối cảnh giao mùa, việc nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ có ý nghĩa quyết định. Quy tắc BE FAST giúp phát hiện nhanh các biểu hiện điển hình như mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên, méo miệng, yếu tay chân, nói khó. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu ngay lập tức, bởi mỗi phút trôi qua đều làm tăng nguy cơ tử vong và tàn phế.
Khi gặp người nghi đột quỵ, bác sĩ Hoàng khuyến cáo cần đặt bệnh nhân nằm nghiêng, đầu hơi cao để tránh sặc nếu nôn, giữ ấm cơ thể và nhanh chóng gọi cấp cứu. Việc tự ý cho uống thuốc, cạo gió hay châm cứu không những không có tác dụng mà còn làm mất "thời gian vàng".
Để giảm nguy cơ trong mùa giao mùa, vị chuyên gia nhấn mạnh người dân nên giữ nhà cửa khô ráo, hạn chế không khí ẩm xâm nhập, mặc đủ ấm, đặc biệt vùng cổ, ngực và bàn chân. Chế độ ăn cần giảm muối, tăng rau xanh, uống đủ nước để tránh cô đặc máu.
Người cao tuổi nên vận động nhẹ trong nhà, tránh tập thể dục ngoài trời vào sáng sớm có sương mù. Quan trọng hơn, cần kiểm soát tốt các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường và duy trì thói quen sinh hoạt "chậm" như thức dậy từ từ, tránh thay đổi tư thế đột ngột, không tắm khuya hoặc tắm nước lạnh.
Cuốn sách Bệnh của thời thức ăn tiện lợi giải thích nguyên nhân gây ra tất cả bệnh mạn tính, cách thực phẩm tiện lợi đã tác động đến chúng dẫn đến tổn hại cho sức khỏe, nền kinh tế và môi trường, từ đó đề xuất giải pháp để chữa lành cho con người.
