Vì sao xả kho dầu không đủ sức cứu thị trường?

Tàu chở hàng Galaxy Globe và tàu chở dầu Luojiashan neo đậu tại Muscat, Oman ngày 9/3. Ảnh: Reuters.

Sản lượng dầu mỏ bị gián đoạn đã đẩy giá dầu thô vượt mốc 100 USD. CNN nhận định nếu chiến sự Mỹ - Israel và Iran kéo dài, giá dầu trong tương lai có thể tăng cao hơn nữa.

Trên thực tế, giá dầu đã gần chạm mốc 120 USD/thùng chỉ sau một đêm trước khi xuất hiện các báo cáo tiết lộ phương Tây chuẩn bị thảo luận về các biện pháp hạ nhiệt giá nhiên liệu. Thông tin này phần nào giảm bớt căng thẳng trên thị trường năng lượng.

Lần cuối cùng giá dầu giao dịch trên 100 USD là thời điểm xung đột Nga - Ukraine nổ ra. Giá dầu vượt qua mốc 100 USD vào tháng 3/2022 và duy trì quanh mức đó cho đến ngày 19/7/2022. Kể từ đó, giá dầu chưa từng chạm mức ba chữ số.

Thị trường không còn "bộ giảm xóc"

Căng thẳng tại Trung Đông đẩy giá dầu tăng cao vì hai lý do chính: Eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa và sản lượng dầu ở Trung Đông giảm sút.

Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy hẹp, nơi vận chuyển 20% lượng dầu mỏ thế giới bằng tàu chở dầu. Iran đe dọa tấn công bất kỳ tàu chở dầu nào đi qua eo biển này, dẫn tới tình trạng đình trệ trong thu gom và vận chuyển dầu trong khu vực.

Theo dữ liệu từ Rapidan Energy Group, ước tính 20% nguồn cung bị gián đoạn, gấp đôi so với kỷ lục thiết lập trong cuộc khủng hoảng Suez năm 1956-1957.

Giá dầu tăng vọt kéo giá xăng cũng tăng theo. Ảnh: Bloomberg.

Cuộc chiến cũng xóa sổ hoàn toàn công suất dự phòng, bởi Saudi Arabia và UAE đã bị cắt đứt khỏi thị trường dầu mỏ toàn cầu. Công suất dự phòng là chỉ số đo lường lượng dầu mỏ có thể nhanh chóng đưa vào khai thác thêm khi cần thiết, và thường đóng vai trò như một "bộ giảm xóc" cho thị trường năng lượng trước các cú sốc.

“Kết quả là thị trường không có bộ giảm xóc nào. Không có nhà sản xuất nào có thể can thiệp”, Bob McNally - người sáng lập và chủ tịch Rapidan - chia sẻ.

Do nguồn cung dầu không ổn định, các nhà sản xuất trong khu vực không còn chỗ chứa dầu thô. Họ không còn lựa chọn nào khác ngoài giảm sản lượng.

Khi giá dầu tăng vọt, giá xăng cũng tăng theo. Giá xăng tại Mỹ tăng khoảng 50 cent trong một tuần, lên mức 3,48 USD/gallon, cao hơn mọi thời điểm trong cả hai nhiệm kỳ của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

"Muối bỏ bể"

Tin tốt là thế giới vẫn còn rất nhiều dầu mỏ. Trước khi xung đột nổ ra, thế giới dư thừa nguồn cung, lý giải nguyên nhân giá dầu lại rẻ, giao dịch ở mức khoảng 60 USD/thùng trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran.

Các chuyên gia nhận định mốc 100 USD sẽ không duy trì lâu. Dan Pickering, người sáng lập và giám đốc đầu tư của Pickering Energy Partners, nhận định nhìn về các hợp đồng giao hàng năm 2027 và 2028, giá dầu tương lai đang giao dịch ở mức trên 60 USD.

Tuy nhiên, tin xấu là cuộc chiến Trung Đông đang kéo dài hơn hầu hết chuyên gia dự đoán ban đầu. Giá dầu tăng vọt phản ánh thực tế khắc nghiệt rằng giao tranh sẽ không kết thúc trong vài ngày.

"Tôi cho rằng nếu từ nay đến cuối tháng 3, tình trạng lưu thông quanh eo biển không được cải thiện, giá dầu có thể chạm mốc 150 USD/thùng", Homayoun Falakshahi, nhà phân tích nghiên cứu dầu thô hàng đầu tại Kpler, nhận định.

Trong khi đó, các nước đang nỗ lực giảm bớt áp lực lên giá cả thị trường. Các nước G7 ám chỉ họ có khả năng giải phóng dầu, nhưng chưa đưa ra cam kết nào. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng việc xả hàng chục triệu thùng dầu cũng chỉ là giọt nước giữa đại dương, không đáng là bao so với nhu cầu thực tế toàn cầu.

“(Việc xả dầu dự trữ) có tác động, nhưng khá nhỏ. Xét tới khối lượng giao dịch dầu mỏ toàn cầu khoảng 100 triệu thùng mỗi ngày, ngay cả khi phối hợp xả kho dự trữ dầu mỏ chiến lược cũng chỉ ảnh hưởng khiêm tốn đến giá dầu toàn cầu”, Daniel Raimi, chuyên gia tại Viện nghiên cứu năng lượng Resources for the Future, nhận định.

Các bể chứa tại nhà máy lọc dầu Phillips 66 Bayway ở New Jersey (Mỹ) hôm 9/3. Ảnh: Bloomberg.

Trong khi đó, Nhà Trắng tiếp tục thúc đẩy kế hoạch cung cấp bảo hiểm cho các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, sau khi các công ty bảo hiểm tuyên bố sẽ không bồi thường cho các tàu trong khu vực nếu bị tấn công.

Nhà Trắng cũng sẽ nỗ lực đảm bảo có lực lượng hải quân hộ tống các tàu thuyền, song chưa rõ kế hoạch cụ thể ra sao. Nhiều công ty vận tải biển cho biết họ ngần ngại đi qua khu vực này chừng nào xung đột còn tiếp diễn.

Sau cùng, nếu không có giải pháp tháo gỡ gián đoạn tại eo biển Hormuz, giá dầu sẽ tiếp tục tăng cao.

“Trừ khi giao thông qua eo biển Hormuz sớm được nối lại và duy trì, việc xả dầu từ kho dự trữ chiến lược sẽ chỉ đẩy giá dầu xuống trong ngắn hạn trước khi tiếp tục tăng cao”, ông McNally nhận định.

“Giá càng tăng cao, áp lực lên chính quyền Trump càng lớn, buộc họ phải làm điều gì đó bảo vệ eo biển. Thời gian đóng cửa càng kéo dài, áp lực đẩy giá lên càng lớn. Một vòng luẩn quẩn”, ông Pickering nói.

Đặc biệt, nếu xung đột kéo dài, việc giải phóng dầu dự trữ chiến lược ở thời điểm hiện tại sẽ hạn chế các lựa chọn trong tương lai. Trước xung đột Nga - Ukraine, kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ có khoảng 600 triệu thùng. Hiện nay, con số này chỉ còn 415 triệu thùng.

“Chúng ta chỉ có thể sử dụng kho dự trữ khẩn cấp một lần. Nếu không bổ sung thêm, chắc chắn sẽ cạn kiệt trong tương lai”, Neil Atkinson - nghiên cứu viên tại Trung tâm Phân tích Năng lượng Quốc gia - kết luận.