Trung Quốc lâm vào thế khó khi Mỹ đánh Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên thềm hội nghị APEC. Ảnh: Reuters.

Theo Reuters, việc Mỹ phát động chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh hoàng" nhắm vào Iran đã đặt nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vào thế khó ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh quan trọng với Tổng thống Donald Trump vào cuối tháng 3 tới.

Đây là lần thứ hai chỉ trong vòng hai tháng, ông Trump sử dụng sức mạnh quân sự trực diện để tấn công các đối tác mật thiết của Bắc Kinh, sau vụ đột kích bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hồi tháng 1.

Chuyển biến vị thế trước thềm Thượng đỉnh

Chỉ mới tuần trước, ông Trump còn bị coi là sẽ đến Bắc Kinh với tư thế yếu hơn sau quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ vô hiệu hóa nhiều mức thuế quan do ông áp đặt.

Tuy nhiên, cục diện hiện nay đã hoàn toàn đảo ngược. Giờ đây, chính ông Tập mới là người đang loay hoay tìm kiếm một phản ứng đủ mạnh mẽ trước chiến dịch quân sự lớn nhất của Mỹ kể từ cuộc chiến tại Iraq.

Dù Bắc Kinh đã lên tiếng chỉ trích các hoạt động quân sự của Mỹ là "không thể chấp nhận được" và kêu gọi sự kiềm chế, nhưng phản ứng chừng mực này lại cho thấy khả năng gây ảnh hưởng hạn chế của Trung Quốc đối với các hành động quân sự của Washington.

Nicholas Burns, cựu Đại sứ Mỹ tại Bắc Kinh, nhận định trên mạng xã hội X rằng Trung Quốc đang "chứng tỏ mình là một người bạn thiếu quyết đoán đối với các đồng minh độc tài".

Ông Tập hiện phải đối mặt với một triển vọng khó xử: Hoặc là tiếp tục tổ chức đón tiếp ông Trump trên võ đài thế giới vào cuối tháng 3, hoặc phải rút lui khỏi cuộc gặp dự kiến từ ngày 31/3 đến 2/4. Đến thời điểm hiện tại, Bắc Kinh vẫn chưa đưa ra xác nhận chính thức về ngày diễn ra thượng đỉnh.

Rủi ro an ninh năng lượng

Đối với Trung Quốc, mối nguy hiểm từ chiến dịch quân sự của Mỹ mang cả tính thực tế lẫn biểu tượng. Là quốc gia mua dầu thô lớn nhất của Iran, năm ngoái Trung Quốc đã nhập khẩu tới 13,4% tổng lượng dầu qua đường biển từ nước này.

Điều này khiến Bắc Kinh trở nên cực kỳ dễ tổn thương trước bất kỳ sự gián đoạn cung ứng nào, đặc biệt là trong kịch bản eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Dù có thể đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, Trung Quốc vẫn sẽ phải chịu áp lực giá cả nặng nề nếu mất đi nguồn dầu Iran trong ngắn hạn. Điều này trực tiếp làm thu hẹp biên lợi nhuận của các ngành sản xuất mà nền kinh tế Trung Quốc vốn phụ thuộc nặng nề.

Zhao Minghao, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán (Thượng Hải), nhận định: "Các cuộc không kích vào Iran và khả năng thay đổi chế độ sẽ tác động nghiêm trọng đến lợi ích của Trung Quốc. Mỹ có thể đang gia tăng áp lực bằng cách kiểm soát thị trường năng lượng quốc tế".

Hiện tại, Mỹ đang đặt cược rằng chiến dịch tại Iran sẽ không kích hoạt bất kỳ phản ứng quân sự nào từ phía Trung Quốc. Các quan chức Mỹ tin rằng Bắc Kinh sẽ không hỗ trợ vật chất cho Iran trong thời gian chiến dịch diễn ra, và việc Mỹ tập trung vào Trung Đông cũng sẽ không khiến Trung Quốc táo bạo hơn tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, mối quan ngại chính của Washington lại nằm ở khả năng răn đe trung hạn. Việc tiêu tốn một lượng lớn khí tài tại Trung Đông và khó khăn trong việc bổ sung nhanh chóng kho dự trữ đạn dược có thể làm giảm khả năng răn đe của Mỹ trước các hành động quân sự tiềm tàng của Trung Quốc nhắm vào Đài Loan.

Bị hạn chế trong khả năng đối đầu với tầm ảnh hưởng quân sự toàn cầu của Mỹ, Trung Quốc có thể sẽ chọn cách đứng ngoài và để Washington tự đối mặt với sự hỗn loạn tại Trung Đông.

Chiến thuật này giúp Bắc Kinh củng cố lập luận rằng Washington là một thế lực "liều lĩnh và gây bất ổn". Chuyên gia Zha Daojiong từ Đại học Bắc Kinh cho biết các quan chức Trung Quốc sẽ không cảm thấy bị buộc phải hỗ trợ Iran và sẽ bác bỏ quan điểm của phương Tây về một liên minh thực sự với Tehran: "Các bên trực tiếp tham gia xung đột phải tự chịu trách nhiệm cho hành động của mình".