Rùa biển 3 chân 'vượt khó' suốt 5 tiếng đẻ 98 trứng ở Côn Đảo

Khoảng 19h ngày 18/7, một cá thể rùa biển quốc tịch Việt Nam mang thẻ nhận dạng CD5888-CD5889 lên hòn Bảy Cạnh, thuộc Vườn quốc gia Côn Đảo (đặc khu Côn Đảo, TP.HCM) làm tổ đẻ trứng. Đây là cá thể rùa mang thẻ nhận dạng do Vườn quốc gia Côn Đảo quản lý, đã nhiều lần trở lại bãi biển này sinh sản.

"Mẹ rùa đã trải qua nhiều khó khăn trước khi có thể đẻ trứng thành công do bị mất một chi sau bên trái", một nữ tình nguyện viên tham gia chương trình bảo tồn rùa biển của IUCN Việt Nam kể với Tri Thức - Znews.

"Mẹ rùa" 3 chân

Ban đầu, "mẹ rùa" chọn vị trí làm tổ gần một cá thể khác. Khi con rùa bên cạnh đã hoàn tất việc đẻ và lấy trứng thành công, "mẹ rùa" vẫn loay hoay đào ổ nhưng không được. Kiểm lâm kiểm tra, phát hiện việc thiếu một chân sau khiến rùa khó đào hố đủ sâu để sinh sản.

"Mẹ rùa" sau đó bỏ vị trí đầu tiên, di chuyển sang khu vực khác để đào ổ lần thứ 2. Kiểm lâm hỗ trợ đào hố thay cho chân sau bị mất của rùa biển nhằm tạo điều kiện cho nó tiếp tục quá trình sinh sản. Đến khoảng 21h, các tình nguyện viên tiếp nhận vị trí hỗ trợ để lực lượng kiểm lâm tiếp tục theo dõi những cá thể rùa khác lên bãi đẻ.

"Tuy nhiên, lớp cát tại khu vực liên tục sạt xuống hố. Dù nhiều lần cố gắng đào lại, rùa vẫn không thể hoàn thành tổ nên tiếp tục bỏ cuộc, di chuyển sâu hơn vào gần các gốc cây ven biển để đào tổ từ đầu", nữ tình nguyện viên kể.

Các tình nguyện viên thu gom trứng của "mẹ rùa" 3 chân. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Trong lúc đó, nhóm tình nguyện viên tiếp tục hỗ trợ các cá thể rùa khác, từ thu nhận trứng, vận chuyển về hồ ấp đến trực tại các bãi đẻ. Riêng cá thể rùa 3 chân vẫn được kiểm lâm và cán bộ Vườn quốc gia (VQG) theo dõi sát, tiếp tục hỗ trợ đào tổ.

Sau gần 5 tiếng vật lộn, trải qua 3 lần đào tổ, nhiều lần phải bỏ cuộc giữa chừng, "mẹ rùa" cuối cùng vượt cạn thành công với 98 trứng.

Đến khoảng 5h20 ngày 19/7, sau khi mẹ rùa lấp ổ và trở về biển, nhóm tình nguyện viên tiếp nhận vị trí từ lực lượng kiểm lâm, tiến hành lấy trứng, kiểm đếm rồi nhanh chóng di chuyển về hồ ấp theo đúng quy trình bảo tồn.

Theo các tình nguyện viên, với những cá thể khỏe mạnh, họ chủ yếu phối hợp cùng kiểm lâm thu nhận trứng, ghi nhận thông tin thẻ nhận dạng, kiểm đếm và vận chuyển trứng về hồ ấp trong thời gian sớm nhất.

Riêng những trường hợp đặc biệt như cá thể mất một chân sau, lực lượng kiểm lâm sẽ trực tiếp hỗ trợ đào ổ để tăng khả năng sinh sản thành công, còn tình nguyện viên tiếp nhận trứng sau khi rùa đẻ xong và đưa về hồ ấp.

"Mẹ rùa" 3 chân trở về biển sau khi gian nan đẻ thành công 98 trứng. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

"Mùa" rùa biển đẻ trứng

Nữ tình nguyện viên cho biết đây là lần đầu cô được lựa chọn tham gia chương trình bảo tồn rùa biển của IUCN tại Côn Đảo sau nhiều năm đăng ký. Trước đó, cô từng tham gia chương trình tình nguyện viên bảo tồn rùa biển tại Vườn quốc gia Núi Chúa vào năm 2024 và 2025.

Nhóm của cô tham gia chương trình từ ngày 9-20/7, gồm 10 ngày làm việc thực tế tại hòn Bảy Cạnh và 2 ngày tập huấn, tổng kết tại VQG Côn Đảo. Các thành viên đến từ nhiều tỉnh/thành như Hà Nội, TP.HCM, An Giang, Bình Định (cũ).

Nhóm tình nguyện viên tham gia chương trình bảo tồn rùa biển tại VQG Côn Đảo từ ngày 9-20/7. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Ngoài hỗ trợ mẹ rùa đẻ trứng, các tình nguyện viên còn cải tạo hồ ấp, vệ sinh tổ sau khi rùa nở, thả rùa con về biển, thu gom rác trên bãi đẻ và hỗ trợ kiểm lâm hướng dẫn du khách tham gia các hoạt động bảo tồn.

"Được trực tiếp chứng kiến khoảnh khắc rùa mẹ vượt quãng đường dài từ biển lên bờ để làm tổ và sinh sản là trải nghiệm thực sự đặc biệt", cô nói.

Nhóm tình nguyện viên có cơ hội tiếp xúc gần với rùa biển, trứng rùa và những cá thể rùa con mới nở. Trong mọi hoạt động, họ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định bảo tồn, như sử dụng găng tay y tế khi tiếp xúc với rùa hoặc trứng.

Theo nữ tình nguyện viên, dù công việc chủ yếu diễn ra vào ban đêm, đòi hỏi sức khỏe và sự kiên nhẫn, mỗi khoảnh khắc đều rất ý nghĩa. Chuyến đi không chỉ mang lại những trải nghiệm đáng nhớ mà còn giúp cô hiểu hơn về giá trị của thiên nhiên, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và trân trọng những nỗ lực thầm lặng của lực lượng kiểm lâm cũng như những người đang ngày đêm làm công tác bảo tồn.

Rùa biển lên các bãi cát thuộc VQG Côn Đảo đẻ trứng năm 2024.Ảnh: Linh Huỳnh.

Hiện VQG Côn Đảo có 18 bãi biển là nơi rùa xanh (vích) lên làm tổ, trong đó các bãi có mật độ rùa sinh sản cao gồm Cát Lớn và bãi Dương (hòn Bảy Cạnh), Cát Lớn (hòn Cau), Cát Lớn (hòn Tre Lớn) và Hòn Tài. Tại các bãi này đều bố trí trạm kiểm lâm làm nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và bảo tồn rùa biển.

Từ tháng 4 đến tháng 11 hàng năm, hơn 600 rùa mẹ lên các bãi cát để làm tổ, đẻ trứng. Mùa sinh sản bước vào cao điểm từ tháng 5, với một số bãi biển ở hòn Bảy Cạnh và hòn Tre Lớn ghi nhận khoảng 20 rùa mẹ lên làm tổ mỗi đêm.

Sau khi giao phối từ 2-4 tuần, rùa đực quay trở lại khu vực kiếm ăn, còn rùa cái lên bãi đẻ lứa đầu tiên. Sau mỗi lần đẻ, chúng cần khoảng 11-13 ngày để hình thành lứa trứng tiếp theo. Trung bình mỗi cá thể rùa mẹ đẻ khoảng ba lần trong một mùa, còn chu kỳ sinh sản giữa các mùa kéo dài từ một đến năm năm.

Trứng rùa nở tự nhiên sau khoảng 45-60 ngày. Rùa con sau đó được thả ngay tại bãi cát nơi rùa mẹ từng lên đẻ, tự bò về biển và ghi nhớ vị trí này như "quê hương" để quay trở lại sinh sản khi trưởng thành.

Những cá thể rùa con được thả về biển sau 45-60 ngày. Ảnh: Linh Huỳnh.

Từ năm 2007, Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) triển khai Chương trình Bảo tồn rùa biển tại Việt Nam. Tại Côn Đảo, chương trình tình nguyện viên được tổ chức hàng năm nhằm hỗ trợ công tác bảo tồn và nâng cao nhận thức cộng đồng về rùa biển.

"Tôi cảm thấy xúc động và biết ơn vì có cơ hội trở thành một phần rất nhỏ trong hành trình bảo tồn loài động vật quý hiếm này", tình nguyện viên tâm sự