Rạn nứt lịch sử vì tham vọng Greenland và nỗi hận Nobel

Tổng thống Mỹ nói với Thủ tướng Na Uy rằng ông không còn thấy mình phải nghĩ “thuần túy vì hòa bình” khi quan hệ với châu Âu rơi vào hỗn loạn. Ảnh: Reuters.

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai liên hệ các tuyên bố đòi kiểm soát Greenland với việc không giành được giải Nobel Hòa bình đang khiến quan hệ xuyên Đại Tây Dương rơi vào trạng thái căng thẳng mới, làm dấy lên nguy cơ tái bùng phát chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), theo Guardian.

"Không cần phải thuần túy vì hòa bình"

Theo truyền thông quốc tế, trong một tin nhắn gửi Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre hôm 18/1, ông Trump viết rằng sau khi “bị từ chối” giải Nobel, ông không còn cảm thấy cần phải suy nghĩ “thuần túy vì hòa bình”. Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời khẳng định Washington cần có “quyền kiểm soát hoàn toàn và tuyệt đối” đối với Greenland.

Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh ông Trump liên tục gia tăng sức ép nhằm giành quyền kiểm soát hòn đảo Bắc Cực - một vùng lãnh thổ tự trị cao thuộc Vương quốc Đan Mạch.

Trong những tuần gần đây, ông tuyên bố Mỹ sẽ tiếp quản Greenland “bằng cách này hay cách khác”, thậm chí nhấn mạnh: “Giờ là lúc, và việc đó sẽ được thực hiện”.

Không dừng ở lời nói, ông Trump còn đe dọa áp thuế trừng phạt 10% từ ngày 1/2, sau đó nâng lên 25%, đối với hàng hóa nhập khẩu từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan nếu các nước này tiếp tục phản đối kế hoạch của ông.

Động thái trên đã đẩy quan hệ thương mại Mỹ - EU vào tình trạng hỗn loạn mới, buộc Brussels phải cân nhắc các biện pháp đáp trả. Giới phân tích cảnh báo căng thẳng lần này không chỉ mang màu sắc kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu liên minh NATO - trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây suốt nhiều thập kỷ.

Ông Trump thậm chí còn gây sốc khi không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để chiếm Greenland, hòn đảo có vị trí chiến lược và trữ lượng khoáng sản lớn. Greenland hiện được hưởng nhiều cơ chế bảo vệ của NATO và EU do Đan Mạch là thành viên của cả hai tổ chức.

Tổng thống Mỹ nhiều lần biện minh rằng việc kiểm soát Greenland là cần thiết vì “an ninh quốc gia”, dù Washington đã có căn cứ quân sự trên đảo và một thỏa thuận song phương với Đan Mạch cho phép mở rộng đáng kể hiện diện quân sự tại đây.

Trong cuộc phỏng vấn ngắn với NBC hôm 19/1, ông Trump tiếp tục khẳng định sẽ “100%” thúc đẩy kế hoạch áp thuế với châu Âu, đồng thời đổ lỗi cho Na Uy trong việc ông không giành được Nobel Hòa bình. “Họ nói không liên quan, nhưng thực tế họ kiểm soát mọi thứ”, ông Trump nói.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng với lãnh đạo phe đối lập Venezuela, bà María Corina Machado, người đã trao tặng ông huy chương giải Nobel Hòa bình. Ảnh: Nhà Trắng.

Giải Nobel Hòa bình do Ủy ban Nobel Na Uy - một tổ chức tư nhân độc lập gồm 5 thành viên do Quốc hội Na Uy bổ nhiệm - trao tặng. Năm ngoái, giải thưởng thuộc về bà María Corina Machado, lãnh đạo phe đối lập Venezuela, người sau đó đã dành tặng giải thưởng này cho ông Trump.

Trong tin nhắn gửi Thủ tướng Støre, ông Trump còn đặt nghi vấn về “quyền sở hữu” của Đan Mạch đối với Greenland, cho rằng Copenhagen “không thể bảo vệ” hòn đảo trước Nga hay Trung Quốc và lập luận rằng không có cơ sở pháp lý rõ ràng cho chủ quyền này.

Phản ứng trước những tuyên bố trên, Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen cho biết Copenhagen đang thảo luận với NATO về khả năng triển khai một phái bộ của liên minh tại Greenland và khu vực Bắc Cực. Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen nhấn mạnh cộng đồng quốc tế cần lên tiếng để khẳng định rằng “sức ép và đe dọa không thể thay thế luật pháp quốc tế”.

Chính quyền Greenland cũng tuyên bố dứt khoát rằng đây là một xã hội dân chủ và có quyền tự quyết định tương lai của mình. “Chúng tôi sẽ không chịu áp lực. Chúng tôi kiên định với đối thoại, tôn trọng và luật pháp quốc tế”, Thủ hiến Jens-Frederik Nielsen nói.

Brussel họp khẩn

EU dự kiến tổ chức một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp tại Brussels vào ngày 22/1 nhằm thảo luận biện pháp đối phó, trong đó có khả năng tái áp gói thuế trị giá 93 tỷ euro đối với hàng hóa Mỹ hoặc kích hoạt “công cụ chống cưỡng ép” - cơ chế chưa từng được sử dụng để hạn chế tiếp cận của Mỹ với các gói thầu công, đầu tư và dịch vụ tài chính tại châu Âu.

Thủ tướng Støre - người ban đầu không có kế hoạch tham dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos (Thụy Sĩ) năm nay - cho biết ông sẽ tham dự vào 21 và 22/1, trùng thời điểm ông Trump dự kiến xuất hiện tại sự kiện thường niên của giới chính trị và kinh doanh toàn cầu.

Ông Støre cho hay tin nhắn hôm 18/1 của ông Trump là phản hồi cho thông điệp ông gửi trước đó nửa giờ, trong đó ông và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb mong muốn “hạ nhiệt và giảm leo thang”, đồng thời đề xuất một cuộc điện đàm.

Các nhà lãnh đạo châu Âu và ông Trump dự kiến sẽ tề tựu tại Davos (Thụy Sĩ) để tham sự Diễn đàn Kinh tế Thế giới 2026. Ảnh: Reuters.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói ông cũng sẽ tìm cách gặp ông Trump tại Davos vào ngày 21/1, nhấn mạnh rằng “nếu chúng tôi phải đối mặt với những mức thuế mà chúng tôi cho là vô lý, thì chúng tôi đủ khả năng đáp trả”.

Theo ông Merz, Đức và các nước EU thống nhất “muốn tránh mọi sự leo thang nếu có thể”, nhưng “nếu cần thiết, chúng tôi chắc chắn sẽ bảo vệ lợi ích châu Âu cũng như lợi ích quốc gia của Đức”.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết ông đang làm việc chặt chẽ với các lãnh đạo EU và kêu gọi các đồng minh đối thoại một cách bình tĩnh. Ông nhận định kế hoạch áp thuế của ông Trump là “hoàn toàn sai lầm”, song không cho rằng khả năng Mỹ dùng vũ lực để chiếm Greenland là cao.

Một số quốc gia EU, trong đó có Đức, Đan Mạch và Italy, cùng với Anh, cho rằng ông Trump tin rằng việc 8 nước NATO điều quân tới Greenland tuần trước - những nước hiện nằm trong danh sách bị đe dọa áp thuế - là một “phát súng cảnh cáo” nhằm vào Mỹ.

Giới ngoại giao phương Tây cảnh báo rằng khi niềm tin giữa các đồng minh suy giảm, các quyết định dựa trên suy đoán và áp lực dư luận nội bộ có thể khiến khủng hoảng Greenland vượt khỏi khuôn khổ song phương, trở thành phép thử nghiêm trọng đối với trật tự xuyên Đại Tây Dương.

“Khó khăn là khi niềm tin sụp đổ, ông Trump đưa ra quyết định dựa trên những suy đoán hoang dã từ truyền hình Mỹ, chứ không phải từ các đồng minh ngoại giao”, một nhà ngoại giao phương Tây nhận xét.

Lãnh đạo thế giới về Thụy Sĩ tìm lời giải cho 'trật tự rạn nứt' Tại kỳ họp thường niên lần thứ 56 ở Davos, Diễn đàn Kinh tế Thế giới sẽ đối mặt với những bài toán gai góc về chiến tranh, kinh tế, trí tuệ nhân tạo và hàng loạt thách thức cấp bách khác. 15 giờ trước

Ông Trump 'thù dai' với Na Uy Việc không được trao giải Nobel Hòa bình khiến ông Trump tự thấy mình “không có nghĩa vụ chỉ nghĩ về hòa bình” cho thế giới. 30:1774 hôm qua