 |
Tuần này, các nhà lãnh đạo thế giới, giới điều hành doanh nghiệp và đại diện xã hội dân sự tập trung tại Davos (Thụy Sĩ) để tham dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Mọi sự chú ý gần như chắc chắn sẽ đổ dồn vào một vị khách cấp cao: Tổng thống Mỹ Donald Trump, người dự kiến tham dự cùng một phái đoàn đông đảo, bao gồm Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff.
Theo các nhà phân tích Mỹ, châu Âu và cựu quan chức được phỏng vấn trước thềm sự kiện, những chủ đề trọng tâm tại Davos năm nay nhiều khả năng bao gồm: cuộc xung đột tại Ukraine; triển vọng thương mại và thị trường toàn cầu cũng như rủi ro bùng phát bất ổn tại Trung Đông do làn sóng biểu tình gần đây ở Iran.
Ẩn số "Donald Trump"
Cựu Tổng thống Pháp François Hollande nhận định ông Trump có ảnh hưởng sâu rộng đến trật tự thế giới, nhưng không phải là người chủ trương phát động các cuộc chiến quy mô lớn.
Bàn về các hoạt động và ý tưởng quân sự mới mà ông Trump được cho là đang khởi xướng gần đây như Venezuela, Greenland hay Iran, ông Hollande nhấn mạnh: “Ý tưởng của ông ấy là sử dụng xung đột để giành lợi thế kinh tế”.
“Donald Trump không xây dựng chính sách trên các giá trị hay nguyên tắc”, cựu Tổng thống Pháp François Hollande kết luận. “Động cơ kinh tế mới là thứ thúc đẩy và dẫn dắt hành động của Mỹ”.
Trong một báo cáo mới, Tập đoàn Eurasia Group (Mỹ) xác định Mỹ là “nguồn rủi ro toàn cầu lớn nhất trong năm 2026”.
Mỹ cho đến nay vẫn là quốc gia quyền lực và có ảnh hưởng sâu rộng nhất thế giới. Vì vậy, bất cứ biến động lớn nào tại Mỹ đều tạo ra tác động vượt trội.
Ian Bremmer, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập Eurasia Group
Theo ông Ian Bremmer, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập Eurasia Group kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ đầu tiên năm 2016, Mỹ ngày càng không muốn “tiếp tục dẫn dắt các giá trị và chính sách của trật tự hậu Thế chiến II”. Ông cũng sẽ có mặt tại Davos.
Washington cũng ít sẵn sàng hơn trong vai trò “cảnh sát toàn cầu”, “kiến trúc sư chính của thương mại tự do” hay “người thúc đẩy pháp quyền và dân chủ”, dù trước đây từng làm điều đó không ít lần một cách thiếu nhất quán.
Ông Bremmer cho rằng hiện không có quốc gia hay nhóm quốc gia nào đủ khả năng và sẵn sàng thay thế vai trò của Mỹ, ít nhất trong một giai đoạn nhất định.
“Donald Trump không phải là nguyên nhân của xu hướng này: ông ấy là một triệu chứng, đồng thời là chất xúc tác mạnh mẽ”, ông nói, xem đây như một cuộc cách mạng chính trị tại Mỹ, trong bối cảnh quốc gia này chuẩn bị kỷ niệm 250 năm Tuyên ngôn Độc lập.
Ông Bremmer và nhiều chuyên gia dự đoán Đảng Cộng hòa của ông Trump sẽ mất thế đa số tại Hạ viện trong cuộc bầu cử tháng 11 tới, do mức tín nhiệm thấp của tổng thống (các cuộc thăm dò gần đây của Economist cho thấy tỷ lệ ủng hộ chỉ khoảng 40%).
Bên cạnh đó, các “hàng rào thể chế” trong hệ thống tư pháp, liên bang, cùng vai trò của các thống đốc và thị trưởng, sẽ tiếp tục kìm hãm các chính sách của ông.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Diễn đàn Kinh tế thế giới 2025. Ảnh: Reuters. |
Thuế quan và thương mại
Trên mặt trận thương mại, ông Trump nhiều khả năng sẽ tiếp tục phát động các cuộc chiến thương mại bằng “vũ khí” quen thuộc: thuế quan, theo dự báo của ông Robert Zoellick - cựu Chủ tịch Ngân hàng Thế giới và cựu Đại diện Thương mại Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush.
Năm ngoái, ông Trump đã sử dụng quyền khẩn cấp để áp thuế lên hàng nhập khẩu từ hơn 100 quốc gia, trong nhiều trường hợp nâng mức thuế lên cao nhất trong gần một thế kỷ, nhằm cắt giảm thâm hụt thương mại và thúc đẩy sản xuất trong nước. Tòa án Tối cao Mỹ dự kiến sớm ra phán quyết về tính hợp pháp của các mức thuế này.
“Ông Trump xem thuế quan như một cây gậy tiện dụng. Ông ấy không nhìn thấy chi phí của thuế quan, mà chỉ coi đó là đòn bẩy”, ông Zoellick nói.
“Ông ấy không quan tâm đến các thể chế hay luật lệ. Thuế quan rõ ràng dễ sử dụng hơn hành động quân sự, và cũng không chỉ là lời nói suông. Vì vậy tôi tin ông ấy sẽ tiếp tục dùng công cụ này”, ông cho biết thêm.
“Ông ấy là người phá vỡ trật tự cũ và là một nhà thương lượng”, ông Zoellick nhận xét. “Đó sẽ là bối cảnh chung trong năm tới, và phần còn lại của thế giới buộc phải thích nghi, bởi Mỹ vẫn là một cường quốc”.
Ông Zoellick lưu ý rằng Mỹ chỉ chiếm khoảng 14% thương mại toàn cầu, nên các đối tác thương mại dù lớn hay nhỏ, nhiều khả năng sẽ mở rộng giao thương với các quốc gia khác.
Với những người tham dự Davos, một trong các chủ đề lớn nhất sẽ là triển vọng thị trường toàn cầu, các đợt IPO, các thương vụ mua bán - sáp nhập, cũng như câu hỏi ai sẽ trở thành Chủ tịch tiếp theo của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), ông Zoellick cho biết.
 |
| Thương mại toàn cầu cũng là một trong những vấn đề được quan tâm tại Diễn đàn Kinh tế thế giới năm 2025. Ảnh: Reuters. |
Ông Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn loại bỏ và thay thế Chủ tịch Fed hiện tại Jerome H. Powell, người sẽ hết nhiệm kỳ vào tháng 5 và gần đây đang là đối tượng của một cuộc điều tra liên bang. Trong cuộc phỏng vấn với New York Times tháng này, ông Trump nói đã quyết định người kế nhiệm ông Powell, nhưng không tiết lộ danh tính.
Theo ông Zoellick, thị trường toàn cầu đã đạt “mức tăng rất lớn” trong năm 2025. Chứng khoán thế giới ghi nhận năm thứ ba liên tiếp tăng trưởng hai chữ số, với chỉ số S&P 500 tăng 16,4% và chỉ số MSCI Toàn cầu tăng hơn 20%.
“Mọi người đang kỳ vọng nền kinh tế sẽ tiếp tục bứt phá”, ông Zoellick nói, và tại Davos, “nhiều cuộc thảo luận bên lề sẽ xoay quanh câu hỏi: đâu là cơ hội và đâu là điểm rủi ro?”
Dầu mỏ và nhiên liệu hóa thạch
Một trong những điểm rủi ro khác được cho là sẽ đề cập tại Davos là về nguồn cung và chi phí năng lượng.
“Chúng ta vẫn đang sống trong một thế giới mà hơn 80% nhu cầu năng lượng toàn cầu được đáp ứng bằng nhiên liệu hóa thạch”, bà Meghan L. O’Sullivan, giáo sư tại Trường Kennedy (ĐH Harvard), nhận định.
Sau khi Liên Xô sụp đổ, các nhà sản xuất dầu khí hội nhập vào thị trường toàn cầu, khiến nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ và Trung Quốc, tin rằng họ có thể mua năng lượng với giá phải chăng, và vì thế “năng lượng không còn được xem là một công cụ địa - chính trị quan trọng”.
Tuy nhiên, sau cuộc xung đột Ukraine năm 2022, giá dầu và xăng tăng vọt trên toàn cầu, kể cả tại Mỹ, đẩy lạm phát lên cao.
“Hiện nay, cạnh tranh giữa các cường quốc, thậm chí nguy cơ xung đột, là điều hoàn toàn có thật”, bà O’Sullivan nói. “Vì vậy, việc sử dụng năng lượng để phục vụ các mục tiêu chiến lược không chỉ là khả dĩ, mà đã trở nên phổ biến”.
Và điều đó đã xảy ra ở Venezuela. “Dầu mỏ rõ ràng là yếu tố then chốt khiến tổng thống Mỹ quyết tâm duy trì can dự”, bà O’Sullivan cho biết.
Trung Quốc và Iran
Trong khi Mỹ gây tranh cãi với chính sách khó lường, Trung Quốc được cho là sẽ tiếp tục chiến lược dài hạn đã theo đuổi trong những năm gần đây.
“Theo đuổi những gì họ đã làm trong vài năm qua dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình”, giáo sư David Shambaugh, chuyên gia hàng đầu về Trung Quốc tại Đại học George Washington, dự đoán.
Ông cho biết ưu tiên hàng đầu của Bắc Kinh là trở thành “siêu cường đổi mới công nghệ”, như đã nêu trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 mới công bố. “Họ sẽ tiếp tục rót nguồn lực khổng lồ vào mọi lĩnh vực, từ robot, công nghệ sinh học, nano cho tới trí tuệ nhân tạo”.
Một ưu tiên khác là duy trì vị thế thống lĩnh thương mại toàn cầu. Trung Quốc mới đây công bố thặng dư thương mại lớn nhất thế giới từ trước tới nay, đạt 1.190 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2024.
Theo ông Shambaugh, Trung Quốc sẽ tiếp tục xuất khẩu hàng hóa giá rẻ ra khắp thế giới, đặc biệt là các thị trường ở Nam bán cầu như châu Phi, Mỹ Latin và Đông Nam Á.
Về địa chính trị, ông Shambaugh nhận định Trung Quốc đang “ở vào vị thế rất thuận lợi” khi ông Trump không đặt nặng vấn đề nhân quyền hay chế độ. Điều này mở ra cơ hội cho Bắc Kinh cải thiện quan hệ với Washington, ít nhất trên phương diện chiến thuật.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cần Bình tại Hàn Quốc vào tháng 10/2025. Ảnh: Reuters. |
Trung Quốc đang chuẩn bị đón ông Trump trong chuyến thăm cấp nhà nước dự kiến vào tháng 4, và “họ sẽ trải thảm đỏ theo đúng nghĩa đen và nghĩa bóng, theo cách chưa từng thấy trước đây”, ông Shambaugh dự đoán.
Davos 2026 cũng diễn ra trong bối cảnh Iran rung chuyển bởi làn sóng biểu tình lớn nhất trong nhiều năm, bùng phát do khủng hoảng kinh tế và lạm phát. Hàng chục nghìn người xuống đường, và con số thương vong được cho là lên tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn.
Theo ông Hollande, nếu Iran có thể chuyển mình thành một quốc gia ổn định, điều đó sẽ làm thay đổi toàn bộ cục diện Trung Đông. Tuy nhiên, kịch bản này vẫn còn rất xa vời, khi nguy cơ leo thang xung đột và can thiệp từ bên ngoài luôn thường trực.
Những cuốn sách hay về châu Âu
Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả các cuốn sách hay nên đọc để hiểu thêm về châu Âu, khu vực có bề dày lịch sử được mệnh danh là "lục địa già".
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
