Phim 'Ma xó' bối cảnh nghèo nàn, không ngôi sao nhưng vẫn gây sốt ở rạp Việt

Ma xó mở đầu khá… dở.

Một sản phụ vật lộn để sinh ra cái thai trong bụng, nhưng biến cố kinh hoàng đã cướp đi sinh mạng thiên thần nhỏ ngay khi chào đời, đẩy người mẹ vào bóng tối của đau khổ, mất mát. Những tiếng khóc nức nở nhuộm đen thêm đêm dài dằng dặc.

Kiểu intro bằng bi kịch này thực chất đã cũ mèm với dòng phim kinh dị. Chưa kể, cách sắp đặt, diễn xuất trong phân cảnh có chút gì đó không thật sự tự nhiên, khiến người ta dễ có cảm giác tác phẩm của Phan Bá Hỷ sẽ lại là một dự án kinh dị làng nhàng, rập khuôn như bao phim khác.

Nỗi thất vọng này, thế mà, lại sớm được thay thế.

Hình hài của nỗi sợ

Câu chuyện chính của Ma xó xảy ra nhiều năm sau bi kịch đó. Tại một vùng quê, vợ chồng Phú và Thảo đang bận rộn làm đám tang cho người mẹ già mới qua đời. Từng sảy thai một lần, Thảo nay canh cánh nỗi lo cho sự bình an của cái thai trong bụng.

Lo sợ tai ương lặp lại, cô tìm đến bà thầy cúng vừa chuyển đến vùng này không lâu. Theo lời chỉ dẫn, vợ chồng Thảo làm lễ thỉnh ma xó về trấn yểm căn nhà, bảo vệ thai nhi khỏi hiểm họa. Quyết định này kéo theo hàng loạt tai ương, lật tẩy một bí mật kinh hoàng tưởng như sẽ mãi ngủ yên theo năm tháng.

Trong văn hóa dân gian, ma xó được xem là linh hồn vất vưởng, lang thang không được thờ cúng. Người xưa quan niệm nếu được thu nhận, chúng sẽ trú ẩn ở các góc khuất trong nhà, giúp gia chủ canh giữ tài sản.

Dòng phim kinh dị Việt một thời gian khá dài loay hoay trong những màn hù dọa ồn ào, những câu chuyện tâm linh khuôn mẫu đến sáo mòn. Tác phẩm đầu tay của đạo diễn Phan Bá Hỷ chưa hẳn đã hoàn toàn thoát ly khỏi công thức ấy. Ma xó không sở hữu ý tưởng quá mới mẻ, cũng chưa tạo ra cú sốc về mặt nội dung đến mức gây choáng.

Hai diễn viên chính trong phim.

Nhưng điều đáng ghi nhận là phim tìm ra con đường lý tưởng để kể câu chuyện của mình, nơi con người được đặt vào trung tâm của nỗi sợ và những ám ảnh thường trực. Ma xó không đơn thuần sử dụng thế giới tâm linh như công cụ để hù dọa, mà xem đó là cánh cửa dẫn vào hành trình khám phá chủ đề rất đời thường. Đó là nỗi sợ nghèo đói và những tổn thương tâm lý dồn con người vào đường cùng, cái cớ hoàn hảo để tội ác xảy ra vì những mù quáng, mê muội. Nhưng đây cũng là nơi bản năng sinh tồn, khao khát bảo vệ hạnh phúc trỗi dậy, sinh sôi.

Bối cảnh phim được đặt tại vùng quê nghèo miền Tây Nam Bộ. Biên kịch đã gia công tốt chất liệu linh dị dân gian, biến ma xó thành một biểu tượng của nỗi sợ và bi kịch xuyên suốt tác phẩm. Mâu thuẫn đặt ra hấp dẫn, khi để cầu bình an, vợ chồng Thảo phải hạ bàn thờ, thỉnh vong người mẹ về làm ma xó. Đây vốn dĩ là quyết định khó khăn vì vấn đề đạo đức. Nhưng vì an nguy của cái thai, cả hai buộc phải làm liều.

Thế nhưng, những bi kịch ngày càng bị đẩy đi xa. Để trấn ma xó, Thảo và Phú phải đào mồ, lấy xương cốt mẹ làm lễ trấn yểm. Cặp vợ chồng trẻ một lần nữa bị đặt vào vào giữa lằn ranh đạo đức, hoặc làm trọn phận con hiếu thảo, hoặc trở thành bậc phụ huynh tốt bằng mọi giá bảo vệ sinh linh sắp chào đời.

Những mâu thuẫn này không chỉ đẩy nhân vật mà cả người xem vào một không gian ngột ngạt, bức bối. Lời khen dành cho Phan Bá Hỷ khi không lạm dụng hù dọa, mà dành đủ thời lượng dàn dựng, xây đắp bầu không khí đặc quánh của nỗi sợ và thứ cảm giác bất an bao trùm 102 phút thời lượng.

Màu sắc linh dị dân gian được tái hiện thần bí qua những phong tục ma chay hiếu hỷ, thờ cúng, động mả, làm lễ trừ tà… Trong khi, vấn nạn mê tín dị đoan bổ sung lớp sắc màu sặc sỡ cho bức tranh Ma xó, làm thế giới phim sinh động, đặc sắc hơn hẳn.

Chưa hoàn hảo

Xuất phát từ những mâu thuẫn đơn giản, nhưng Ma xó biết cách dẫn dắt người xem qua từng giai đoạn cảm xúc, với những bước ngoặt mang sức nặng tâm lý. Bằng bút pháp kể chuyện tuyến tính xen lẫn hồi tưởng giải thích, Phan Bá Hỷ kể câu chuyện mạch lạc, "sạch sẽ" với lỗi dẫn dắt mượt mà, hầu như không có gãy đổ.

Phim có thông điệp rõ ràng, nhân văn.

Kịch bản đơn giản mà vừa vặn, không ôm đồm tình huống, nhân vật, không lạm dụng plot-twist khiến câu chuyện rối rắm. Những mâu thuẫn, nút thắt được đặt ra và giải quyết gọn gàng. Mặt khác, màu sắc kinh dị, tâm linh được tái hiện nghiêm túc, không pha trộn hài nhảm, không có những phân đoạn bi kịch câu nước mắt thừa thãi.

Thế nhưng, Ma xó chưa phải một bức tranh hoàn hảo. Cách sắp đặt opening-shot (cảnh mở đầu) còn cũ kỹ, khiên cưỡng và lộ rõ ý đồ đạo diễn với thủ thuật foreshadowing (điềm báo). Tuy nhiên, cách sắp đặt chưa đủ tinh tế. Điều này dẫn đến sự cố đáng tiếc nhất phim: lộ bí mật quá sớm. Cú plot-twist lớn nhất thực chất không khó đoán, đặc biệt với fan kinh dị. Đây là điểm trừ khó bỏ qua với một tác phẩm có cấu trúc nội dung che giấu bí mật nhằm gây bất ngờ.

Kéo theo đó, tuyến nhân vật dì Tánh (bà thầy cúng) lộ sơ hở. Nhân vật có động cơ, nhưng hành trình tâm lý chưa được khắc họa đủ sắc nét để người xem cảm thấy cuốn hút. Xung đột hôn nhân trong phim chưa thật sự đặc sắc, khi phần lớn mâu thuẫn đều xuất phát từ vấn đề tiền bạc. Trong khi, hoàn cảnh cực đoan mà hai nhân vật trải qua đáng lẽ có thể mở ra nhiều lớp tâm lý sâu sắc hơn về sự phản bội, mất niềm tin, cảm giác tội lỗi hay áp lực làm cha mẹ...

Có vẻ như là một dự án kinh phí thấp, nên CGI còn hạn chế, khâu bối cảnh tương đối nghèo nàn, hầu như chỉ xoay quanh ngôi nhà lụp xụp, hay đúng hơn là căn phòng ngủ và khu vực đặt bàn vong. Nếu lý giải rằng sự tù túng này là có chủ đích, tạo cảm giác bức bối, ngột ngạt, thì cách đạo diễn khai thác hình ảnh ngôi nhà cần phải dụng công, độc đáo hơn nữa.

Bù lại, diễn xuất nghiêm túc, tròn vai và đồng đều của dàn diễn viên là điều xứng đáng ghi nhận. Nhân vật Thảo chứng minh vì sao Tín Nguyễn xứng đáng có cho mình vai chính sau 3 năm lấn sân điện ảnh, từ vị trí của một TikToker. Thảo là nhân vật có hành trình cảm xúc phức tạp nhất Ma xó, từ những lo sợ, hoang mang, đau đớn, tuyệt vọng, cho đến bất lực và cuối cùng là sự ăn năn, giày vò.

Nữ diễn viên thể hiện tròn trịa, một phần vì hợp vai, phần khác là diễn xuất biểu cảm tự nhiên, không lên gân, gồng gượng. Một điều đáng tiếc là ở những cảnh cuối, nhân vật của cô lại rơi vào cái bẫy bi kịch hóa. Nhân vật chìm trong nỗi sợ và giày vò suốt phần lớn thời lượng, nhưng không nhất thiết sự đau khổ phải được biểu hiện hoàn toàn bằng nước mắt.

Trong khi, Avin Lu và Lê Khánh diễn xuất nghiêm túc, có sự khác biệt so với những vai diễn mang màu sắc hài hước trước đây. Hạnh Thúy dù không có nhiều thời lượng lên hình vẫn khiến khán giả rùng mình khi đến cảnh cao trào, điều giúp cô được các nhà làm phim kinh dị săn đón thời gian qua.

Lê Khánh có một vai diễn nghiêm túc.

Yếu tố kỹ thuật về quay phim, âm nhạc cũng là điểm sáng trong Ma xó. Máy quay chuyển động khá linh hoạt, nhiều khung hình cho thấy sự tính toán về hiệu ứng thị giác. Một số chuyển cảnh mang tính ẩn dụ cũng được thực hiện mượt mà. Trong khi khâu thiết kế âm thanh đã chứng minh hiệu quả, không cần thủ thuật đẩy âm lượng đột ngột vẫn làm người xem nổi da gà, mặt khác duy trì được khoảng lặng để cảm nhận bầu không khí nặng nề, u ám bao trùm tác phẩm. Tất nhiên, đâu đó phim vẫn còn lạm dụng âm thanh trong những cảnh kinh dị.

Nhìn chung, Ma xó chỉn chu, “sạch sẽ”, dễ tiếp cận với tư duy làm phim đúng hướng cùng những ngón nghề tương đối hiệu quả. Nhưng để nhận xét đây là tác phẩm đặc sắc, “hay nhất những năm gần đây” với kinh dị Việt như đang lan truyền trên mạng xã hội thì e rằng có phần nói quá.