Ông Trump quay lại 'sân sau' chiến lược

Sau khi tái đắc cử và công bố Chiến lược An ninh Quốc gia 2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đưa khu vực Mỹ Latinh - Caribe lên vị trí ưu tiên số một trong chính sách an ninh và đối ngoại, thể hiện rõ triết lý Nước Mỹ trên hết: củng cố ưu thế khu vực trước khi định hình vai trò toàn cầu.

Sự lựa chọn này, kết hợp với chủ nghĩa trọng thương cứng rắn, đánh dấu bước chuyển quan trọng của Washington, từ vai trò “người bảo trợ” sang một trung tâm quyền lực khu vực, sẵn sàng sử dụng đồng thời đòn bẩy kinh tế và sức mạnh quân sự.

Theo Wall Street Journal, Mỹ có thể không còn muốn làm “cảnh sát thế giới”, nhưng chiến dịch quân sự bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro cho thấy Washington quyết tâm trở thành người thực thi quyền lực tuyệt đối tại Tây bán cầu.

Việc đặc nhiệm Mỹ đột nhập Caracas, áp giải ông Maduro sang New York đối mặt các cáo buộc về ma túy và vũ khí được xem là dấu mốc mở ra một chiến lược địa chính trị mới: Tây bán cầu sẽ do Mỹ và chỉ Mỹ chi phối.

Sau sự kiện này, Tổng thống Trump liên tiếp phát đi những thông điệp cứng rắn: cảnh báo Tổng thống cánh tả Colombia có thể là “mục tiêu tiếp theo”, thúc đẩy truy quét các băng đảng ma túy xuyên biên giới với Mexico, đồng thời khơi lại ý tưởng Mỹ nên kiểm soát Greenland.

“Quyền thống trị của Mỹ ở Tây bán cầu sẽ không bao giờ còn bị đặt dấu hỏi”, ông Trump nói với báo giới hôm 5/12.

Vài giờ sau, Bộ Ngoại giao Mỹ đăng tải trên mạng xã hội X hình ảnh ông Trump cùng dòng chữ nổi bật: “Đây là bán cầu của chúng ta”.

“Nói lớn, cầm cây gậy to”

Chiến lược an ninh mới của chính quyền Trump được ví như sự trở lại của trường phái “Cây gậy lớn” (Big Stick), gợi nhớ đến chính sách đối ngoại thời Tổng thống Theodore Roosevelt đầu thế kỷ 20.

Tuy nhiên ngày nay, các đồng minh của ông Trump gọi cách tiếp cận mới là “Học thuyết Donroe” - sự pha trộn giữa ông Donald Trump và Monroe. Mục tiêu không còn là châu Âu, mà là bất kỳ thế lực ngoài khu vực nào. Học thuyết này cũng kế thừa lập luận cũ: Mỹ có quyền bảo vệ lợi ích của mình tại Tây bán cầu.

Chính sách mới của Mỹ đánh dấu sự đảo chiều mạnh mẽ sau nhiều thập niên Washington gần như “lơ là” khu vực này, chủ yếu tập trung vào cuộc chiến chống ma túy và hợp tác kinh tế, trong khi nguồn lực ngoại giao - quân sự dồn cho Trung Đông, đặc biệt là Iraq và Afghanistan.

Dưới nhiệm kỳ hai của ông Trump, Mỹ Latin bất ngờ chuyển từ vị trí bên lề chiến lược sang tâm điểm chính sách đối ngoại của Washington.

Sự xoay trục sang Tây bán cầu khiến Washington chứng kiến làn sóng khát nhân lực am hiểu Mỹ Latin, từ các nhóm vận động hành lang đến cơ quan tình báo vốn suốt nhiều năm dồn trọng tâm cho Trung Đông. Bộ Tư lệnh miền Nam Mỹ (SOUTHCOM), từng ở vị trí thứ yếu, nay vươn lên tuyến đầu với ngân sách tăng mạnh và nhiệm vụ mở rộng.

“Nếu muốn phòng thủ toàn bán cầu, Mỹ buộc phải kiểm soát an ninh tại Mỹ Latin”, ông Steve Bannon, đồng minh thân cận và cựu cố vấn Nhà Trắng của Tổng thống Trump, nhấn mạnh.

Chiến dịch quân sự tại Venezuela và bắt giữ ông Nicolas Maduro cho thấy chính quyền Trump đặt Mỹ Latinh - Caribe là khu vực ưu tiên hàng đầu trong an ninh và chính sách đối ngoại. Ảnh: Reuters.

Ông Trump đồng thời đưa nhiều gương mặt dày dạn kinh nghiệm khu vực vào bộ máy quyền lực, nổi bật là Ngoại trưởng Marco Rubio - con trai người nhập cư Cuba và kiến trúc sư chủ chốt của chiến lược mới với Mỹ Latin.

Không dừng ở đó, Tổng thống Mỹ còn bị cáo buộc can thiệp trực tiếp vào tiến trình bầu cử tại một số quốc gia nhằm nâng đỡ các đồng minh ý thức hệ. Ông từng ân xá cựu Tổng thống Honduras Juan Orlando Hernández để củng cố phe bảo thủ, hay công khai gắn gói cứu trợ tài chính quy mô lớn với chiến thắng của Tổng thống Argentina Javier Milei trong bầu cử giữa kỳ, kèm tuyên bố cứng rắn: “Nếu ông ấy không thắng, chúng tôi sẽ rút đi”.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump cũng nhiều lần gây chú ý khi úp mở khả năng sáp nhập Canada thành bang thứ 51 của Mỹ.

Công thức hậu 11/9

Bằng việc tái định nghĩa quyền thống trị của Mỹ tại Mỹ Latin như một ưu tiên an ninh quốc gia hàng đầu, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã vận dụng lại “công thức hậu 11/9”.

Washington xếp gần 10 băng đảng ma túy và tổ chức tội phạm tại Mỹ Latin vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài, qua đó kích hoạt hàng loạt thẩm quyền chống khủng bố mới.

Khi gắn nhãn các đường dây buôn ma túy trong khu vực là “al-Qaeda của Tây bán cầu”, giới chức Mỹ đã huy động được sự ủng hộ trong nước cho một chính sách đối ngoại cứng rắn và mang tính can thiệp hơn.

Với các quốc gia trong khu vực, chính sách mới buộc họ phải nhanh chóng điều chỉnh vị thế. Những nhà lãnh đạo thân Mỹ, thân ông Trump như Tổng thống Argentina Javier Milei hay Tổng thống El Salvador Nayib Bukele đang hưởng lợi. Ngược lại, những chính quyền đối lập sẽ phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn.

Chỉ vài tháng sau khi bước vào nhiệm kỳ hai, ông Trump ngày càng tập trung sự chú ý vào Venezuela và Colombia - hai quốc gia mà ông cho là nguồn gốc chính của làn sóng người di cư và ma túy tràn vào Mỹ.

Chiến lược an ninh xoay trục về Tây bán cầu của Mỹ dưới thời ông Trump.

Sau động thái nhằm vào ông Nicolas Maduro, Tổng thống Trump tuyên bố chính quyền của Tổng thống Petro có thể là “mục tiêu tiếp theo”, với lý do Colombia “sản xuất quá nhiều ma túy”. Đây hiện là quốc gia sản xuất cocaine lớn nhất thế giới. Ông Trump thậm chí nói với báo giới rằng một động thái chống Colombia “nghe có vẻ rất ổn”.

Đáp lại, Tổng thống Gustavo Petro, 65 tuổi, cựu du kích cánh tả từng nhiều năm cảnh báo về tham vọng của Mỹ tại khu vực, đã lên tiếng cảnh báo Washington không nên can thiệp vào Colombia.

Trong một thông điệp dài và gay gắt đăng trên mạng xã hội X, ông Petro cáo buộc chiến dịch của Mỹ nhằm vào ông Maduro là hành động đã “giẫm đạp đẫm máu lên chủ quyền thiêng liêng của toàn bộ Mỹ Latin”.

Mexico cũng đang chịu áp lực ngày càng lớn trong việc trấn áp các băng đảng ma túy khi ông Trump tuyên bố có thể tiến hành một cuộc truy quét ma túy trên bộ tại nước này.

Trong khi đó, chính quyền Trump thúc ép Panama kiềm chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc, thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự để giành lại quyền kiểm soát kênh đào Panama. Mỹ và Panama đã đạt thỏa thuận tăng cường hợp tác an ninh song phương.

Tuy vậy, trước mắt, trọng tâm của Washington vẫn là Venezuela. Với Mỹ, lợi ích tiềm năng là rất rõ ràng: nguồn cung dầu gia tăng, dòng ma túy và người di cư về phía bắc giảm bớt, đồng thời đẩy lùi ảnh hưởng của Trung Quốc, Nga và Iran khỏi bàn đạp chiến lược tại khu vực.

Rủi ro lớn

Tuy nhiên, rủi ro cũng không nhỏ. Một nước Mỹ quyết đoán hơn nhiều khả năng sẽ vấp phải làn sóng phản ứng trong khu vực, bởi người dân Mỹ Latin không muốn chứng kiến sự trở lại của chủ nghĩa đế quốc Mỹ không giới hạn.

Nó chạm vào nỗi ám ảnh lịch sử của một khu vực từng hứng chịu quá nhiều cuộc can thiệp quân sự. Đây là sự quay ngược về một thời kỳ mà nhiều người tin rằng đã lùi vào dĩ vãng

Michael Shifter, học giả thuộc tổ chức đối thoại liên Mỹ (Inter-American Dialogue) tại Washington.

“Chính sách này khiến cả khu vực rơi vào trạng thái căng thẳng”, ông Michael Shifter, học giả thuộc tổ chức đối thoại liên Mỹ (Inter-American Dialogue) tại Washington, nhận định.

Thêm vào đó, người dân Mỹ Latin khó có thể chấp nhận một bá quyền Mỹ không bị kiềm chế, hành động thuần túy vì lợi ích riêng và thiếu một chương trình nghị sự rộng lớn hơn, chẳng hạn như thúc đẩy dân chủ.

Bên cạnh đó, quyền lực của Mỹ cũng có những giới hạn trong một thế giới đang thay đổi. Năm ngoái, ông Trump từng đối đầu với cường quốc lớn nhất Mỹ Latin là Brazil, khi tuyên bố áp thuế 50% lên hàng hóa Brazil và trừng phạt các cơ quan tư pháp nước này sau khi công tố viên truy tố đồng minh cánh hữu của ông - cựu Tổng thống Jair Bolsonaro.

“Brazil là một quốc gia có chủ quyền với các thể chế độc lập và sẽ không nhận mệnh lệnh từ bất kỳ ai”, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva tuyên bố.

Trước thực tế này, ông Trump nhanh chóng chấp nhận thất bại và quay lưng với ông Bolsonaro gần như nhanh không kém lúc từng công khai ủng hộ.

“Tôi đã nói với Tổng thống Trump rằng: sức mạnh của lời nói có giá trị hơn sức mạnh của vũ khí và cũng rẻ hơn nhiều”, Tổng thống Lula da Silva nói vào tháng 12.