Đĩa cơm rang nóng hổi, bát phở thêm vài chiếc quẩy hay chiếc bánh mì kẹp xúc xích giúp tiết kiệm thời gian. Nhưng nếu ăn mỗi ngày, những món quen thuộc này dễ khiến cơ thể nạp quá nhiều chất béo, muối và năng lượng.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết bữa sáng là một trong những bữa ăn quan trọng, giúp cơ thể bổ sung năng lượng sau khoảng 10-12 giờ không ăn uống. Tuy nhiên, ăn sáng không đồng nghĩa với việc lựa chọn món gì cũng tốt. Một số thói quen ăn uống tưởng vô hại có thể ảnh hưởng sức khỏe nếu lặp lại thường xuyên.
 |
| Phở thêm quẩy, cơm rang, xúc xích chiên là những món sáng hấp dẫn nhưng có thể khiến khẩu phần dư thừa chất béo và năng lượng. Ảnh minh họa: Ánh Hoàng. |
Đồ chiên rán và món ăn kèm
Cơm rang, trứng rán, xúc xích chiên hay phở ăn cùng quẩy là những lựa chọn phổ biến vào buổi sáng. Tuy nhiên, theo PGS Hưng, việc thường xuyên ăn các món chiên rán nhiều dầu mỡ không có lợi cho sức khỏe.
Sau một đêm dài không ăn uống, nếu nạp ngay lượng lớn thực phẩm giàu chất béo, một số người, đặc biệt là người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, có thể gặp tình trạng đầy bụng, khó tiêu. Những món ăn này cũng thường chứa nhiều năng lượng. Khi khẩu phần thiếu rau xanh và chất xơ, tổng năng lượng nạp vào dễ vượt quá nhu cầu, góp phần làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và các bệnh chuyển hóa.
Bên cạnh đó, thực phẩm được chế biến ở nhiệt độ cao, nhất là khi dầu ăn bị đun nóng hoặc tái sử dụng nhiều lần, có thể hình thành những hợp chất không có lợi cho sức khỏe. Thịt chiên, áp chảo hoặc nướng ở nhiệt độ cao có thể sinh ra amin dị vòng và hydrocarbon thơm đa vòng. Đây là những hợp chất được giới khoa học quan tâm về khả năng gây hại và mối liên quan với nguy cơ ung thư.
"Một thói quen khác cần hạn chế là ăn phở kèm nhiều quẩy. Quẩy được làm chủ yếu từ bột mì và chiên ngập dầu, do đó chứa thêm lượng đáng kể chất béo và năng lượng. Một bát phở vốn đã cung cấp vài trăm kcal, nếu ăn thêm nhiều quẩy, tổng năng lượng của bữa sáng sẽ tăng lên đáng kể", PGS Hưng nhấn mạnh.
 |
| Những món ăn sáng quen thuộc có thể chứa nhiều dầu mỡ, muối hơn bạn nghĩ. Ảnh: Shutterstock. |
Đặc biệt, dầu chiên quẩy nếu được tái sử dụng nhiều lần ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các sản phẩm oxy hóa không có lợi cho sức khỏe. Vì vậy, quẩy không nên trở thành món ăn kèm thường xuyên. Nếu sử dụng, người ăn nên kiểm soát số lượng, đồng thời lựa chọn sản phẩm được chế biến bảo đảm vệ sinh.
Không nên biến xúc xích, thịt nguội thành món ăn mỗi sáng
Do tiện lợi, xúc xích, thịt nguội, giăm bông hay thịt hun khói thường xuất hiện trong bữa sáng của nhiều gia đình. Tuy nhiên, đây đều là những loại thịt đã qua chế biến bằng các phương pháp như hun khói, ướp muối hoặc xử lý để kéo dài thời gian bảo quản.
Những thực phẩm này thường chứa nhiều muối và chất béo. Nếu ăn thường xuyên, người dùng có thể nạp quá nhiều natri và năng lượng, không có lợi cho sức khỏe tim mạch cũng như chuyển hóa.
Đáng lưu ý, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp thịt chế biến sẵn vào nhóm chất gây ung thư ở người. Do đó, xúc xích, thịt nguội, giăm bông không nên là lựa chọn quen thuộc mỗi sáng mà cần được sử dụng ở mức hạn chế.
 |
| PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Ảnh: Phương Anh. |
Theo vị chuyên gia, ngoài việc lựa chọn thực phẩm, cách bảo quản đồ ăn cũng là vấn đề cần lưu ý. Vì bận rộn, nhiều gia đình có thói quen nấu sẵn thức ăn từ tối hôm trước rồi hâm nóng lại vào sáng hôm sau. Cách làm này có thể tiết kiệm thời gian nhưng tiềm ẩn nguy cơ nếu thực phẩm không được bảo quản đúng cách.
Thức ăn đã nấu chín nếu để ở nhiệt độ không phù hợp trong thời gian dài có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Việc bảo quản và hâm nóng nhiều lần cũng có thể khiến chất lượng, mùi vị và kết cấu món ăn thay đổi.
Ăn sáng đa dạng, phù hợp nhu cầu cơ thể
Theo PGS Nguyễn Trọng Hưng, không có một khẩu phần ăn sáng chung cho mọi người. Nhu cầu năng lượng phụ thuộc vào thể trạng, độ tuổi và mức độ hoạt động của mỗi người. Người cần nhiều năng lượng có thể tăng lượng bánh, cơm hoặc phở; người có nhu cầu thấp hơn nên điều chỉnh khẩu phần tương ứng. Tuy nhiên, rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ vẫn cần được chú trọng.
Chuyên gia cũng khuyến khích thay đổi thực đơn để bảo đảm tính đa dạng dinh dưỡng. Chẳng hạn, nếu thường xuyên ăn phở, mỗi người có thể luân phiên lựa chọn phở gà, phở bò, phở mọc... nhằm thay đổi hương vị và bổ sung các nguồn chất đạm khác nhau.
Với người bận rộn, việc chuẩn bị cơm hộp từ trước để mang đi làm hoặc chủ động sắp xếp thời gian ăn trước giờ làm cũng là giải pháp đáng cân nhắc. Điều quan trọng là có kế hoạch ăn uống phù hợp, thay vì thường xuyên bỏ bữa hoặc lựa chọn những món ăn nhanh, nhiều dầu mỡ vì tiện lợi.
"Cốt lõi là ý thức và kế hoạch. Có nhu cầu thì sẽ có cách, có cầu thì sẽ có cung. Ăn sáng đúng cách không chỉ giúp sức khỏe tốt mà còn hình thành văn hóa ăn uống trong gia đình", PGS Hưng nói.
Cuốn sách Bệnh của thời thức ăn tiện lợi giải thích nguyên nhân gây ra tất cả bệnh mạn tính, cách thực phẩm tiện lợi đã tác động đến chúng dẫn đến tổn hại cho sức khỏe, nền kinh tế và môi trường, từ đó đề xuất giải pháp để chữa lành cho con người.
