Mê trận của Tổng thống Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Căn cứ Liên hợp Andrews hôm 13/1. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục tỏ ra là người "nắm đằng chuôi" khi bỏ ngỏ vấn đề Greenland lẫn Iran. Song chiến lược này có thể đẩy ông vào mê trận của những rủi ro khó kiểm soát.

CNN so sánh thế giới đang được nếm trải cuộc sống của người Mỹ, khi phải đoán mò Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ làm gì tiếp theo, bởi ông là một nhà lãnh đạo hành động tùy hứng, không có chiến lược rõ ràng nào.

Từ những lời đe dọa không kích trực diện nhằm vào Iran cho đến tham vọng thâu tóm Greenland bằng mọi giá để xây dựng hệ thống phòng thủ Vòm Vàng, ông Donald Trump đang khiến trật tự thế giới chao đảo.

Sau chiến dịch quân sự bắt giữ Tổng thống Venezuela vào đầu tháng 1/2026, những tuyên bố của ông không còn bị coi là lời nói suông, khiến cộng đồng quốc tế nín thở dõi theo những toan tính đầy hỗn loạn nhưng quyết liệt của vị Tổng thống Mỹ này.

Những người ủng hộ lập luận sự khó đoán của ông Trump là lợi thế, khi ông khiến thế giới lo lắng và tái gây dựng tầm ảnh hưởng của Mỹ. Nếu như ông còn không chắc mình sẽ làm gì tiếp theo, thì làm sao các đối thủ của Mỹ có thể chắc chắn?

Với người Mỹ, ông chủ Nhà Trắng có thể tự hào về những thành tựu ngoại giao không thể phủ nhận.

Ông Trump đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho chương trình hạt nhân Iran hồi tháng 6 năm ngoái song Tehran trả đũa không đáng kể, một bước đi các người tiền nhiệm không dám thực hiện. Ông không có kế hoạch nào cho Venezuela thời hậu ông Nicolás Maduro, ngoài việc bán dầu mỏ của nước này. Chính quyền Mỹ hôm 14/1 tuyên bố bắt đầu giai đoạn 2 của kế hoạch hòa bình Dải Gaza, tập trung vào phi quân sự hóa Hamas và tái thiết vùng đất.

Trong khi đó, hai vấn đề nóng nhất hiện tại là Greenland và Iran đang lấp lửng.

Điểm nóng mới giữa Mỹ và NATO

Ngày 14/1, Nhà Trắng đón tiếp một phái đoàn từ Greenland và Đan Mạch sau khi ông Trump liên tục tuyên bố đòi sở hữu hòn đảo lớn nhất thế giới. CNN cho rằng “chuyến thăm này kỳ quặc và khó tin”, khi các quan chức tới Washington để khẳng định Greenland không để mua bán và Mỹ không nên tìm cách mua hoặc xâm chiếm lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch.

Trong nhiệm kỳ đầu, ý định mua Greenland của ông Trump từng bị coi là chuyện đùa. Nhưng sang nhiệm kỳ thứ hai, giới chức châu Âu nhận ra ông thực sự nghiêm túc.

Sự việc càng trở nên khó hiểu khi ông Trump cho rằng Đan Mạch không đủ khả năng bảo vệ Greenland. Thực tế, Đan Mạch là thành viên NATO, mà theo hiệp ước phòng thủ chung, bất kỳ cuộc tấn công nào nhắm vào một nước thành viên cũng đồng nghĩa với việc tấn công cả liên minh.

Trước đó, giới ngoại giao lo ngại cuộc đàm phán với Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio có thể dẫn đến tranh cãi nảy lửa, nhất là khi ông Vance từng chỉ trích gay gắt Tổng thống Ukraine Zelensky vào năm 2025. May mắn là kịch bản xấu nhất đã không xảy ra, dù phía Đan Mạch vẫn lo ngại về "bất đồng căn bản" liên quan đến tương lai của hòn đảo này.

Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Loekke Rasmussen và đại diện ngoại giao Greenland Vivian Motzfeldt trao đổi với truyền thông sau cuộc gặp với thượng nghị sĩ Mỹ hôm 14/1. Ảnh: Reuters.

Sau đó, tại Phòng Bầu dục, ông Trump phàn nàn rằng ông cần Greenland cho hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Vàng (Golden Dome), đồng thời cảnh báo "Nga và Trung Quốc chuẩn bị tiến vào" vùng lãnh thổ này. Tổng thống cũng buông lời nhạo báng năng lực quân sự của một đồng minh NATO từng sát cánh cùng Mỹ trong các cuộc chiến hậu sự kiện 11/9/2001.

"Họ vừa mới bổ sung thêm một chiếc xe trượt tuyết chó kéo vào tháng trước, rồi lại thêm chiếc thứ hai. Chẳng giải quyết được vấn đề gì cả", ông nói.

Cuộc khủng hoảng Greenland chứng kiến thêm bước ngoặt bất ngờ vào ngày 14/1 khi Đan Mạch, Đức, Pháp, Thụy Sĩ, Na Uy đã gửi thêm quân tới hòn đảo này. Những bước đi này chủ yếu mang tính biểu tượng khi khó so sánh với sức mạnh quân sự của Mỹ.

Tuy nhiên, động thái của các quốc gia châu Âu cho thấy họ đang gửi quân bảo vệ chính lãnh thổ NATO, không phải trước Nga, Trung Quốc hay một nhóm khủng bố, mà là trước một tổng thống Mỹ - nhà lãnh đạo quan trọng và quyền lực nhất trong liên minh.

Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo? Liệu ông Trump có tiếp tục gây áp lực buộc Đan Mạch bán Greenland hay không, dù ông chưa tiết lộ sẽ lấy số tiền mua đất từ đâu ra? Hay ông sẽ tiếp nối chiến dịch táo bạo như lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, điều quân Mỹ chiếm lấy lãnh thổ này? Quyết định này sẽ đặt các tướng lĩnh cấp cao của Lầu Năm Góc vào thế khó xử, bởi chính họ là những người điều hành NATO.

Ông Trump vẫn đang im lặng.

“Chúng ta sẽ chờ xem chuyện gì xảy ra với Greenland”, vị tổng thống nói, tung ra một câu cửa miệng yêu thích. Ông tiếp tục sắm vai "người ngoài cuộc" đang bình luận về những sự kiện mà chính ông là người nắm quyền định đoạt.

Lối ngoại giao tùy hứng

Tuy nhiên, CNN nhận định rằng ông Trump đang tạo ra cảm giác về một lối hành động tùy hứng, giống như một nghệ sĩ tung hứng đang cố giữ hàng loạt quả bóng trên không và chỉ vừa kịp ngăn chúng rơi xuống đất. Bất chấp những chiến dịch quân sự thành công đầy kịch tính, vận may của ông Trump khó có thể kéo dài mãi mãi, và sự kiêu ngạo có thể sẽ đẩy ông đi quá xa.

Tình hình Iran là ví dụ hoàn hảo về phong cách lãnh đạo bốc đồng và khó đoán của ông Trump. Trong nhiều ngày, ông Trump ra những dấu hiệu như thể Mỹ sắp tấn công Iran.

Mỹ yêu cầu một số nhân viên rời khỏi căn cứ trên sa mạc Qatar, một mục tiêu dễ bị trả đũa. Nhiều quốc gia yêu cầu công dân rời khỏi Iran và hoãn chuyến đi đến khu vực này. Tối 14/1, Iran đóng cửa không phận. Các hệ thống theo dõi chuyến bay cho thấy nhiều máy bay chuyển hướng vòng qua lãnh thổ nước này - vốn thường là tuyến đường hàng không nhộn nhịp giữa châu Âu và châu Á.

Thành viên Lực lượng cảnh sát Iran. Ảnh: Reuters.

Bất chấp những lời lẽ hùng hồn, ông Trump dường như đang suy tính lại. Việc ra lệnh cho binh lính Mỹ tham chiến là điều khó khăn với mọi tổng thống. Một chiến dịch chớp nhoáng như với Venezuela có thể không hiệu quả trong trường hợp này. Mỹ có thể bị cuốn vào một cuộc chiến dài hơi trong bối cảnh những người ủng hộ “Nước Mỹ trên hết” vốn đã không thoải mái với việc ông Trump nỗ lực thâu tóm quyền lực toàn cầu.

Tất nhiên, việc ông Trump ngần ngại hành động quân sự có thể là một chiến lược. Trước khi tấn công chương trình hạt nhân Iran vào năm 2025, ông thúc giục Tehran chỉ còn vài ngày để đạt thỏa thuận, sau đó điều máy bay ném bom nhằm vào các địa điểm hạt nhân của Iran.

Trong khi đó, ông Trump cũng công khai kêu gọi người Iran biểu tình, một điều các tổng thống tiền nhiệm cực kỳ cẩn trọng. Những người biểu tình có thể coi đây là lời kêu gọi hành động và lời hứa hỗ trợ từ Mỹ.

CNN chưa thể hình dung ông Trump làm cách nào để thoát khỏi mớ bòng bong do chính mình tạo ra.

“Những lời đe dọa, đòn tung hỏa mù hay lối điều hành đối ngoại kiểu tung hứng chỉ có tác dụng trong một thời gian nhất định. Quỹ thời gian để vị tổng thống Mỹ - người vốn coi thường các quy trình truyền thống, luôn hành động theo bản năng và dù tự xưng yêu hòa bình nhưng lại chỉ đạo nhiều chiến dịch quân sự - giải quyết những vấn đề trên không còn lại bao nhiêu”, tờ báo nhận định.