|
|
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters. |
Hai tháng trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump và đồng minh còn công khai chế giễu các cuộc tuần hành mang khẩu hiệu “Không có Vua”, cho rằng việc so sánh ông với một vị quân chủ là cường điệu hóa. Nhưng những gì diễn ra sau đó lại cho thấy cách tiếp cận quyền lực của ông Trump đang đi theo hướng 'quân vương’.
Từ việc ra lệnh tấn công Venezuela, bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, cho đến những tuyên bố cho rằng quyền lực toàn cầu của mình gần như không gặp phải bất cứ rào cản nào ngoài đạo đức, ông Trump đang thể hiện thế giới quan trong đó sức mạnh Mỹ, và quyền quyết định của tổng thống, được đặt ở vị trí trung tâm.
Vượt lên luật pháp quốc tế
Trả lời phỏng vấn New York Times tuần qua, ông Trump được hỏi liệu có giới hạn nào đối với quyền lực toàn cầu của ông hay không. Câu trả lời ngay lập tức gây chú ý.
“Có, có một thứ duy nhất, đó là đạo đức của tôi. Là trí tuệ của tôi. Đó là điều duy nhất có thể ngăn tôi lại”, ông Trump nói.
New York Times nhận định đây là sự thừa nhận thẳng thắn nhất từ trước đến nay về thế giới quan của ông Trump, trong đó quyền lực của tổng thống không chỉ vượt lên trên các thiết chế trong nước, mà còn đứng cao hơn cả những ràng buộc quốc tế.
Khi được hỏi thêm về luật pháp quốc tế, ông Trump thừa nhận Mỹ cần tuân thủ, nhưng đồng thời nhấn mạnh ông là người quyết định quy định nào mới có giá trị ràng buộc. Lập luận này từng xuất hiện nhiều lần trong sự nghiệp chính trị của ông, song lần này được nêu ra công khai hơn, trong bối cảnh Mỹ đang sử dụng sức mạnh quân sự để áp đặt tầm ảnh hưởng tại khu vực Mỹ Latinh.
Quan điểm này cũng được lặp lại trong phát ngôn của các quan chức cấp cao trong chính quyền đương nhiệm. Chẳng hạn, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố việc Mỹ nắm “đòn bẩy” đối với quốc gia có chủ quyền như Venezuela đồng nghĩa các quyết định của Caracas “sẽ tiếp tục do Hợp chúng quốc Hoa Kỳ định đoạt”.
 |
| Tổng thống Donald Trump chia sẻ "ảnh chế" trên mạng xã hội, tự xưng là "Tổng thống lâm thời của Venezuela". Ảnh: Truth Social/@realDonaldTrump. |
Trong cuộc phỏng vấn với CNN đầu tuần trước, cố vấn Nhà Trắng Stephen Miller đã mô tả thế giới hiện nay là nơi “được điều hành bởi sức mạnh, bởi vũ lực, bởi quyền lực”.
“Tương lai của thế giới tự do phụ thuộc vào việc nước Mỹ có thể khẳng định tiếng nói và lợi ích của mình mà không cần xin lỗi bất kỳ ai”, ông Miller nói.
Theo RT, cách tiếp cận này cho thấy sự hồi sinh của Học thuyết Monroe theo hình thức cứng rắn hơn. Học thuyết này vốn do Tổng thống Mỹ James Monroe công bố năm 1823, khẳng định các cường quốc bên ngoài không được can thiệp vào công việc của các quốc gia ở châu Mỹ, đổi lại Washington tự cho mình vai trò bảo trợ và chi phối khu vực.
Thẩm quyền tuyệt đối
Không những cho rằng mình có thẩm quyền vượt lên thông lệ quốc tế, ông Trump và chính quyền đương nhiệm dường như còn theo đuổi lập luận rằng quyền lực đối ngoại của tổng thống Mỹ hầu như không bị ràng buộc bởi luật pháp trong nước.
Trước đó, ông Miller từng khẳng định ông Trump có “thẩm quyền tuyệt đối” trong việc triển khai Vệ binh Quốc gia trong nước. Trước chiến dịch nhằm vào Venezuela, Tổng thống cũng tuyên bố không cần sự chấp thuận của Quốc hội.
Sau cuộc tấn công, Nhà Trắng biện minh rằng đây không phải là hoạt động quân sự, mà là hành động thực thi pháp luật nhằm bắt giữ cá nhân đã bị truy tố, quân đội chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Lập luận này dựa trên ý kiến pháp lý còn gây tranh cãi của Bộ Tư pháp Mỹ từ cuối thập niên 1980, cho phép tổng thống điều quân vào lãnh thổ nước ngoài để truy bắt người về truy tố.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng cách áp dụng tiền lệ này là khiên cưỡng. Chiến dịch bắt giữ Tổng thống Maduro được so sánh với việc Mỹ lật đổ Manuel Noriega tại Panama năm 1989, nhưng hai sự kiện có nhiều điểm khác biệt. Khi đó, Quốc hội Mỹ đã có những động thái ủng hộ nhất định, còn Panama tuyên bố đang chiến tranh với Mỹ. Trường hợp Venezuela không có những yếu tố tương tự, theo CNN.
Khi Thượng viện Mỹ, với sự ủng hộ của 5 thượng nghị sĩ Cộng hòa, xúc tiến nghị quyết nhằm hạn chế khả năng tiếp tục tấn công Venezuela của ông Trump, Phó tổng thống JD Vance lập tức gọi đó là đạo luật “giả” và “vi hiến”.
“Nó sẽ không thay đổi bất cứ điều gì trong cách chúng tôi tiến hành chính sách đối ngoại trong vài tuần hay vài tháng tới”, ông Vance nói.
 |
| Người ủng hộ chính phủ kêu gọi thả Tổng thống Nicolás Maduro trong buổi mít tinh tại Caracas, Venezuela hồi tuần trước. Ảnh: New York Times. |
Lệnh tổng thống có luôn đúng?
Điều khiến nhiều nghị sĩ và giới chuyên gia lo ngại không chỉ nằm ở các hành động cụ thể, mà ở cách chính quyền ông Trump phản ứng trước những nghi vấn về tính hợp pháp của mệnh lệnh tổng thống.
Khi một số nghị sĩ Dân chủ kêu gọi binh sĩ không tuân thủ những mệnh lệnh mà có thể ông Trump đưa ra trái luật, Nhà Trắng phản ứng gay gắt, gọi những phát biểu này là mang tính nổi loạn và phản quốc.
Phản ứng đó càng gây chú ý khi bản thân ông Trump từng nhiều lần công khai đề cập đến những mệnh lệnh rõ ràng là vi phạm luật pháp.
Chẳng hạn, hồi năm 2016, ông từng ủng hộ tra tấn và sát hại thân nhân của các phần tử khủng bố. Năm 2020, ông từng nói đến khả năng ném bom các địa điểm văn hóa của Iran, hành động có thể cấu thành tội ác chiến tranh. Các cố vấn của ông cũng thừa nhận rằng ông Trump thường xuyên đưa ra những ý tưởng trái luật trong các cuộc trao đổi riêng.
Dù vậy, chính quyền hiện tại lại muốn coi khả năng ông Trump ra mệnh lệnh trái pháp luật là điều không thể xảy ra. Ngay đầu nhiệm kỳ, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp làm suy yếu vai trò của Văn phòng Cố vấn Pháp lý Bộ Tư pháp, cơ quan có nhiệm vụ thẩm định tính hợp pháp của các hành động chính quyền.
“Ý kiến của Tổng thống và Bộ trưởng Tư pháp về các vấn đề pháp lý có giá trị ràng buộc đối với mọi nhân viên trong khi thực thi nhiệm vụ chính thức”, sắc lệnh nêu.
Nghệ thuật đàm phán "phủ đầu" của Donald Trump
Nhiều năm về trước, ông Donald Trump từng là tác giả sách, đồng tác giả cuốn The Art of the Deal năm 1987 (xuất bản tiếng Việt với tên Nghệ thuật đàm phán).
Cuốn sách kể chi tiết về thời thơ ấu và các giao dịch bất động sản của Trump cùng với những lời khuyên kinh doanh ngắn gọn. Tác phẩm cũng cho thấy nhiều chiến thuật được ông Trump thực hiện trong các hành động thuế quan gần đây.
