Sự thật phía sau kho tên lửa 3.000 quả của Iran

Cuộc xung đột quân sự giữa liên quân Mỹ-Israel với Iran đang bước sang giai đoạn phức tạp khi các bên liên tục đưa ra những đánh giá trái chiều về cục diện chiến trường. Washington khẳng định chiến dịch không kích quy mô lớn đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho hạ tầng quân sự của Tehran, đặc biệt là năng lực phóng tên lửa và sản xuất máy bay không người lái.

Nhà Trắng tuyên bố rằng năng lực tên lửa đạn đạo của Iran "về cơ bản đã bị phá hủy", đồng thời khẳng định lực lượng Mỹ và Israel đã giành được ưu thế trên không gần như tuyệt đối. Tổng thống Donald Trump cũng nhấn mạnh rằng các cuộc tấn công đã "làm tê liệt" khả năng sản xuất UAV của Iran.

Tuy nhiên, thực tế trên chiến trường cho thấy một bức tranh phức tạp hơn. Dù tần suất giảm mạnh, Iran vẫn tiếp tục phóng tên lửa và UAV về phía các mục tiêu trong khu vực, bao gồm Qatar, Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain. Điều này khiến giới quan sát đặt ra câu hỏi rằng nếu năng lực quân sự của Tehran đã bị suy yếu đáng kể, vì sao các đòn tấn công vẫn tiếp diễn?

Hỏa lực suy giảm nhưng chưa bị triệt tiêu

Theo số liệu tổng hợp từ các cơ quan quốc phòng khu vực, cường độ tấn công của Iran đã giảm mạnh kể từ khi xung đột bùng phát. Trong 24 giờ đầu tiên, Tehran đã phóng tới 167 tên lửa và hơn 500 máy bay không người lái nhằm vào UAE. Tuy nhiên, đến ngày thứ 15 của chiến sự, số lượng này giảm xuống chỉ còn 4 tên lửa và 6 UAV trong một ngày.

Các cuộc tấn công nhằm vào Israel cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Trong hai ngày đầu giao tranh, gần 100 đầu đạn đã được phóng về phía lãnh thổ Israel. Những ngày giữa tháng 3, con số này chỉ còn ở mức một chữ số, theo Al Jazeera.

Theo đánh giá của Lầu Năm Góc, số vụ phóng tên lửa đã giảm khoảng 90% so với ngày đầu tiên của cuộc chiến, trong khi các cuộc tấn công bằng UAV giảm 86%. Điều này phản ánh tác động rõ rệt của các đòn không kích do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào các căn cứ quân sự và bệ phóng của Iran.

Dẫu vậy, các chuyên gia quân sự cho rằng việc giảm cường độ tấn công không đồng nghĩa với việc Tehran đã mất hoàn toàn khả năng phản công. Iran từ lâu được đánh giá là quốc gia sở hữu kho tên lửa lớn nhất Trung Đông, với khoảng 3.000 tên lửa trước khi các cuộc xung đột gần đây khiến con số này giảm xuống còn khoảng 2.500.

Cựu Tổng thống Iran Ebrahim Raisi (giữa) phát biểu trong lễ đón nhận các tên lửa đạn đạo gia nhập biên chế Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vào năm 2023. Ảnh: Reuters.

Một trong những trọng tâm của chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel dẫn đầu là phá hủy các bệ phóng tên lửa. Khoảng 290 bệ phóng đã bị vô hiệu hóa trong tổng số 410-440 bệ phóng của Iran, theo Al Jazeera.

Tuy nhiên, việc loại bỏ hoàn toàn năng lực phóng tên lửa của Tehran vẫn là nhiệm vụ khó khăn. Lãnh thổ Iran rộng lớn và địa hình phức tạp khiến việc phát hiện các bệ phóng di động hoặc các kho vũ khí bí mật trở nên đặc biệt khó khăn, ngay cả khi liên quân kiểm soát phần lớn không phận.

Nhà phân tích quân sự David Des Roches nhận định rằng các lực lượng Iran đã mất khả năng tiến hành các đợt phóng loạt quy mô lớn, song vẫn duy trì được khả năng phóng từng quả tên lửa riêng lẻ.

"Về mặt quân sự, những đòn tấn công này không mang ý nghĩa quyết định. Đây là loại 'hỏa lực quấy rối", nhằm làm quá tải hệ thống cảnh báo và phòng không của các quốc gia trong khu vực", ông Roches nói.

Chiến lược tiêu hao và tác chiến bất đối xứng

Trong bối cảnh sức mạnh quân sự bị suy giảm, giới quan sát nhận định rằng Tehran đang điều chỉnh chiến lược theo hướng kéo dài xung đột. Theo Hamidreza Azizi, chuyên gia về Iran tại Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức, mục tiêu của Tehran có thể là biến cuộc chiến thành một "cuộc chiến tiêu hao".

Theo cách tiếp cận này, Iran không cần phóng số lượng lớn tên lửa mỗi ngày. Thay vào đó, việc duy trì các cuộc tấn công nhỏ nhưng liên tục có thể buộc đối phương phải duy trì trạng thái cảnh giác cao độ và tiêu tốn đáng kể nguồn lực phòng thủ.

Một yếu tố quan trọng trong chiến lược này là việc phi tập trung hóa hệ thống chỉ huy và sử dụng các bệ phóng cơ động. Các bệ phóng di động có thể được triển khai nhanh chóng từ nhiều vị trí khác nhau, khiến việc phát hiện và phá hủy trở nên khó khăn hơn nhiều so với các căn cứ cố định.

Tên lửa đạn đạo thế hệ 4 Khorramshahr, tầm hoạt động 2.000 km, được phóng đi từ một vị trí không xác định ở Iran vào tháng 5/2023. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh tên lửa, Iran cũng dựa nhiều vào các dòng UAV giá rẻ, đặc biệt là loại Shahed. Những thiết bị này có thể được sản xuất với chi phí thấp trong các nhà máy tương đối đơn giản, cho phép Tehran duy trì nguồn cung ngay cả khi hạ tầng công nghiệp bị tấn công.

Các UAV này tuy bay chậm nhưng có thể được phóng với số lượng lớn để làm quá tải hệ thống phòng không. Theo một số nhà phân tích, chỉ cần một thiết bị lọt qua lưới phòng thủ cũng đủ gây ra tác động tâm lý và chính trị đáng kể.

Thực tế cho thấy các cuộc tấn công rải rác vẫn có thể gây ra hậu quả cụ thể. Một quả tên lửa đã rơi xuống Abu Dhabi, khiến một người thiệt mạng, trong khi nhiều vụ việc liên quan đến UAV đã gây gián đoạn hoạt động tại các cơ sở hạ tầng quan trọng trong khu vực.

Các thiết bị bay không người lái được tập kết tại một địa điểm không xác định ở Iran vào tháng 4/2023. Ảnh: Reuters.

Căng thẳng cũng lan sang các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt tại Eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu đi qua. Dù số vụ tấn công trực tiếp vào tàu thuyền còn hạn chế, nhiều tàu thương mại đã tạm dừng hoạt động do lo ngại rủi ro an ninh.

Những tác động này nhanh chóng lan sang thị trường năng lượng. Giá dầu thế giới đã tăng vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi hoạt động sản xuất và xuất khẩu năng lượng tại một số quốc gia Vùng Vịnh bị gián đoạn.

Theo nhà nghiên cứu Vali Nasr thuộc Đại học Johns Hopkins, yếu tố kinh tế có thể trở thành đòn bẩy quan trọng trong chiến lược của Tehran.

"Nếu Iran có thể tiếp tục đẩy giá dầu lên cao, thiệt hại gây ra cho Mỹ có thể ngang bằng, thậm chí lớn hơn, so với những gì bom đạn Mỹ gây ra tại Iran", ông Nasr nhận định.