Israel 'bổn cũ soạn lại'

Cuộc xung đột tại Trung Đông bước vào giai đoạn phức tạp hơn khi chiến sự lan rộng ra nhiều mặt trận. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, giới phân tích cho rằng chiến lược quân sự từng được Israel triển khai tại Dải Gaza đang được tái áp dụng tại Lebanon, đặc biệt tại các khu vực phía nam nước này, theo Al Jazeera.

Theo nhiều báo cáo, chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần giao tranh, hàng trăm người đã thiệt mạng và hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa tại Lebanon. Các diễn biến này gợi lại những gì đã xảy ra tại Gaza sau tháng 10/2023, khi chiến dịch quân sự quy mô lớn khiến phần lớn dân cư phải di dời và hạ tầng dân sự bị phá hủy trên diện rộng.

Mô hình chiến lược quân sự được áp dụng từ Gaza đến Lebanon

Giới quan sát mô tả chiến lược đang được Israel triển khai bằng ba bước chính: di dời dân cư, phá hủy hạ tầng và làm suy yếu các cấu trúc quản trị địa phương.

Theo lập luận này, việc yêu cầu dân thường rời khỏi khu vực chiến sự, hoặc phá hủy điều kiện sinh tồn buộc người dân phải di tản, có thể khiến việc quay trở lại nơi định cư trở nên khó khăn.

Lực lượng vũ trang Israel di chuyển ở khu vực biên giới Israel-Lebanon vào ngày 16/3. Ảnh: Reuters.

Chiến lược nói trên từng được ghi nhận trong chiến dịch tại Dải Gaza. Sau khi giao tranh bùng phát vào tháng 10/2023, Israel yêu cầu người dân phía bắc Gaza sơ tán khẩn cấp về phía nam, đồng thời áp đặt một vòng phong tỏa nghiêm ngặt đối với khu vực.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel khi đó tuyên bố Gaza sẽ bị bao vây hoàn toàn, không điện, không nước và không lương thực. Chính sách này được cho là đã tạo ra áp lực lớn buộc dân cư phải di chuyển khỏi những khu vực bị coi là mục tiêu quân sự.

Trong quá trình chiến dịch diễn ra, quân đội Israel công bố các bản đồ chia Gaza thành nhiều khu vực đánh số, kèm theo các lệnh sơ tán theo từng giai đoạn. Những khu vực được chỉ định làm "vùng an toàn" như al-Mawasi đã trở thành nơi tập trung đông người tị nạn trong điều kiện sống tạm bợ.

Tuy nhiên, nhiều tổ chức nhân đạo cho biết ngay cả những khu vực được đánh số là "vùng an toàn" vẫn phải hứng chịu các đợt không kích. Điều này làm dấy lên tranh cãi về mức độ bảo đảm an toàn của các khu vực sơ tán trong bối cảnh chiến sự, theo Al Jazeera.

Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng chiến lược này khác với học thuyết chống nổi dậy truyền thống "quét sạch, chiếm giữ, tái thiết" của Israel. Thay vào đó, mục tiêu dường như là tạo ra các khu vực trống dân cư và phá vỡ khả năng quản trị tập trung.

Những quan sát này được đưa ra trong bối cảnh Israel trước đây đã áp dụng nhiều biện pháp kiểm soát lãnh thổ tại Bờ Tây, nơi cấu trúc địa lý và hành chính của các khu vực Palestine bị chia cắt trong nhiều thập niên.

Về mặt trận Lebanon

Những diễn biến trong nửa đầu tháng 3 cho thấy một số yếu tố của chiến lược mà Israel từng áp dụng đang xuất hiện tại Lebanon. Israel đã ban hành các lệnh sơ tán quy mô lớn đối với khu vực miền nam nước này và một phần phía nam Beirut.

Hàng trăm nghìn người Lebanon đã phải rời khỏi nhà cửa. Nhiều trường học được chuyển đổi thành nơi trú ẩn tạm thời, trong khi các tổ chức nhân đạo cảnh báo hệ thống y tế địa phương đang chịu áp lực lớn do dòng người di tản, theo Al Jazeera.

Người dân Lebanon buộc phải di tản khỏi nơi định cư, ngoại ô Beirut. Ảnh: Reuters.

Israel cũng đã cảnh báo có thể tấn công hạ tầng nhà nước Lebanon nếu chính phủ nước này không hành động nhằm kiềm chế lực lượng Hezbollah.

Động thái này có thể gây ra những rạn nứt chính trị trong nội bộ Lebanon, khi chính phủ phải cân nhắc giữa áp lực an ninh và ổn định trong nước. Một số nhà quan sát cho rằng chiến lược quân sự có thể nhằm tạo ra chính những chia rẽ này.

Tuy nhiên, Lebanon được đánh giá là một chiến trường khác biệt so với Gaza. Không giống như Hamas tại Gaza, Hezbollah được cho là sở hữu hệ thống vũ khí và hạ tầng quân sự phức tạp hơn cùng nhiều năm chuẩn bị cho kịch bản xung đột với Israel.

Trong các cuộc giao tranh gần đây, lực lượng Hezbollah được cho là vẫn duy trì khả năng phản công, khiến một số chiến dịch trên bộ của Israel tại miền Nam Lebanon gặp phải sự kháng cự đáng kể.

Trong bối cảnh đó, một số nhà phân tích cho rằng chính thực tế quân sự bất đối xứng có thể là yếu tố giới hạn hiệu quả của chiến lược đang được Israel áp dụng.

Người dân Lebanon buộc phải di tản khỏi nơi định cư, ngoại ô Beirut. Ảnh: Reuters.

Ngoài ra, cuộc xung đột cũng đặt ra những câu hỏi lớn về cơ chế trách nhiệm quốc tế. Các tổ chức như Tòa án Công lý Quốc và Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã được nhắc đến trong các tranh luận về vai trò của luật pháp quốc tế trong việc kiểm soát xung đột.

Một số nhà quan sát cho rằng việc thiếu cơ chế thực thi mạnh mẽ có thể khiến các hành động quân sự gây tranh cãi tiếp tục diễn ra mà không có sự kiểm soát hiệu quả.

Daniel Reisner, cựu lãnh đạo bộ phận luật quốc tế thuộc cơ quan pháp lý của quân đội Israel, từng nhận định về sự biến chuyển của luật pháp quốc tế: "Nếu bạn làm một điều gì đó đủ lâu, thế giới sẽ dần chấp nhận nó. Luật phát quốc tế phát triển thông qua những lần sai phạm"

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng ổn định lâu dài tại Trung Đông không chỉ phụ thuộc vào các thỏa thuận ngừng bắn tạm thời. Thay vào đó, cần có các giải pháp toàn diện hơn nhằm bảo đảm thực thi luật pháp quốc tế, tái thiết hạ tầng và tạo điều kiện cho người dân bị di dời có thể trở về và tái thiết cuộc sống.