Trận chiến Iran phơi bày điểm yếu của Mỹ

Ảnh cover

Trong lịch sử quân sự hiện đại, chiến tranh thường được xem như phép thử khắc nghiệt nhất đối với sức mạnh của một quốc gia, như nhà sử học quân sự Anh Correlli Barnett từng nhận xét: "Chiến tranh là phép đánh giá cuối cùng của các thiết chế". Nhận định này một lần nữa được nhắc lại trong bối cảnh cuộc xung đột mới giữa Mỹ và Iran.

Chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel tiến hành từ cuối tháng 2 đã trở thành một trong những chiến dịch không kích lớn nhất tại Trung Đông trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, diễn biến chiến trường cho thấy dù sở hữu công nghệ quân sự hàng đầu thế giới, Washington vẫn phải đối mặt với nhiều giới hạn mang tính cấu trúc về chiến lược, hậu cần và chính trị.

Thắng lợi kỹ thuật, bế tắc chiến lược

Kể từ khi chiến dịch "cơn thịnh nộ dữ dội" bắt đầu ngày 28/2, lực lượng Mỹ và Israel đã tiến hành hàng loạt cuộc tấn công chính xác nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran.

Theo các báo cáo quân sự, hơn 15.000 mục tiêu đã bị đánh trúng chỉ trong vài tuần đầu của chiến dịch. Các cuộc không kích này được thực hiện với độ chính xác cao nhờ hệ thống tình báo và trinh sát tiên tiến của Mỹ và Israel.

Đáng chú ý, trong suốt giai đoạn đầu của chiến dịch, không có máy bay nào bị hệ thống phòng không Iran bắn hạ. Điều này cho thấy sự vượt trội của Mỹ trong lĩnh vực công nghệ tấn công chính xác và tác chiến trên không, theo Washington Post.

Các nguồn tin tình báo cho biết chiến dịch cũng đã tiêu diệt nhiều nhân vật cấp cao trong bộ máy lãnh đạo Iran, bao gồm cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Tuy nhiên, hiệu quả chiến lược của các cuộc không kích vẫn còn gây tranh cãi. Dù chịu tổn thất lớn, bộ máy quyền lực của Iran vẫn duy trì hoạt động và nhanh chóng tái tổ chức.

Sau cái chết của ông Ali Khamenei, quyền lãnh đạo tối cao được chuyển giao cho ông Mojtaba Khamenei, cho thấy cấu trúc quyền lực của Tehran có khả năng thích ứng trước áp lực quân sự.

Mojtaba Khamenei, con trai thứ của cố lãnh tụ tối cao Iran, nhanh chóng tiếp quản vị trí của cha, khiến chiến lược "chặt đầu" của Washington chưa thể phát huy tác dụng. Ảnh: Reuters.

Ngoài ra, Washington cũng chưa đạt được một mục tiêu quan trọng khác: kiểm soát kho uranium có mức làm giàu cao của Iran, ước tính khoảng nửa tấn. Việc đảm bảo an toàn cho nguồn vật liệu hạt nhân này được xem là một trong những ưu tiên chiến lược của chiến dịch.

Giới phân tích quân sự nhận định rằng cách hiệu quả nhất để đạt được mục tiêu này là triển khai lực lượng bộ binh để kiểm soát trực tiếp các cơ sở hạt nhân. Tuy nhiên, khả năng đó hiện được đánh giá là khó xảy ra.

Điểm yếu của Washington

Một trong những thách thức lớn nhất đối với Mỹ trong cuộc xung đột hiện nay là chiến lược chiến tranh bất đối xứng của Iran.

Thay vì đối đầu trực tiếp với sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ, Tehran tập trung vào việc gia tăng chi phí kinh tế và chính trị của cuộc chiến đối với Washington.

Một trong những công cụ quan trọng của chiến lược này là việc gây gián đoạn giao thông tại Eo biển Hormuz, vốn là tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Eo biển hẹp này là nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Việc Iran sử dụng máy bay không người lái, tên lửa và thủy lôi để tấn công tàu thuyền đã khiến lưu thông thương mại qua khu vực gần như tê liệt.

Theo dữ liệu thị trường năng lượng, ít nhất 18 tàu thương mại đã bị tấn công trong vòng hai tuần đầu của cuộc khủng hoảng, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc nguồn cung toàn cầu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả tình hình này là "sự gián đoạn nguồn cung kinh khủng nhất trong lịch sử thị trường dầu thế giới".

Xung đột Iran khiến Eo biển Hormuz đóng cửa trực tiếp dẫn đến khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Ảnh: Reuters.

Tác động của cuộc khủng hoảng nhanh chóng lan rộng sang các thị trường tài chính. Giá dầu thế giới tăng mạnh, trong khi thị trường chứng khoán Mỹ biến động đáng kể, tạo áp lực chính trị đối với chính quyền Washington.

Một yếu tố khác làm nổi bật thách thức của chiến tranh bất đối xứng là chi phí phòng thủ. Nhiều drone Iran có giá chỉ từ 20.000 đến 50.000 USD, nhưng việc đánh chặn chúng thường cần đến tên lửa phòng không đắt tiền.

Ví dụ, tên lửa Patriot có giá khoảng 3,7 triệu USD mỗi quả. Sự chênh lệch chi phí này khiến các hệ thống phòng thủ hiện đại trở nên kém hiệu quả về mặt kinh tế khi đối mặt với số lượng lớn mục tiêu giá rẻ.

Ngoài ra, các nhà phân tích cũng chỉ ra vấn đề về "độ sâu kho vũ khí" của Mỹ. Dù sở hữu các loại tên lửa tiên tiến, Washington lại sản xuất chúng với số lượng tương đối hạn chế.

Trong năm gần đây, Mỹ chỉ sản xuất khoảng 96 tên lửa phòng thủ THAAD, 54 tên lửa Precision Strike và 57 tên lửa hành trình Tomahawk. Việc bổ sung kho vũ khí này có thể mất nhiều năm và chi phí hàng tỷ USD.

Trong khi đó, Iran tiếp tục tận dụng các phương thức chiến tranh phi đối xứng để gây sức ép lên Washington. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông đã cho thấy khả năng thích ứng chiến thuật của Tehran.

Mô hình tên lửa phòng thủ THAAD tại Nhà Trắng. Ảnh: Washington Post.

Dù quân đội Mỹ vẫn được đánh giá là lực lượng mạnh nhất thế giới, nhiều nhà phân tích cho rằng các vấn đề chiến lược hiện nay không chỉ nằm ở năng lực quân sự.

Những hạn chế lớn hơn có thể xuất phát từ các quyết định chính trị và chiến lược ở cấp lãnh đạo. Trong vài thập kỷ qua, Washington đã nhiều lần giao cho quân đội những nhiệm vụ vượt quá khả năng thực tế, từ việc tái thiết Iraq và Afghanistan cho đến mục tiêu thay đổi chế độ thông qua sức mạnh quân sự.

Phép thử cho một trật tự đa cực

Sự bế tắc của Mỹ trong cuộc xung đột với Iran cũng đặt ra câu hỏi về mức độ bền vững của vị thế trung tâm trong trật tự quốc tế mà cường quốc cờ hoa nắm giữ, RT nhận định.

Dù chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel tiến hành vẫn tiếp tục, nhiều nhà phân tích cho rằng những phản ứng của cộng đồng quốc tế và sự bền bỉ của Tehran đang phơi bày những giới hạn nhất định trong quyền lực của Washington.

Cuộc khủng hoảng không chỉ là một vấn đề khu vực. Tác động của nó đã lan rộng sang thị trường năng lượng, hệ thống liên minh quốc tế và các tính toán chiến lược của các cường quốc khác.

Dù vậy, nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng những suy đoán về sự suy tàn của Mỹ là quá sớm. Washington vẫn là một trong những trung tâm quyền lực quan trọng nhất của hệ thống quốc tế, với sức mạnh quân sự và kinh tế vượt trội.

Đối với các cường quốc khác như Nga, Trung Quốc và Ấn Độ, câu hỏi chính không phải là liệu Mỹ có tiếp tục tồn tại như một lực lượng chính trị toàn cầu hay không, mà là cách Washington sẽ thích nghi với một trật tự quốc tế đang thay đổi nhanh chóng.

Vị thế trung tâm trong trật tự quốc tế của Mỹ có nguy cơ lung lay dữ dội trong tình hình chiến sự ở Iran chuyển sang giai đoạn giằng co. Ảnh: Reuters.

Cuộc khủng hoảng Iran không chỉ là phép thử quân sự mà còn là dấu hiệu cho thấy sự thay đổi của trật tự thế giới.

Trong một hệ thống đa cực đang dần hình thành, Mỹ vẫn sẽ là cường quốc then chốt, nhưng vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Washington đang đối mặt với những giới hạn chưa từng có trước những phương thức phản kháng mới từ các đối thủ khu vực.