  |
- Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch
9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán, ngành du lịch chứng kiến sự bùng nổ về số lượng du khách, song tiếp tục đối mặt thách thức quá tải tại nhiều điểm đến.
Chùa Hương (Hà Nội) đón 136.000 lượt khách trong 5 ngày đầu năm, khu vực Thiên Trù có thời điểm tê liệt. Tại Ninh Bình, Tràng An phải liên tục tạm ngừng đón khách.
Hà Giang chật kín du khách từ mùng 3, xảy ra ùn tắc kéo dài tại dốc Thẩm Mã, đèo Mã Pì Lèng, sông Nho Quế. Trong khi đó, Tây Ninh chứng kiến dòng xe xếp hàng dài 3 km dưới chân núi Bà Đen, hàng nghìn người dân trải bạt chờ khai mạc hội xuân.
"Tình trạng quá tải không phải điều quá bất ngờ trong mùa lễ hội. Tuy nhiên hiện tượng này cho thấy sự mất cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng lượng khách và năng lực chịu tải của không gian di sản", TS Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch, nhận định.
| LƯỢNG KHÁCH, DOANH THU DU LỊCH TẠI MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG DỊP TẾT NGUYÊN ĐÁN BÍNH NGỌ (14-22/2) | ||||||||
| Nguồn: Cục Du lịch Quốc gia | ||||||||
| Nhãn | TP.HCM | An Giang | Hà Nội | Đà Nẵng | Lâm Đồng | Lào Cai | Huế | |
| Lượt khách | Triệu lượt | 4.3 | 1.7 | 1.3 | 1.1 | 0.9 | 0.55 | 0.5 |
| Doanh thu | Tỷ đồng | 12150 | 2622 | 4870 | 3960 | 1800 | 1618 | 736.5 |
Vì sao luôn quá tải?
TS Dương Đức Minh cho rằng không nên xem quá tải là "thành công kỷ lục", mà là lời nhắc về nhu cầu quản trị thông minh hơn, như: điều tiết dòng khách, phân bổ thời gian và không gian tham quan, ứng dụng nền tảng số và tăng cường tiêu chí xanh.
Nếu cân bằng được giữa lượng khách và chất lượng trải nghiệm, điểm đến mới thực sự bền vững.
Theo chuyên gia, việc quá tải dường như không hồi kết vào mỗi mùa lễ hội không phải hiện tượng ngẫu nhiên mà là hệ quả của sự lệch pha giữa 3 hệ thống:
- Hệ giá trị thói quen xã hội;
- Hệ quản trị điểm đến;
- Hệ thống thị trường - truyền thông.
    |
| Núi Bà Đen (Tây Ninh), Hà Giang, Tràng An (Ninh Bình), chùa Hương (Hà Nội) quá tải du khách dịp Tết Nguyên đán. Ảnh: Đinh Hà, Hải Triều, chùa Hương. |
Đầu tiên, lễ hội đầu năm không chỉ gắn với thực hành văn hóa tâm linh, mà còn là thời điểm "giải phóng khỏi nhịp điệu lao động thường nhật". Động cơ di chuyển đầu năm là tổng hòa của tâm linh, nhu cầu tái tạo năng lượng và nhu cầu xã hội.
Khi nhiều nhu cầu cùng hội tụ vào một quỹ thời gian ngắn, cầu du lịch đạt đỉnh tập trung rất cao và khó tự phân tán.
Thứ hai, ở góc độ quản trị, các điểm đến chưa chuyển hẳn từ tư duy "phục vụ tối đa" sang "điều tiết tối ưu".
Sức chứa cần được hiểu toàn diện, không chỉ là hạ tầng, mà còn là khả năng bảo tồn không gian và chất lượng trải nghiệm. Thiếu công cụ kiểm soát theo thời gian thực khiến cung ứng luôn chạy theo cầu.
Thứ ba, hệ thống thị trường và truyền thông số khuếch đại hiệu ứng đám đông, khiến một số điểm trở thành "biểu tượng phải đến", trong khi mạng lưới điểm đến vệ tinh chưa đủ hấp dẫn để chia sẻ dòng khách.
"Gốc rễ không nằm ở việc người dân đi du lịch đông, mà ở chỗ chúng ta chưa đồng bộ hóa 3 hệ thống này. Khi chưa thiết kế được cơ chế giãn cầu, phân bổ không gian và quản trị dựa trên dữ liệu, quá tải sẽ tiếp tục lặp lại như một quán tính xã hội", ông nói.
 |
| Đông nghịt người dân và du khách đổ về đường hoa Nguyễn Huệ đêm khai mạc 15/2 (28 Tết). Ảnh: Khương Nguyễn. |
Lời giải
Theo TS Dương Đức Minh, nếu tiếp cận ở tầm chiến lược bền vững, câu chuyện quá tải du lịch không chỉ là giải pháp kỹ thuật chống ùn tắc, mà là tái định vị mô hình tăng trưởng du lịch từ số lượng sang giá trị.
Trước hết, cần chuyển từ tư duy "mở cửa tối đa" sang quản trị sức chứa tối ưu, xác lập ngưỡng chịu tải khoa học cho từng điểm đến (vật lý - sinh thái - xã hội).
Các điểm đến có thể áp dụng nhiều biện pháp điều tiết như yêu cầu đặt vé trước, chia khung giờ tham quan cụ thể, bán vé theo từng khoảng thời gian và theo dõi, kiểm soát lượng khách theo thời gian thực thông qua nền tảng số.
"Đây không phải biện pháp hạn chế, mà là cách bảo vệ trải nghiệm cho du khách", chuyên gia nói.
Tiếp đến, tái cấu trúc không gian sản phẩm, phát triển mạng lưới điểm vệ tinh, tuyến phụ trợ và sản phẩm thay thế tương đương về giá trị biểu tượng, thay vì để một vài "điểm lõi" gánh toàn bộ áp lực. Khi cấu trúc sản phẩm được thiết kế theo dạng "mạng lưới" thay vì "điểm đơn cực", dòng khách sẽ được phân tán tự nhiên.
 |
| Bến thuyền Tràng An dịp Tết Nguyên đán. Ảnh: Di sản Tràng An. |
Ông Minh cũng cho rằng có thể nghiên cứu cơ chế giá theo thời điểm và ưu đãi cho khung giờ thấp điểm để giãn cầu. Truyền thông cần chuyển trọng tâm từ "kỷ lục lượt khách" sang "chất lượng trải nghiệm và du lịch xanh".
Về dài hạn, nếu không xử lý căn cơ, "tăng trưởng số lượng" sẽ trở thành rào cản của "chất lượng". Nếu trải nghiệm suy giảm, môi trường xuống cấp, hình ảnh bị bào mòn, chi phí phục hồi sẽ lớn hơn lợi ích ngắn hạn từ lượng khách đông.
"Tăng trưởng bền vững phải dựa trên giá trị cân bằng giữa chính sách, môi trường tự nhiên, văn hóa - xã hội và kinh tế, cũng như sự hài lòng và khả năng quay lại của du khách, thay vì chỉ dựa trên số lượt vào cổng", chuyên gia nhận định.
14 triệu lượt khách nói lên điều gì?
Số liệu thống kê ghi nhận 14 triệu lượt khách trên cả nước trong dịp Tết Nguyên đán. TS Dương Đức Minh cho rằng đây là tín hiệu phục hồi mạnh về cầu du lịch, thể hiện qua 3 điểm:
- Nhu cầu đi lại - nghỉ dưỡng đã quay lại mức cao
- Khả năng cung ứng dịch vụ của nhiều điểm đến được "kích hoạt" nhanh
- Hiệu ứng truyền thông, đặt dịch vụ qua nền tảng số giúp dòng khách dồn về các điểm "hot", tạo cảm giác kỷ lục
Tuy vậy, ông cho rằng đây chưa thể coi là tăng trưởng bền vững, mà là tăng trưởng mang tính thời điểm trên nền tính thời vụ rất mạnh. Tết là "siêu cao điểm" với kỳ nghỉ dài, tâm lý du xuân và thăm thân, nên lượng khách tăng đột biến là bình thường.
"Điều cần nhìn sâu là chất lượng chi tiêu, số đêm lưu trú, mức phân bổ theo không gian - thời gian và 'độ xanh' của tăng trưởng, bao gồm rác thải, ùn tắc và phát thải. Nếu chỉ đếm lượt khách, rất dễ rơi vào 'ảo giác phục hồi'", ông nói.
    |
| Dòng người ken đặc tại đường hoa Nguyễn Huệ chiều mùng 1 Tết (17/2). Ảnh: Khương Nguyễn. |
Theo chuyên gia, để chuyển hóa 14 triệu lượt khách thành tăng trưởng thực chất, cần điều tiết mùa vụ bằng nền tảng số. Các công cụ gồm dự báo nhu cầu, phân luồng khách, bán vé theo khung giờ và định giá linh hoạt.
Ngoài ra, chính quyền cần thúc đẩy chuyển đổi xanh ở cấp điểm đến, từ giao thông xanh, quản trị sức chứa đến giảm nhựa dùng một lần và đo lường phát thải. Khi đó, cao điểm Tết mới có thể trở thành động lực dài hạn thay vì chỉ là "đỉnh sóng" ngắn hạn.
Ông cũng đề xuất định vị Tết Nguyên đán như một sản phẩm du lịch chiến lược cấp quốc gia, tiếp cận như một hệ giá trị văn hóa có khả năng thương hiệu hóa toàn cầu.
"Nếu gắn với quản trị số và tiêu chí xanh, Tết có thể trở thành 'mùa văn hóa quốc gia' mang tầm quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng du lịch", ông Minh nói.
Học kỹ năng sống từ những cuốn cẩm nang sinh tồn
Sách “Cẩm nang sinh tồn”, “100 kỹ năng sinh tồn”, “Sống sót” là câu chuyện của những phượt thủ, nhà thám hiểm về cách thoát hiểm và sinh tồn.
