Bài học từ việc 'thả cửa' cho xe điện Trung Quốc của Costa Rica

Costa Rica, quốc gia được xem là một trong những thị trường có tốc độ tăng trưởng xe điện nhanh nhất khu vực, EV hiện chiếm khoảng 18% doanh số xe mới trong 3 tháng đầu năm 2026. Phần lớn trong số đó đến từ các thương hiệu Trung Quốc như BYD, Geely... vốn cung cấp các mẫu xe giá thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung, trong đó nhiều xe được nhập khẩu từ các đại lý không chính hãng.

Costa Rica: Xe điện là giải pháp thay thế khi giá xăng cao?

Sự gia tăng nhanh chóng này diễn ra trong bối cảnh giá xăng tại nước này vẫn ở mức cao, khoảng 1,61 USD/L (hay 6,09 USD/gallon). Tuy nhiên, thay vì giải quyết triệt để bài toán chi phí năng lượng, sự chuyển dịch sang xe điện lại tạo ra các áp lực mới đối với hệ thống hạ tầng vốn chưa được chuẩn bị đầy đủ.

Costa Rica là một trong những thị trường có độ hấp thụ xe điện tốt nhất tại châu Mỹ. Phần lớn trong số đó đến từ các thương hiệu Trung Quốc như BYD và Geely, vốn cung cấp các mẫu xe giá thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung.

Theo khảo sát của Hiệp hội Xe điện Costa Rica (Asomove), khoảng 70% người tiêu dùng lựa chọn EV vì yếu tố chi phí. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào các mẫu xe giá rẻ nhập khẩu đồng nghĩa với việc thị trường nội địa gần như bị chi phối bởi một nhóm nhỏ nhà sản xuất nước ngoài, làm gia tăng rủi ro phụ thuộc công nghệ và chuỗi cung ứng.

Hạ tầng sạc điện tại quốc gia này đang bộc lộ nhiều hạn chế. Theo chia sẻ của phóng viên tờ The New York Times trong chuyến du lịch ngắn ngày tại quốc gia này, anh gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận các trạm sạc do không tương thích với tiêu chuẩn của các dòng xe Trung Quốc. Thậm chí, chiếc BYD Yuan mà anh thuê còn chưa được chuyển ngữ sang tiếng Tây Ban Nha, vốn là ngôn ngữ chính tại nước này.

Áp lực bủa vây Costa Rica khi bị xe Trung Quốc "xâm chiếm"

Theo quan sát của phóng viên, người sử dụng xe điện tại nước này gặp khó khăn khi tìm nơi sạc, giao thức sạc và sự tương thích giữa phần mềm xe và bộ sạc. Ngoài vấn đề sạc, áp lực lên lưới điện quốc gia cũng là một mối quan ngại ngày càng rõ rệt. Khi số lượng xe điện tăng nhanh, hệ thống điện vốn không được nâng cấp tương ứng có nguy cơ đối mặt với tình trạng quá tải trong tương lai gần.

Theo trải nghiệm cá nhân từ phóng viên tờ The New York Times, việc sử dụng trạm sạc có thể khá phức tạp vì xe điện Trung Quốc sử dụng các loại phích cắm khác với xe điện phương Tây. Đồng thời, các chức năng trên xe vẫn chưa được địa phương hóa mà vẫn dùng tiếng Trung vì được nhập khẩu bởi một đại lý tư nhân.

Việc thiếu các rào cản thương mại đối với xe điện giá rẻ từ Trung Quốc khiến Costa Rica bị "xâm chiếm" bởi các sản phẩm giá thấp. Điều này không chỉ gây áp lực lên các nhà sản xuất truyền thống mà còn làm dấy lên lo ngại về chất lượng, khả năng tiêu chuẩn hóa và dịch vụ hậu mãi trong dài hạn, đặc biệt đối với sản phẩm từ "thị trường xám".

Chính sách ưu đãi thuế và phí của chính phủ Costa Rica từ năm 2018, dù giúp thúc đẩy doanh số EV, cũng đang bị đặt câu hỏi về tính hiệu quả dài hạn. Việc ưu tiên mạnh cho xe điện nhập khẩu có thể làm suy yếu ngành công nghiệp ôtô nội địa và tạo ra sự lệ thuộc ngày càng lớn vào nguồn cung bên ngoài.

Việc chuyển hướng sang các loại "xe xanh" khiến hình ảnh bảo vệ môi trường của Costa Rica trở nên đẹp hơn trong mắt khách du lịch. Tuy nhiên, hệ quả của việc "thả cửa" cho các loại phương tiện này một cách không kiểm soát có thể khiến ngành công nghiệp ôtô của nước này phải trả giá trong tương lai.

Trong khi xe điện thường được xem như một giải pháp cho bài toán nhiên liệu, trường hợp Costa Rica cho thấy quá trình chuyển đổi nếu diễn ra quá nhanh và thiếu kiểm soát có thể tạo ra những vấn đề mới không kém phần phức tạp. Từ hạ tầng chưa theo kịp, phụ thuộc nhập khẩu cho tới nguy cơ mất cân bằng thị trường, bức tranh tổng thể vẫn còn nhiều điểm đáng lo ngại hơn là những lợi ích được kỳ vọng.