Trong suốt sự nghiệp chính trị, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vẫn luôn chủ trương thay đổi các chính quyền được cho là đối nghịch với Mỹ. Vì có quan điểm quá khác biệt với Tổng thống Donald Trump, nhiều quan chức và chính trị gia từng cho rằng ông Rubio khó trụ nổi một năm trong Nhà Trắng.
Nhưng hiện nay, ông Rubio, người được cho là có quan điểm “diều hâu”, lại trở thành nhân vật chủ chốt cùng ông Trump trong các chiến dịch của Washington nhằm định hình lại chính quyền ở Iran, Venezuela và một số quốc gia khác.
Theo nhiều quan chức và chuyên gia, thay vì tìm cách thay đổi hoàn toàn thể chế chính trị của quốc gia đối thủ như dưới thời Tổng thống George W. Bush, chính quyền Trump cùng Ngoại trưởng Rubio đang theo đuổi cách tiếp cận kết hợp giữa tư tưởng tân bảo thủ và phong cách ngoại giao thực dụng của ông Trump, kết hợp sức mạnh quân sự và kinh tế để buộc đối thủ điều chỉnh hành vi.
Một số nhà phân tích gọi đó là chiến lược “phá hủy rồi mặc cả”, nhấn mạnh mục tiêu buộc quốc gia đối thủ tuân thủ thay vì tìm cách thay đổi hoàn toàn chính quyền của họ.
 |
| Lá cờ Iran giữa đống đổ nát sau vụ tấn công vào đồn cảnh sát ở Tehran ngày 4/3. Ảnh: WANA. |
Quá khứ của chính sách can thiệp
Trong nhiều thập kỷ, đặc biệt dưới thời Tổng thống George W. Bush, chính sách đối ngoại của Mỹ chịu ảnh hưởng mạnh từ tư tưởng tân bảo thủ. Theo cách tiếp cận này, việc “xuất khẩu” nền dân chủ và xây dựng lại hệ thống chính trị tại các quốc gia khác được xem là mục tiêu chính đáng, ngay cả khi phải sử dụng vũ lực.
Những chiến dịch quân sự khi đó của Mỹ thường nhằm thay đổi toàn diện hệ thống chính trị của đối phương và mở rộng ảnh hưởng trên phạm vi toàn cầu. Tư tưởng này đạt đỉnh sau vụ khủng bố 11/9, khi Washington phát động các cuộc chiến kéo dài tại Iraq và Afghanistan.
Theo nhiều chuyên gia, cách tiếp cận hiện nay của chính quyền ông Trump có phần khác biệt. Trọng tâm không còn là tái định hình hoàn toàn hệ thống chính trị của quốc gia đối thủ, mà là buộc các nước này điều chỉnh hành vi theo lợi ích của Washington.
“Đối với ông Rubio và nhiều người trong thế hệ chính trị gia trẻ hơn, chính sách đối ngoại không hẳn nhằm thay đổi chính quyền mà là vấn đề quyền lực”, bà Emma Ashford, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu Stimson Center, nhận định. Bà cho rằng trọng tâm là duy trì ưu thế quân sự của Mỹ và khiến các quốc gia khác vừa e dè vừa tôn trọng Washington.
Ông Rubio từng đề cập đến quan điểm này trong bài phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich tháng trước. Tại đây, ông nói rằng các “đế chế phương Tây” trước đây đã suy tàn, nhưng Mỹ vẫn sẽ tiếp tục vai trò dẫn dắt.
Trong cách tiếp cận này, ông Rubio được xem là một trong những nhân vật thúc đẩy mạnh mẽ việc kết hợp sức mạnh quân sự với chiến lược ngoại giao thực dụng của ông Trump.
 |
| Chủ nghĩa tân bảo thủ lên đến cao trào tại Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush và giai đoạn hậu sự kiện 11/9. Ông Rubio được cho là sở hữu một số quan điểm nhất quán với chủ nghĩa này và đang thúc đẩy chúng tại Washington. Ảnh: Reuters. |
Chiến lược 'phá trước, đàm sau'
Cách tiếp cận của chính quyền ông Trump thể hiện rõ qua việc kết hợp các chiến dịch quân sự với những nỗ lực đàm phán sau đó. Song song với sự phát triển của chiến lược này là việc ông Rubio dần được "tháo xích", trở thành "kiến trúc sư" đằng sau các chiến dịch tác động tới chính quyền Iran, Venezuela, Cuba như hiện nay.
Khi nhậm chức Ngoại trưởng Mỹ vào tháng 1/2025, ông Rubio ban đầu điều chỉnh ngôn từ để phù hợp với cam kết “không có chiến tranh mới” của ông Trump. Ông cũng đưa ra nhận định mềm mỏng hơn về Nga và Trung Quốc, trái ngược với cách dụng ngôn cứng rắn trước đó.
Tuy nhiên từ mùa hè năm 2025, ông Rubio ngày càng trở thành người phát ngôn cho các chiến dịch can thiệp quân sự nhằm vào những quốc gia bị Washington xem là đối thủ yếu hơn.
Theo giới chức, ông Rubio đã tham gia lập kế hoạch cho nhiều chiến dịch quân sự của Mỹ trong thời gian gần đây. Ông ủng hộ tấn công vào Iran hồi tháng 6 và kêu gọi gây sức ép với chính quyền Venezuela của Tổng thống Nicolás Maduro.
 |
| Chiến dịch gây sức ép của Mỹ lên Venezuela lên đến đỉnh điểm với vụ đặc nhiệm Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro. Ảnh: Nhà Trắng. |
New York Times nhận định, ông Rubio công khai lập trường cứng rắn khi chính quyền Mỹ cùng Israel mở cuộc chiến với Iran ngày 28/2. Tuy vậy, mục tiêu được nhấn mạnh không hẳn là thay đổi chính quyền tại quốc gia này.
Song song với các chiến dịch quân sự, chính quyền Mỹ vẫn để ngỏ khả năng đạt được thỏa thuận với các đối thủ. Tổng thống Trump từng khuyến khích các phong trào nổi dậy trong nước tại Iran, nhưng đồng thời bày tỏ sự quan tâm đến việc đạt thỏa thuận với các quan chức hiện tại của nước này.
Chiến lược tương tự cũng xuất hiện trong cách Mỹ ứng xử với các nước khác. Trong khi chính quyền ông Trump siết chặt sức ép kinh tế với Cuba bằng cách chặn nguồn cung dầu, ông Rubio vẫn âm thầm thương lượng nhằm mở cửa nền kinh tế của quốc đảo này.
Tại Venezuela, ông Rubio làm việc sát sao với bà Delcy Rodríguez, người hiện nắm quyền điều hành đất nước, thay vì thúc đẩy việc chuyển giao quyền lực ngay lập tức cho lãnh đạo đối lập María Corina Machado.
Một số chuyên gia cho rằng cách tiếp cận hiện nay của Washington phản ánh sự kết hợp giữa sức mạnh quân sự và tính toán ngoại giao. Tuy nhiên họ cũng đặt ra câu hỏi quen thuộc đối với nhiều chính quyền Mỹ kể từ sau Thế chiến II, liệu một quốc gia có thể thay đổi hành vi của quốc gia khác chỉ bằng các chiến dịch không kích kéo dài hay không.
“Nếu chỉ bằng các cuộc không kích chính xác từ xa mà có thể thay đổi hoàn toàn chính trị của quốc gia khác thì đó sẽ là điều rất thuận lợi. Nhưng chúng ta không thể”, ông Justin Logan, giám đốc nghiên cứu quốc phòng tại Cato Institute, nói.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
