|
|
hị trường bắt đầu nghi ngờ tính “đặc biệt” của USD khi Trung Quốc âm thầm mở rộng nhân dân tệ số và hệ thống thanh toán xuyên biên giới. Ảnh: Reuters. |
Mức thuế quan cao nhất của Mỹ trong gần một thế kỷ qua đến nay mới chỉ tác động hạn chế tới tăng trưởng toàn cầu. Tuy nhiên, sự yên ả tương đối đó không khiến các nhà hoạch định chính sách châu Á chủ quan.
Họ quan sát sát sao những biến động thất thường của thị trường và dường như đang âm thầm chuẩn bị cho một “cuộc nổi dậy” chống lại “Vua USD”.
"Nếu như thập niên 1960, Pháp chỉ có thể công khai chỉ trích “đặc quyền quá mức” của Mỹ, thì trong thập niên 2020, Trung Quốc - cùng sự hỗ trợ của một số quốc gia khác - có thể đã ở vị thế đủ mạnh để thách thức đặc quyền ấy", chuyên gia Andy Mukherjee nhận định trên Bloomberg.
Những ai tìm kiếm dấu hiệu của quá trình “phi USD hóa” trong các dòng thanh toán hiện hữu có thể đang nhìn nhầm chỗ. Trong nhiều năm tới, xu hướng này sẽ diễn ra âm thầm thông qua việc bổ sung và tái cấu trúc “hạ tầng tài chính”. Tác động tích lũy của nó cần thời gian mới bộc lộ rõ.
Thách thức bá quyền USD
Dù ít được chú ý, đồng nhân dân tệ số (e-CNY) - tiền kỹ thuật số chính thức của Trung Quốc - đã chuyển mình từ một dạng tiền mặt không sinh lãi thành sản phẩm có lãi do các ngân hàng thương mại cung cấp. Đây là thay đổi mang tính bước ngoặt.
Trước đây, trở ngại lớn nhất đối với việc phổ biến e-CNY là ngay cả công chức Trung Quốc - những người nhận lương qua ví điện tử bằng e-CNY - cũng lập tức chuyển số tiền này về tài khoản ngân hàng truyền thống. Giờ đây, họ không còn phải làm vậy.
Đối với người dùng và cả ngân hàng, e-CNY giờ đây không khác gì một tài khoản tiền gửi thông thường. Các ứng dụng thanh toán phổ biến như Alipay và WeChat Pay đều tương thích với cả hai hình thức.
Động thái này chưa thể làm lung lay vị thế thống trị hiện tại của đồng bạc xanh. USD vẫn là đồng tiền thanh toán quốc tế chủ đạo với thị phần trên 50%, cao gấp hơn hai lần euro và bỏ xa nhân dân tệ - vốn chỉ chiếm khoảng 3%.
 |
| Các công nhân đang trực một gian hàng quảng bá phiên bản kỹ thuật số của đồng nhân dân tệ Trung Quốc tại Bắc Kinh năm 2022. Ảnh: Reuters. |
Tuy nhiên, việc e-CNY được sử dụng rộng rãi hơn trong nội địa sẽ giúp Trung Quốc giảm nguy cơ “USD hóa” sâu hơn, trong bối cảnh người dân có thể chuyển sang nắm giữ stablecoin neo theo USD - những “bản sao 1:1” của đồng bạc xanh giao dịch trên blockchain. Việc trả lãi cho e-CNY cũng là bước đi phòng thủ, khi Đạo luật Genius của Mỹ năm ngoái cấm các tổ chức phát hành stablecoin trả lãi suất.
Dù vậy, chỉ dựng “hào lũy” chống stablecoin là chưa đủ. Muốn thách thức trực diện bá quyền USD, Trung Quốc buộc phải mở rộng mặt trận ra bên ngoài lãnh thổ.
Ngoài Hong Kong (Trung Quốc) - nơi các ngân hàng đang cung cấp tài trợ thương mại bằng nhân dân tệ cho khách hàng tại Indonesia và Campuchia - thanh khoản nhân dân tệ ở nước ngoài vẫn chưa đủ sâu.
Trong bối cảnh đó, dự án mBridge nổi lên như một mắt xích đáng chú ý. Khi được nhắc tới năm 2022, đây mới chỉ là dự án thí điểm của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cùng cơ quan tiền tệ Trung Quốc, Hong Kong, Thái Lan và UAE.
Một số tổ chức tài chính của các nước này đã tham gia một nền tảng blockchain chung để hoán đổi tiền kỹ thuật số thử nghiệm do ngân hàng trung ương phát hành, qua đó thanh toán các giao dịch xuyên biên giới cho doanh nghiệp.
Đến năm 2024, Saudi Arabia gia nhập nền tảng thử nghiệm này. Tuy nhiên, dự án gần như không thu hút sự chú ý cho đến khi Tổng thống Nga Vladimir Putin coi công nghệ nền tảng của mBridge là công cụ giúp né tránh lệnh trừng phạt và có thể làm suy yếu USD. BIS rút khỏi dự án cuối năm 2024, nhưng các quốc gia đối tác vẫn tiếp tục triển khai.
Theo báo cáo mới công bố của Hội đồng Đại Tây Dương, kể từ khi ra mắt, mBridge đã ghi nhận hơn 4.000 giao dịch xuyên biên giới với tổng giá trị khoảng 55,49 tỷ USD - tăng gấp 2.500 lần so với năm 2022. Trong đó, e-CNY chiếm hơn 95% giá trị thanh toán.
Có thông tin cho rằng mBridge có thể phát triển thành một nền tảng lớn hơn. Ấn Độ - quốc gia đã phát triển tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) - được cho là đang đề xuất kết nối CBDC của nhóm BRICS+.
Ý tưởng này chắc chắn không được Washington hoan nghênh. Tuy nhiên, khi New Delhi đã đồng ý ngừng mua dầu Nga để thoát khỏi sức ép thuế quan từ chính quyền Trump, chưa rõ liệu sự nhiệt tình của Ấn Độ với một hành lang thanh toán có sự tham gia của Nga và Iran có bền vững hay không.
 |
| Thị trường tài chính toàn cầu đã bắt đầu đặt dấu hỏi về tính “đặc biệt” của đồng USD. Ảnh: Reuters. |
Bắc Kinh sẽ tiếp tục thúc đẩy
Ngay cả khi một liên minh chống USD khả thi cần thêm thời gian để định hình, Bắc Kinh vẫn sẽ kiên trì theo đuổi mục tiêu. Vài năm trước, lời kêu gọi của Chủ tịch Tập Cận Bình về việc xây dựng một “đồng tiền mạnh”, được sử dụng rộng rãi trong thương mại, đầu tư và thị trường ngoại hối quốc tế, đồng thời đạt vị thế tiền tệ dự trữ, từng bị giới đầu tư xem là tuyên bố tham vọng suông.
Giờ đây, nhận định đó không còn dễ dàng bị bác bỏ. Thị trường đã bắt đầu nghi ngờ “tính đặc biệt” của USD.
Phân tích nguyên nhân khiến lợi suất trái phiếu Mỹ tăng đột biến bất thường sau khi Tổng thống Donald Trump phát động cuộc chiến thuế quan, hai giáo sư Đại học New York Viral Acharya và Toomas Laarits cho rằng nhà đầu tư đã “mất niềm tin vào tính an toàn dài hạn của trái phiếu Kho bạc Mỹ, dù vẫn đánh giá cao lợi ích ngắn hạn”. Họ cũng ghi nhận dòng tiền tìm đến vàng như kênh trú ẩn.
Tuy nhiên, vàng không thể trở thành đồng tiền thanh toán. Trên thị trường ngoại hối toàn cầu trị giá 9.600 tỷ USD mỗi ngày, đồng bạc xanh xuất hiện trong 89% giao dịch.
Khoảng hai phần năm tỷ trọng vượt trội này đến từ vai trò “đồng tiền trung gian”: các dòng vốn thường được chuyển đổi sang USD trước, rồi mới đổi sang đồng tiền mà bên thụ hưởng chấp nhận.
Nếu e-CNY được token hóa, có trả lãi và được sử dụng để thanh toán cả trong và ngoài Trung Quốc, các giao dịch có thể bỏ qua hoàn toàn USD – cũng như hệ thống nhắn tin SWIFT. Khi “hạ tầng” vượt trội đã được tạo dựng, khó có khả năng nó bị bỏ mặc để hoen gỉ theo thời gian.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
