Loại vũ khí Mỹ phải học theo Iran

Iran đã phóng hàng trăm tên lửa và máy bay không người lái khắp Trung Đông từ hôm 28/2, phản ánh tầm quan trọng của loại vũ khí này trong chiến lược quân sự của Tehran.

Một số máy bay không người lái Shahed đã bay xa đến tận Căn cứ Không quân Hoàng gia Anh ở Akrotiri (Cyprus) và va chạm với đường băng, một dấu hiệu cho thấy tầm hoạt động rộng lớn của chúng.

Theo Channel NewsAsia, Nga sử dụng Shahed thường xuyên trong xung đột với Ukraine, trong khi Mỹ bắt đầu triển khai Hệ thống tấn công không người lái giá rẻ (LUCAS) giá rẻ dựa trên mẫu của Iran.

Shahed là gì?

Máy bay không người lái Shahed (có nghĩa là “nhân chứng” trong tiếng Ba Tư) là loại máy bay không người lái tấn công một chiều, giá rẻ do Iran phát triển.

Shahed thường được gọi là máy bay không người lái “kamikaze” hay “tự sát”. Vũ khí này về cơ bản hoạt động như tên lửa dẫn đường bay về phía mục tiêu được chỉ định và phát nổ khi va chạm.

Mặc dù bay nhanh hơn và có sức công phá lớn hơn, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình có giá hàng triệu USD mỗi chiếc và được sản xuất với số lượng ít hơn nhiều. Ngược lại, một chiếc Shahed có giá từ 20.000-50.000 USD, chỉ bằng một phần nhỏ giá của một tên lửa đạn đạo.

Ưu điểm của Shahed là quy mô. Được sản xuất với số lượng lớn, Shahed có thể áp đảo hệ thống phòng không bằng cách tấn công dồn dập từ nhiều hướng cùng một lúc. Shahed có tầm bay ít nhất 2.000 km và có thể di chuyển với tốc độ khoảng 180km/h.

Ukraine gọi Shahed là “xe máy” vì tiếng kêu đặc trưng.

LUCAS là viết tắt của Hệ thống tấn công không người lái giá rẻ trong tiếng Anh. Ảnh: U.S. Central Command.

Theo Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM), chiến dịch Epic Fury đánh dấu lần đầu tiên Mỹ sử dụng máy bay không người lái LUCAS trong chiến đấu. CENTOM cho biết LUCAS, tuy dùng một lần nhưng rẻ hơn tên lửa truyền thống, được thiết kế dựa trên bài học kinh nghiệm từ chính công nghệ của Iran.

Lầu Năm Góc tiết lộ các máy bay không người lái có giá thành rẻ và dự kiến được sản xuất bởi nhiều đối tác khác nhau.

"Việc Mỹ dùng LUCAS với Iran rất đáng chú ý vì những máy bay không người lái này được chế tạo dựa trên công nghệ của Shahed-136. Về cơ bản, Mỹ đang cho Iran nếm trải chính những gì họ sản xuất”, Liu Mei Ching - nghiên cứu viên tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam (RSIS) - cho biết .

Sự thay đổi này cũng phản ánh nỗi lo về bài toán hiệu quả chi phí.

“Mỹ không có nguồn lực vô hạn. Việc triển khai LUCAS hiệu quả hơn nhiều về mặt chi phí, với giá khoảng 35.000 USD/chiếc so với tên lửa hành trình Tomahawk giá khoảng 2,5 triệu USD/chiếc”, Steve Feldstein - chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế - cho biết.

Chuyên gia cho rằng việc huy động đồng thời Shahed và LUCAS thể hiện một xu hướng mới nổi.

"Chi phí trở thành yếu tố quyết định trong chế tạo vũ khí. Các lực lượng quân sự dần chuyển hướng sang dùng máy bay không người lái, vốn có độ chính xác vừa đủ song vẫn đạt được nhiều mục tiêu tác chiến khác nhau”, bà Liu chia sẻ.

Vai trò thực chiến của Shahed

Chuyên gia nhận định các mẫu máy bay không người lái của Iran đã chứng tỏ hiệu quả trong xung đột Nga - Ukraine.

Nga và Iran đã đạt thỏa thuận nhập khẩu máy bay không người lái Shahed hồi năm 2022. Sau đó, Moscow nội địa hóa Shahed, đầu tư 2 tỷ USD xây dựng một nhà máy chuyên dụng sản xuất các mẫu máy bay không người lái này.

Các kỹ sư Nga đã tăng độ cao bay, cải tiến khả năng chống nhiễu và trang bị cho phương tiện những đầu đạn mạnh hơn. Bộ Quốc phòng Nga dự kiến chuyển lực lượng máy bay không người lái thành một binh chủng độc lập.

“Việc Mỹ theo bước không có gì đáng ngạc nhiên”, ông Feldstein nói.

Nga đã tập hợp hàng trăm máy bay không người lái chỉ trong một đêm để áp đảo hệ thống phòng không của Ukraine. “Máy bay không người lái gây thiệt hại nặng nề cho cơ sở hạ tầng trọng yếu của Ukraine và là vấn đề lớn với lực lượng phòng thủ Ukraine, xét tới số lượng khổng lồ phóng một lúc”, Dara Massicot - chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế - cho biết.

Xung đột Ukraine đã thúc đẩy Mỹ và các nước khác hướng tới chiến lược mới được gọi là "sản xuất hàng loạt với giá cả phải chăng", trong đó ưu tiên sản xuất số lượng lớn các hệ thống có giá tương đối rẻ.

Ông Feldstein cho biết nếu xung đột ở Trung Đông kéo dài, những hạn chế về nguồn lực sẽ trở thành yếu tố quan trọng. Kho dự trữ tên lửa đánh chặn phòng không vừa đắt tiền, vừa có hạn và khó sản xuất ngay lập tức. Điều này làm tăng giá trị chiến lược của máy bay không người lái giá rẻ, sản xuất hàng loạt.

Một tòa nhà bị hư hại do máy bay không người lái của Iran tại Bahrain. Ảnh: Reuters.

Bà Liu cho hay mặc dù không đủ mạnh để phá hủy các tòa nhà, máy bay không người lái có thể gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng điện lực và năng lượng trọng yếu. Bà đề cập đến vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Iran vào nhà máy lọc dầu lớn nhất Saudi Arabia hôm 2/3, buộc nhà máy này phải ngừng hoạt động.

"Máy bay không người lái Shahed đang và sẽ tiếp tục là nhân tố trọng yếu trong chiến thuật của Iran", bà Liu nói.

So với tên lửa đạn đạo, Shahed có tốc độ chậm và tương đối ồn, do đó dễ bị phát hiện và theo dõi hơn. Các hệ thống phòng không như Patriot của Mỹ, Iron Dome của Israel và nhiều tên lửa đánh chặn tầm ngắn khác có khả năng bắn hạ Shahed. Máy bay chiến đấu cũng có thể nhắm Shahed giữa không trung.

“Các phương pháp này hiệu quả, nhưng tốn nhiều nguồn lực và chi phí. Đặc biệt, tên lửa đánh chặn Patriot chống tên lửa đạn đạo, do đó kho dự trữ có thể cạn kiệt nếu dùng quá nhiều Patriot bắn Shahed”, ông Massicot nhận xét.

Vì vậy, thách thức không nằm ở năng lực mà nằm ở khía cạnh kinh tế và quy mô.

Iran thường phóng máy bay không người lái theo từng đợt, thường đi kèm với tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình. Lực lượng phòng thủ bị phân tán vì nhiều mối đe dọa cùng lúc, song họ cần ưu tiên hạ tên lửa đạn đạo vì vũ khí này di chuyển nhanh và nguy hiểm hơn nhiều.