Bức ảnh phơi bày sự chia rẽ trong nội các ông Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump và các cộng sự cấp cao tại Mar-a-Lago theo dõi chiến dịch tấn công Iran. Ảnh: White House.

Vào đêm Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định phát động chiến dịch chống Iran, ông đang họp kín với đội ngũ cấp cao ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago. Có Ngoại trưởng Marco Rubio, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và Chánh văn phòng Susie Wiles luôn bên cạnh tổng thống.

Tuy nhiên, Phó tổng thống JD Vance không có mặt. Thay vào đó, ông dẫn đầu nhóm theo dõi diễn biến từ Phòng tình huống của Nhà Trắng cùng Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard. Cũng giống ông Vance, bà Gabbard liên tục phản đối Mỹ can thiệp quân sự ở nước ngoài. Bà từng khiến ông Trump nổi giận khi tuyên bố không có bằng chứng nào cho thấy Iran đang chế tạo bom hạt nhân vào tháng 7/2025.

Nhà Trắng chưa đưa ra lời giải thích về lý do nội các chia 2 nhóm. Hai bên liên lạc thông qua một đường dây điện thoại bảo mật. Tuy nhiên, tờ Telegraph nhận định tình huống này dường như phản ánh những khác biệt về quan điểm trong nội bộ chính quyền Trump. Chắc chắn, ông Vance sẽ không bao giờ tưởng tượng được mình lại ngồi vị trí chính giữa trong Phòng tình huống khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn chống Iran.

Nội bộ chia phe

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump huy động lực lượng quân sự vừa đủ để khiến lời đe dọa có sức nặng, đồng thời theo đuổi đàm phán một cách cứng rắn và răn đe đối thủ. Ông liên tục chê trách những người tiền nhiệm toàn làm những chuyện lãng phí máu và tiền bạc ở Trung Đông. Trước thềm nhiệm kỳ thứ 2, ông xây dựng một đội ngũ phù hợp với tầm nhìn này.

Do đó, đây là chính quyền đảng Cộng hòa ít bị chi phối bởi chủ nghĩa tân bảo thủ nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Những người ủng hộ chính sách đối ngoại kiềm chế được bố trí khắp các vị trí trong bộ máy an ninh quốc gia và Bộ Chiến tranh.

Năm 2023, ông Vance ủng hộ ông Trump tranh cử vào Nhà Trắng trong một bài báo trên tờ Wall Street Journal, lập luận “chính sách đối ngoại đỉnh nhất” của ông Trump là “không khơi mào bất kỳ cuộc chiến nào”. Ông cho rằng trường phái ngoại giao truyền thống ở Washington đã thất bại, dẫn đến “những thảm họa trong lịch sử thế giới ở Trung Đông”. Thay vào đó, ông Vance kêu gọi “một kiểu ngoại giao khác: đi ngược đám đông” và chỉ hành động với “sự kiềm chế tối đa”.

Các đồng minh MAGA của ông Trump - những người phản đối các cuộc chiến kéo dài - ủng hộ mạnh mẽ việc chọn ông Vance làm phó tổng thống. Nhiều người coi quyết định này củng cố chủ nghĩa dân tộc “Nước Mỹ trên hết” và bác bỏ chủ nghĩa tân bảo thủ.

Ông JD Vance và giám đốc tình báo quốc gia tại Nhà Trắng theo dõi chiến dịch tấn công Iran. Ảnh: White House.

Tuy nhiên, nhóm ít chủ chiến hơn phần nào gặp khó khăn khi giờ đây họ ở trong chính quyền thay vì gây áp lực từ bên ngoài. Mặc dù họ có nhiều tiếng nói hơn trong các cuộc tranh luận nội bộ, nhiều người không còn đường lui nếu bất đồng ý kiến bởi họ phải duy trì một mặt trận thống nhất trước công chúng.

Hạ nghị sĩ Thomas Massie là một tiếng nói phản chiến quan trọng trong đảng Cộng hòa, nhưng rạn nứt giữa ông và ông Trump quá lớn để có thể tác động đến tiến trình ra quyết định. Một người đồng cấp khác, Thượng nghị sĩ Rand Paul, từng là đối trọng của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham về chính sách đối ngoại trong nhiệm kỳ đầu. Nhưng mối quan hệ Trump-Paul đã xấu đi trong nhiệm kỳ hai, trong khi ông Graham vẫn nhận được sự tin cậy của tổng thống.

Nhiều nhân vật chủ trương không can thiệp quân sự thuộc nòng cốt phong trào MAGA bên ngoài Nhà Trắng, như Tucker Carlson, lại quá cực đoan trong vấn đề Israel đến mức không thể thuyết phục được tệp cử tri lâu năm của đảng Cộng hòa. Họ vẫn có tầm ảnh hưởng và giới bảo thủ trẻ có thể đang đi theo hướng đó, nhưng hiện tại họ chưa ở vị thế áp đảo.

Ngoại trưởng Marco Rubio thường được đem ra so sánh với ông Vance, nhưng sự tương phản thực sự phải là với cựu Phó Tổng thống Mike Pence. Ông Pence từng là cộng sự trung thành cho đến khi rạn nứt với ông Trump sau cuộc bầu cử năm 2020. Tuy nhiên, ông Pence chưa bao giờ giỏi như ông Rubio trong việc hài hòa giữa chủ nghĩa truyền thống của đảng Cộng hòa với chủ nghĩa dân túy "Nước Mỹ trên hết”. Ông Rubio thấu hiểu điều này sâu sắc hơn, do đó có tầm ảnh hưởng lớn hơn so với ông Pence hay cựu Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton.

Trong khi đó, chính phe diều hâu - những người từng ưu tiên vấn đề Nga và Ukraine - mới đang dần mất đi tầm ảnh hưởng với ông Trump. Ngược lại, những người tập trung vào Israel và Iran vẫn duy trì được tiếng nói và vị thế đáng kể trong chính quyền. Họ thường có nhiều kinh nghiệm quản trị hơn so với phái thực dụng hay phái kiềm chế.

Vẫn còn những giới hạn

Về phần mình, phó tổng thống đã phần nào nới lỏng lập trường tại Nhà Trắng. Hiện nay, ông ủng hộ kiểu “chiến tranh chớp nhoáng” của tổng thống: Vào và ra trong vòng vài giờ, như chiến dịch bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Vài ngày trước chiến dịch tại Iran, ông Vance nói Mỹ "không có khả năng" tham gia vào xung đột kéo dài, đồng thời khẳng định ông Trump vẫn được coi là "người hoài nghi về can thiệp quân sự nước ngoài".

Một số nguồn tin tiết lộ về những căng thẳng trong Phòng tình huống vài tuần trước. Theo tờ New York Times, ông Vance đã gây áp lực lên Giám đốc CIA John Ratcliffe và ông Dane Caine để có thêm thông tin về những rủi ro nếu tấn công Iran. Điều này trái ngược với mong muốn của một vị tổng thống không muốn bị coi là “yếu đuối”.

Ông JD Vance là người ủng hộ nhiệt thành ý tưởng Mỹ không can thiệp quân sự ở nước ngoài. Ảnh: Reuters.

Cho đến nay, ông Vance vẫn đại diện cho cánh theo chủ nghĩa biệt lập của phong trào MAGA. Cựu nghị sĩ Marjorie Taylor Greene nằm trong số những người đang đặt câu hỏi liệu ông Trump có đánh mất nguyên tắc “Nước Mỹ trên hết” hay không. Tucker Carlson, một đồng minh của ông Vance, gọi cuộc chiến ở Iran là “ác độc”.

Ông Vance có thể khéo léo thể hiện sự hoài nghi mà không tỏ ra đối đầu với tổng thống. Những thăm dò ban đầu cho thấy chỉ 1/4 người Mỹ ủng hộ chiến dịch hạ sát Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei. Phó tổng thống không đăng bài nào kể từ sau chiến dịch trên tài khoản X cá nhân, nơi ông thường xuyên lên tiếng về các vấn đề thời sự.

Laura Loomer, một người có sức ảnh hưởng cực hữu thân cận với ông Trump, mô tả sự im lặng của ông Vance là "đáng chú ý".

Benjamin Friedman - Giám đốc chính sách tại Viện nghiên cứu Defense Priorities - cho biết “ông Vance sẽ rất khó thẳng thắn tuyên bố mình không đồng ý với chuyện này” nếu có dự định tranh cử vào Nhà Trắng năm 2028.

“Nhưng tôi nghĩ ông ấy không muốn bị coi là người cổ vũ nhiệt thành, để những người thuộc phe cánh hữu phản chiến không từ bỏ ông ấy với tư cách ứng viên hàng đầu”, ông Friedman nói.

Điều quan trọng nhất là cho đến nay, ông Trump vẫn giới hạn các hoạt động quân sự, thay vì sa đà vào việc kiến thiết quốc gia hay thúc đẩy mô hình quản trị mới, vốn là điểm khác biệt giữa phe tân bảo thủ và các nhóm chủ chiến. Chính thái độ né tránh giao tranh kéo dài của ông Trump đã duy trì đồng thuận nội bộ và ngăn chặn các hành động quân sự này vượt ra ngoài tầm kiểm soát.

Nếu ông Trump cuối cùng vượt khuôn khổ, câu hỏi đặt ra là liệu những người kiên định với quan điểm không can thiệp có chịu hệ lụy chính trị lớn hơn không.