|
|
Lệnh cắt Internet trên toàn quốc khiến Iran gần như tê liệt. Ảnh: Reuters. |
Việc chính quyền Iran áp đặt lệnh phong tỏa Internet trên diện rộng đã gần như cắt đứt quốc gia này khỏi thế giới bên ngoài, gây tổn thất nặng nề cho nền kinh tế và làm tê liệt hoạt động của hàng loạt doanh nghiệp.
Hơn ba tuần sau khi nước này bước vào một trong những đợt phong tỏa Internet toàn diện và kéo dài nhất trong lịch sử, ảnh hưởng trực tiếp tới hơn 90 triệu dân, triển vọng kinh tế Iran ngày càng u ám.
Tối 8/1, đúng thời điểm các cuộc biểu tình lan rộng trên toàn quốc, nhà chức trách Iran bất ngờ cắt toàn bộ hệ thống liên lạc, động thái mà Liên Hợp Quốc cùng nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế cho biết đã đi kèm với việc trấn áp bằng vũ lực gây chết người.
Những ngày gần đây, phần lớn băng thông Internet, cuộc gọi trong và ngoài nước cùng tin nhắn SMS đã được khôi phục. Tuy nhiên, người dân Iran vẫn không thể truy cập Internet toàn cầu một cách tự do, do hệ thống lọc và kiểm soát gắt gao của nhà nước.
Một bộ phận người dùng tìm cách vượt rào bằng proxy hoặc mạng riêng ảo (VPN), song các giải pháp này tốn kém, thiếu ổn định và chỉ mang tính tạm thời.
Tuần trước, Bộ trưởng Công nghệ Thông tin và Truyền thông Iran Sattar Hashemi cho biết, theo ước tính của bộ này, nền kinh tế Iran thiệt hại ít nhất 50.000 tỷ rial mỗi ngày (tương đương khoảng 33 triệu USD) trong thời gian phong tỏa Internet.
Tuy vậy, ông Hashemi thừa nhận con số thực tế có thể cao hơn nhiều, đồng thời tiết lộ rằng một số bộ trưởng và quan chức kinh tế khác đã đưa ra các ước tính lớn hơn trong các cuộc trao đổi kín.
“Không có Internet, chúng tôi không thể làm gì”
Chính phủ của Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết quyết định phong tỏa hoàn toàn Internet không nằm trong thẩm quyền của nội các, mà do Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao đưa ra.
Ông Pezeshkian - người từng cam kết trong chiến dịch tranh cử sẽ giảm kiểm duyệt Internet - đến nay tránh đề cập trực tiếp tới đợt phong tỏa lớn nhất lịch sử Iran, thay vào đó tập trung nói về cải cách kinh tế và trợ cấp tiền mặt.
Dù chính phủ hứa hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp hoạt động trực tuyến, thiệt hại đã xảy ra quá đột ngột và nghiêm trọng, vượt quá khả năng chịu đựng của nhiều đơn vị.
    |
Một phụ nữ Iran tên Samaneh tỏ rõ lo lắng khi cố gắng kết nối Internet để kiểm tra tình trạng thị thực trong quá trình làm thủ tục di cư, sau khi Iran áp đặt lệnh phong tỏa Internet trên toàn quốc kể từ ngày 8/1. Ảnh: Reuters. |
Bà Simin Siami, một đại lý du lịch tại Tehran, cho biết công ty của bà gần như mất sạch doanh thu và buộc phải cho nhiều nhân viên nghỉ việc.
“Hầu hết chuyến bay quốc tế bị hủy. Chúng tôi không thể mua vé, so sánh chuyến bay, thậm chí không thể đặt khách sạn cho khách. Ban đầu, khách hàng còn không thể gia hạn hộ chiếu”, bà nói.
Theo bà Siami, hoạt động kinh doanh bị thu hẹp xuống mức tối thiểu, chỉ còn bán vé và đặt khách sạn nội địa, trong khi toàn bộ các giao dịch quốc tế trước đó buộc phải hủy bỏ.
Ông Saeed Mirzaei, làm việc tại một công ty dịch vụ di trú ở Tehran, cho biết 46 nhân viên của công ty phải nghỉ việc bắt buộc trong nhiều tuần.
“Chúng tôi mất hoàn toàn liên lạc với các đối tác nước ngoài, không thể cập nhật thông tin từ các đại sứ quán và bỏ lỡ hạn nộp hồ sơ đại học cho khách hàng muốn rời Iran để tìm cơ hội tốt hơn”, ông nói. “Không có Internet, chúng tôi thực sự không thể làm gì”.
“Một trò đùa cay đắng”
Trong thời gian phong tỏa, ngay cả chính quyền Iran cũng gặp khó khăn khi duy trì các dịch vụ cơ bản thông qua cái gọi là Mạng Thông tin Quốc gia - một hệ thống Internet nội địa.
Kết nối chậm chạp, chập chờn, nhiều doanh nghiệp không thể tiếp cận hệ thống này. Những đơn vị được kết nối cũng mất phần lớn khách hàng, trong bối cảnh kinh tế toàn quốc đình trệ.
Bộ trưởng Hashemi thẳng thắn gọi đề xuất của phe bảo thủ, yêu cầu từ bỏ Internet toàn cầu để chuyển sang mạng nội địa, là “một trò đùa cay đắng”, không thể thực thi trong thực tế.
Theo ước tính của bộ, các doanh nghiệp trực tuyến Iran chỉ có thể cầm cự khoảng 20 ngày trong điều kiện phong tỏa, buộc nhà nước phải dần khôi phục Internet trong tuần này.
Ông Abazar Barari, thành viên Phòng Thương mại Iran, cho rằng các số liệu thiệt hại được công bố mới chỉ phản ánh phần nổi của tảng băng.
“Hoạt động xuất nhập khẩu phụ thuộc nặng nề vào Internet, từ đàm phán giá, phát hành hóa đơn cho tới phối hợp vận chuyển và xác minh giấy tờ. Việc phong tỏa Internet gần như làm tê liệt thương mại đối ngoại”, ông nói.
 |
| Lệnh phong tỏa Internet gần như làm tê liệt các hoạt động đối ngoại doanh nghiệp và ảnh hưởng tới xuất nhập khẩu của Iran. Ảnh: Container News. |
Theo ông Barari, nhiều khách hàng quốc tế cũng đã rời bỏ thị trường Iran, trong đó thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng ở lĩnh vực thực phẩm, khi các quốc gia không muốn đánh cược an ninh lương thực vào nguồn cung thiếu ổn định.
Trong bối cảnh lạm phát thuộc hàng cao nhất thế giới, nhiều người Iran từng dựa vào Internet để kiếm sống nay rơi vào trạng thái bất an sâu sắc.
Từ các chủ cửa hàng online nhỏ lẻ đến giáo viên, đầu bếp, nhà giao dịch tiền số, game thủ hay streamer, nhiều người đã lên mạng xã hội kêu gọi sự hỗ trợ sau khi Internet được kết nối trở lại một phần.
Mehrnaz, một biên tập viên video trẻ ở Tehran, cho biết cô chỉ mới quay lại làm việc trong tuần này, sau khi bị buộc nghỉ không lương từ cuối tháng 12.
“Tôi suýt phải chuyển về sống với bố mẹ ở thành phố khác. Tôi mới 25 tuổi, và đây là lần thứ hai trong năm tôi rơi vào cảnh gần như trắng tay”, cô nói, nhắc lại giai đoạn chiến sự kéo dài 12 ngày với Israel và Mỹ hồi tháng 6.
Công ty Bưu chính Quốc gia Iran cho biết lượng bưu kiện giảm 60% trong thời gian cao điểm phong tỏa, gây thiệt hại nặng cho các doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh tại nhà.
“Họ tự cho mình quyền tạo ra Internet phân tầng và quyết định cái gì là ‘thiết yếu’”, một phụ nữ giấu tên nói. “Con tôi muốn tìm thông tin về phim hoạt hình yêu thích, mẹ tôi muốn đọc tin tức trên Telegram, bố tôi muốn tải sách. Còn tôi muốn lên mạng để nói rằng họ không có quyền làm điều này”.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
