Vũ khí mới hiệu quả nhất của Mỹ được phát triển từ công nghệ Iran

Giữa lúc xung đột Trung Đông leo thang, một trong những yếu tố gây chú ý không nằm ở các hệ thống vũ khí tối tân đắt đỏ mà lại là một loại máy bay không người lái (drone) chi phí thấp do chính quân đội Mỹ phát triển. Đáng chú ý, thiết kế của hệ thống này được cho là dựa trên việc đảo ngược công nghệ từ đối thủ, theo Wall Street Journal. Vũ khí mới của Mỹ được truyền cảm hứng bởi UAV Iran

Sự xuất hiện của drone FLM 136, hay còn gọi là Lucas, không chỉ mang ý nghĩa chiến thuật mà còn phản ánh một sự thay đổi sâu sắc trong cách tiếp cận chiến tranh của Mỹ: từ phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ cao, đắt đỏ sang ưu tiên các hệ thống đơn giản, linh hoạt và có thể triển khai với số lượng lớn.

Từ chiến trường Ukraine đến Trung Đông

Nguồn gốc của drone Lucas có thể được truy vết từ các nghiên cứu quân sự của Mỹ liên quan đến khả năng xảy ra xung đột với Trung Quốc.

Trong các kịch bản mô phỏng chiến tranh, giới hoạch định chiến lược nhận thấy một điểm yếu nghiêm trọng: kho dự trữ vũ khí chính xác cao của Mỹ có thể cạn kiệt chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần.

Trước thực tế đó, Lầu Năm Góc bắt đầu tìm kiếm một giải pháp thay thế: một loại vũ khí có thể sản xuất nhanh, chi phí thấp nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả chiến đấu.

Ý tưởng này đã dẫn đến việc nghiên cứu các mẫu drone Shahed của Iran, vốn đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều xung đột, đặc biệt là tại Ukraine.

Drone của Nga tấn công một trạm xăng trên lãnh thổ Ukraine vào đầu năm. Ảnh: Shutterstock.

Một nhóm kỹ sư quân sự Mỹ đã tiến hành phân tích một chiếc drone Shahed thu được từ chiến trường Ukraine, từ đó xây dựng thiết kế cho Lucas, theo Wall Street Journal.

Một số cựu quan chức quốc phòng Mỹ cho biết đây là lần đầu tiên trong khoảng nửa thế kỷ Mỹ tiến hành đảo ngược công nghệ quân sự của một quốc gia khác để phục vụ mục đích riêng.

"Vấn đề không phải là các quốc gia khác không thể chế tạo vũ khí giá rẻ, mà là Mỹ trước đây gần như không đầu tư vào lĩnh vực này", Michael Horowitz, một trong những người tham gia phát triển dự án, nhận định.

Drone Lucas được cho là sản phẩm từ quá trình đảo ngược công nghệ dựa trên dòng UAV Shahed của Iran. Ảnh: ZUMA Press.

Lucas nhanh chóng được đưa vào một sáng kiến thời kỳ chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden nhằm triển khai hàng nghìn hệ thống tự động trong thời gian ngắn. Dù ban đầu chỉ là một mô hình thử nghiệm, thiết bị này vẫn được ưu tiên lựa chọn thay vì các hệ thống hoàn thiện hơn.

Việc phát triển drone Lucas trong vòng chưa đầy hai năm được xem là bước đột phá, phá vỡ quy trình mua sắm quốc phòng vốn nổi tiếng chậm chạp và tốn kém của Mỹ.

Khi xung đột với Iran bùng phát, lô drone đầu tiên, vốn được sản xuất cho khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đã được điều chuyển sang Trung Đông, đánh dấu lần đầu tiên Lucas được sử dụng trong chiến đấu thực tế.

"Toyota Corolla của drone"

Lucas nhanh chóng chứng minh hiệu quả trên chiến trường. Theo các quan chức quốc phòng cấp cao, hệ thống này đã tham gia vào nhiều cuộc tấn công nhằm vào cơ sở quân sự, nhà máy vũ khí và các địa điểm thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Việc triển khai drone Lucas được cho là góp phần làm giảm tới 83% số vụ tấn công bằng drone của Iran trong những ngày đầu xung đột. Dù dữ liệu chi tiết chưa được công bố đầy đủ, các đánh giá ban đầu cho thấy hiệu quả chiến thuật rõ rệt, theo Wall Street Journal.

Một cựu quan chức quốc phòng mô tả Lucas là "Toyota Corolla của các loại drone" - một cách ví von nhấn mạnh tính thực dụng, độ tin cậy và khả năng sản xuất hàng loạt của hệ thống này.

Chi phí mỗi chiếc Lucas dao động từ 10.000 đến 55.000 USD, thấp hơn rất nhiều so với các loại tên lửa hành trình như Tomahawk, vốn có giá lên tới ít nhất 2 triệu USD mỗi đơn vị. Sự chênh lệch này cho phép quân đội Mỹ triển khai số lượng lớn mà không gây áp lực quá lớn lên ngân sách.

Nguyên mẫu drone Lucas. Ảnh: CENTCOM.

Việc sử dụng drone "một chiều", tức là thiết bị được thiết kế để tấn công và không quay trở lại, cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy tác chiến, nơi hiệu quả chi phí được đặt lên hàng đầu.

Lầu Năm Góc hiện nắm quyền sở hữu trí tuệ đối với Lucas, cho phép họ linh hoạt trong việc mở rộng sản xuất. Thay vì phụ thuộc vào các tập đoàn quốc phòng lớn, chính phủ Mỹ đã huy động nhiều nhà sản xuất quy mô nhỏ và trung bình.

Các doanh nghiệp như SpektreWorks và Integration Innovation được giao nhiệm vụ sản xuất, với mục tiêu mỗi đơn vị có thể cung cấp khoảng 300 drone mỗi tháng. Mô hình này gợi nhớ đến cách Mỹ huy động công nghiệp trong Thế chiến II.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo rằng thành công của Lucas phần nào đến từ việc hệ thống phòng không của Iran đã bị suy yếu và chưa chắc có thể tái lập trong các môi trường tác chiến phức tạp hơn.

Giới hạn và cảnh báo: Bài toán dài hạn của Mỹ

Dù đạt được những thành công ban đầu, Lucas không phải là giải pháp toàn diện. Ông Jack de Santis, chuyên gia tác chiến điện tử, cảnh báo rằng trong các môi trường có gây nhiễu GPS mạnh, hiệu quả của drone có thể bị suy giảm đáng kể.

"Bất kỳ công nghệ nào cũng sẽ bị vô hiệu hóa vào một thời điểm nào đó", ông de Santis nhận định.

Thực tế tại Trung Đông cho thấy một hạn chế khác: Mỹ vẫn thiếu các hệ thống chống drone giá rẻ hiệu quả. Điều này cho phép các lực lượng thân Iran tiếp tục sử dụng drone nhỏ để quấy rối các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực.

Bên cạnh đó, các hệ thống không người lái trên biển, vốn được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong tương lai, vẫn chưa đạt đến mức độ sẵn sàng chiến đấu như kỳ vọng.

Theo bà Julie Bush, đồng sáng lập một công ty công nghệ quốc phòng, cuộc xung đột hiện tại đã phơi bày những điểm yếu mang tính hệ thống của Mỹ.

"Chúng ta chưa sẵn sàng. Chính phủ chưa có đủ những thứ cần thiết ở quy mô yêu cầu", bà Bush nói.

Việc thiếu hụt các hệ thống hiện đại với chi phí hợp lý cũng đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì ưu thế quân sự trong dài hạn, đặc biệt khi các đối trọng như Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào công nghệ tác chiến mới.