Trong nhiều thập kỷ, USD giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu, từ thương mại, đầu tư đến dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, vị thế này không chỉ được quyết định bởi quy mô nền kinh tế Mỹ, mà còn gắn với sức mạnh của thị trường tài chính, niềm tin vào thể chế và khả năng định hình luật chơi quốc tế của Washington.
Trong cuốn Đôla Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu: Từ quá khứ đến tương lai, nhà báo kinh tế Paul Blustein đi tìm lời giải cho câu hỏi vì sao USD vẫn giữ được sức ảnh hưởng vượt trội, ngay cả khi trật tự kinh tế thế giới liên tục biến động.
Từ Bretton Woods đến quyền lực tài chính Mỹ
Qua 11 chương, cuốn sách lần theo quá trình hình thành, củng cố và những thách thức đối với vị thế của USD. Tác giả bắt đầu từ trật tự tiền tệ được thiết lập sau Chiến tranh thế giới thứ hai, khi Mỹ vươn lên trở thành nền kinh tế hàng đầu và USD giữ vai trò trung tâm trong hệ thống Bretton Woods.
Được hình thành tại hội nghị tiền tệ quốc tế ở Bretton Woods (Mỹ) năm 1944, hệ thống Bretton Woods đặt nền móng cho trật tự tiền tệ quốc tế thời hậu chiến. Theo cơ chế đó, các quốc gia tham gia duy trì tỷ giá đồng tiền của mình tương đối ổn định so với USD, còn Mỹ cam kết chuyển đổi USD sang vàng cho các cơ quan tiền tệ nước ngoài theo mức giá cố định. Nhờ vậy, USD trở thành đồng tiền neo giá cho hệ thống, tạo nền tảng để mở rộng vai trò trong thương mại và tài chính quốc tế.
Tuy nhiên, hệ thống Bretton Woods dần chịu sức ép khi lượng USD lưu hành bên ngoài nước Mỹ tăng lên, trong khi khả năng bảo đảm chuyển đổi sang vàng bị đặt dấu hỏi. Đến đầu thập niên 1970, Mỹ đình chỉ việc chuyển đổi USD sang vàng, hệ thống tỷ giá cố định Bretton Woods cơ bản chấm dứt.
Điều đáng chú ý là sự sụp đổ của cơ chế gắn USD với vàng không kéo theo sự suy giảm tương ứng trong vai trò quốc tế của đồng tiền này. USD vẫn được sử dụng rộng rãi trong thanh toán thương mại, giao dịch tài chính và dự trữ ngoại hối. Từ diễn biến lịch sử đó, Paul Blustein đặt ra vấn đề cốt lõi: Vì sao một đồng tiền vẫn có thể giữ vị thế trung tâm ngay cả khi cơ chế từng bảo đảm giá trị của nó đã không còn?.
Câu trả lời, theo hướng phân tích của cuốn sách, không chỉ nằm ở sức mạnh kinh tế Mỹ, mà còn ở mạng lưới sử dụng USD trên toàn cầu, chiều sâu của thị trường tài chính Mỹ. Đây cũng là điểm giúp tác phẩm vượt ra ngoài một bản tường thuật lịch sử tiền tệ, để lý giải cách quyền lực tài chính được hình thành.
Paul Blustein là nhà báo kinh tế kỳ cựu, từng làm việc tại The Washington Post và The Wall Street Journal, nhiều năm theo dõi các tổ chức tài chính quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Với nền tảng này, tác giả tiếp cận sức mạnh của USD không chỉ từ góc độ kinh tế học, mà còn thông qua lịch sử chính sách, quan hệ quốc tế và những diễn biến phía sau các quyết định tài chính.
Ba trụ cột duy trì vị thế của đồng USD
Một trong những nội dung trọng tâm của cuốn sách là lý giải các nền tảng giúp USD duy trì sức ảnh hưởng toàn cầu. Tác giả nhấn mạnh vai trò của hiệu ứng mạng lưới, chiều sâu thị trường tài chính Mỹ và niềm tin vào thể chế.
Trước hết, USD được hưởng lợi từ chính mức độ phổ biến của nó. Khi doanh nghiệp, ngân hàng, nhà đầu tư và các ngân hàng trung ương trên thế giới cùng sử dụng USD trong giao dịch, việc tiếp tục lựa chọn đồng tiền này trở nên thuận tiện hơn. Quy mô sử dụng càng lớn, mạng lưới thanh toán và các công cụ tài chính liên quan càng phát triển, qua đó củng cố vị thế sẵn có của USD.
Thứ hai, Mỹ sở hữu thị trường tài chính có quy mô lớn và độ sâu đáng kể, tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp cận nhiều loại tài sản với khả năng giao dịch cao. Đối với các tổ chức cần nắm giữ dự trữ hoặc tìm kiếm nơi phân bổ dòng vốn lớn, khả năng mua bán tài sản trên một thị trường rộng và có tính thanh khoản cao là yếu tố quan trọng.
Thứ ba, niềm tin vào thể chế Mỹ góp phần duy trì sức hấp dẫn của USD. Theo cách tiếp cận của Blustein, sức mạnh tiền tệ không chỉ đến từ các chỉ số kinh tế, mà còn phụ thuộc vào tính ổn định của hệ thống pháp lý, khả năng bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và mức độ tin cậy của các thiết chế chính sách.
 |
| Cuốn Đôla Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu: Từ quá khứ đến tương lai của tác giả Paul Blustein. Ảnh: NetaBooks. |
Ba yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ. Mạng lưới sử dụng rộng khắp tạo ra nhu cầu đối với USD; thị trường tài chính Mỹ cung cấp các công cụ để đáp ứng nhu cầu đó; trong khi niềm tin vào thể chế hỗ trợ dòng vốn tiếp tục tìm đến các tài sản định danh bằng USD.
Qua đó, tác giả cho thấy vị thế thống trị của USD không phải kết quả của một lợi thế đơn lẻ, mà được duy trì bởi một hệ thống có khả năng củng cố chính nó. Điều này cũng lý giải vì sao sự xuất hiện của một đồng tiền cạnh tranh chưa đủ để nhanh chóng thay đổi trật tự tiền tệ toàn cầu.
Những thách thức đối với đồng bạc xanh
Dù phân tích các nền tảng sức mạnh của USD, Paul Blustein không xem vị thế này là bất biến. Cuốn sách dành sự chú ý cho những thách thức đến từ sự phát triển của đồng euro, tham vọng quốc tế hóa nhân dân tệ, xu hướng phi USD hóa trong thương mại và việc các quốc gia tìm cách đa dạng hóa hệ thống thanh toán.
Một vấn đề đáng chú ý khác là xu hướng sử dụng các công cụ tài chính như phương tiện gây sức ép địa chính trị. Khi khả năng tiếp cận hệ thống thanh toán và các nguồn vốn bằng USD có thể chịu tác động từ những quyết định chính sách của Mỹ, các quốc gia đối mặt với rủi ro bị hạn chế tiếp cận mạng lưới tài chính quốc tế có thêm động lực tìm kiếm lựa chọn thay thế.
Tuy nhiên, mong muốn giảm phụ thuộc vào USD không đồng nghĩa các đồng tiền khác có thể lập tức thay thế vai trò của nó. Một đối thủ muốn cạnh tranh trên quy mô toàn cầu cần đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện, từ mức độ phổ biến trong giao dịch, khả năng tiếp cận thị trường vốn đến niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.
Cuốn sách cũng mở rộng góc nhìn sang tương lai của quyền lực tiền tệ trong kỷ nguyên số, khi tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương và các phương thức thanh toán mới có thể làm thay đổi cách dòng tiền lưu chuyển giữa các quốc gia. Dù công nghệ có thể tạo ra những lựa chọn mới, câu hỏi cốt lõi vẫn là liệu các lựa chọn đó có đủ sức hình thành một mạng lưới tài chính rộng lớn và đáng tin cậy hay không.
Theo lập luận của Blustein, những rủi ro đối với USD không chỉ đến từ cạnh tranh bên ngoài. Bất ổn chính trị, kỷ luật tài khóa suy giảm hoặc những quyết định chính sách làm xói mòn niềm tin cũng có thể ảnh hưởng đến vị thế của đồng tiền này. Nói cách khác, chính những yếu tố từng giúp Mỹ củng cố quyền lực tiền tệ cũng có thể trở thành nguồn rủi ro nếu không được duy trì.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
