|
|
Khoảnh khắc bà Hòa gục khóc bên mộ chồng sau khi bị lừa 5 tỷ đồng "hợp đồng kỳ nghỉ". Ảnh: VTV Đặc biệt. |
Khi tập 3 của loạt phim tài liệu VTV Đặc biệt: Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ lên sóng tối 14/6, chân dung các nạn nhân dần hiện rõ, để lại nhiều ám ảnh cho người xem. Họ đều ở tuổi xế chiều, có điều kiện kinh tế ổn định và phần lớn sở hữu học vị, trình độ chuyên môn cao.
Đó là bà Tín, 86 tuổi, từng là giảng viên cao cấp, có nhiều năm làm việc tại Ba Lan và tham dự các hội thảo quốc tế. Tưởng rằng tuổi già sẽ gắn với những chuyến du lịch cùng con cháu, bà lần lượt ký tới 5 hợp đồng kỳ nghỉ. Suốt 5 năm, những kế hoạch ấy chưa kịp thành hiện thực, số tiền tích góp đã dần biến mất.
Đó là bà Hòa, 73 tuổi, cán bộ về hưu, xuất hiện bên căn bếp nhỏ với chiếc nồi cơm điện cũ kỹ. Hình ảnh bà thắp nén nhang lên bàn thờ, khấn xin tổ tiên phù hộ để lấy lại số tiền đã mất trở thành một trong những khoảnh khắc ám ảnh nhất của bộ phim. Toàn bộ khoản tiết kiệm, trang sức, sổ hưu và cả khoản vay thế chấp ngân hàng đều bị cuốn vào những hợp đồng nghỉ dưỡng lên tới 5 tỷ đồng.
Đó là ông Thìn, tiến sĩ, bác sĩ, thầy thuốc ưu tú. Cả đời cứu chữa cho nhiều người nhưng lại không thể cứu chính mình khỏi cú lừa hơn 5 tỷ đồng. Con gái định cư ở nước ngoài từng khuyên ông về quê dưỡng già, nhưng thương đứa cháu còn nhỏ, ông vẫn ở lại chăm sóc gia đình khi đã gần 90 tuổi.
 |
| Nhiều người lớn tuổi vướng vào "cạm bẫy" về mô hình "sở hữu kỳ nghỉ" hay "hợp đồng kỳ nghỉ". Ảnh: VTV Đặc biệt. |
Vòng xoáy cạm bẫy
Theo Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, các mô hình bán "sở hữu kỳ nghỉ" hay "hợp đồng kỳ nghỉ" thường hướng tới nhóm khách hàng trung niên, người cao tuổi, trong đó không ít người từng giữ vị trí xã hội nhất định, có học vấn và thu nhập tốt.
"Sở dĩ những người có trình độ học thức, có địa vị xã hội vẫn bị lừa dối trong các hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ, thậm chí bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua giao dịch này, là do họ chậm tiếp cận thông tin, hạn chế công nghệ và không nắm rõ những cảnh báo từ cơ quan chức năng", luật sư nói với Tri Thức - Znews.
Theo ông Cường, nhiều nạn nhân là giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ hay cán bộ nghỉ hưu cho thấy trình độ học vấn không đồng nghĩa với khả năng nhận diện mọi rủi ro pháp lý. Nhiều người có chuyên môn sâu trong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật hoặc văn hóa nhưng lại không am hiểu các quy định liên quan đến bất động sản, du lịch hay những mô hình kinh doanh mới du nhập từ nước ngoài.
Ngoài ra, hệ thống pháp luật liên tục thay đổi, trong khi các sản phẩm nghỉ dưỡng được giới thiệu bằng những lời quảng cáo hấp dẫn cùng các cam kết về lợi nhuận, quyền lợi hoặc trải nghiệm tương lai, khiến nhiều người khó nhận diện bản chất của giao dịch.
 |
| Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường. Ảnh: Nhân vật cung cấp. |
Một nguyên nhân khác đến từ chính sự tử tế và lòng tin của người lớn tuổi. Nhiều người xem các nhân viên môi giới như con cháu trong nhà, tin vào sự chăm sóc tận tình. Họ dần mất cảnh giác, không nghĩ mình có thể trở thành nạn nhân của những hợp đồng mà phần bất lợi đã được cài cắm ngay trong các điều khoản.
"Sự lương thiện đôi khi lại trở thành điểm yếu khi họ không hình dung được mức độ xuống cấp đạo đức của một bộ phận người trẻ sẵn sàng trục lợi bằng mọi giá", luật sư nhận định.
Theo ông, yếu tố cô đơn cũng khiến người cao tuổi dễ bị tác động tâm lý. Nhiều đối tượng tiếp cận bằng thái độ ân cần, quan tâm, thậm chí chu đáo hơn cả con cháu trong gia đình. Trong khi đó, con cái bận rộn với công việc, không có nhiều thời gian ở bên cha mẹ, ông bà.
Khi một người bị thao túng tâm lý và rơi vào bẫy của các đối tượng lừa đảo, những người bạn xung quanh cũng dễ sập bẫy vì tin tưởng người quen đã tham gia trước đó. Hiệu ứng tin tưởng lẫn nhau có thể khiến nhiều nạn nhân tiếp tục rơi vào vòng xoáy tương tự.
 |
| Nữ nhân viên đánh vào tâm lý cô đơn của bà Tín để mời chào các "hợp đồng kỳ nghỉ". Ảnh: VTV Đặc biệt. |
Sập bẫy vì quá tự tin
Theo luật sư Đặng Văn Cường, rủi ro phổ biến nhất của các hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ nằm ở chính đối tượng giao dịch. Khách hàng không có quyền bán hoặc cho thuê dài hạn; dự án chưa hoàn thiện pháp lý; bất động sản hình thành trong tương lai nhưng không đủ điều kiện giao dịch; hoặc các cam kết về quyền lợi, chuyển nhượng, thừa kế không có cơ sở pháp lý rõ ràng.
Một số doanh nghiệp còn quảng bá sản phẩm theo hướng khiến khách hàng hiểu rằng mình đang sở hữu bất động sản giống như nhà ở thông thường, trong khi thực tế chỉ là quyền sử dụng dịch vụ lưu trú có thời hạn.
Ông Cường khuyến cáo khách hàng cần đặc biệt cảnh giác với những lời hứa hẹn lợi nhuận cao, khả năng chuyển nhượng dễ dàng, cam kết hoàn vốn hoặc các chương trình ưu đãi thúc ép ký hợp đồng ngay tại sự kiện.
"Trong các giao dịch này, yếu tố quan trọng nhất là đối tượng của hợp đồng có thật hay không; tiếp đến là người ký hợp đồng có quyền thực hiện giao dịch hay không và những thông tin họ đưa ra có đúng sự thật hay không", ông nói.
 |
| Một đối tượng khác tiếp cận, lừa đảo ông Thìn vướng vào các "hợp đồng kỳ nghỉ" lên tới 5 tỷ đồng. Ảnh: VTV Đặc biệt. |
Luật sư cho rằng người cao tuổi thường quá tự tin vào kinh nghiệm sống của bản thân, nghĩ mình từng trải nên khó bị lừa. Tuy nhiên, sự thiếu cập nhật thông tin, hạn chế công nghệ cùng tâm lý muốn tận hưởng tuổi già, muốn gia tăng thu nhập hoặc chứng minh bản thân vẫn minh mẫn, lại khiến họ trở thành mục tiêu lý tưởng của các đối tượng lừa đảo.
Không ít nạn nhân sau khi mất tiền rơi vào trạng thái "phủ nhận thực tế", giấu gia đình vì xấu hổ và tiếp tục nộp thêm tiền với hy vọng lấy lại khoản đã mất. Chính tâm lý này khiến thiệt hại ngày càng lớn.
Bà Tín trong phóng sự của VTV Đặc biệt thừa nhận điều này. Bà cảm thấy xấu hổ vì "mình là người tài giỏi như thế", "không phải người phụ nữ nào cũng được đi Ba Lan", nhưng vẫn sập bẫy.
"Tôi xấu hổ vì chuyện đó, vì tôi quá tự tin", bà tiếc nuối.
"Lá chắn" cuối cùng
Tiến sĩ Đặng Văn Cường nhận định tình trạng lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản hoặc lừa dối khách hàng thông qua các "hợp đồng kỳ nghỉ" diễn biến ngày càng phức tạp.
Theo ông, nếu bất động sản nghỉ dưỡng có thật, hợp đồng được ký kết trên cơ sở tự nguyện và không có yếu tố gian dối thì đây là quan hệ dân sự hợp pháp. Tuy nhiên, nếu bất động sản không có thật hoặc người ký hợp đồng không phải chủ sở hữu, không được chủ sở hữu ủy quyền thì hợp đồng có thể vô hiệu do chủ thể không có thẩm quyền.
Trường hợp người bán biết rõ không có bất động sản, không có khu nghỉ dưỡng hoặc không có quyền khai thác nhưng vẫn đưa ra thông tin sai sự thật để nhận tiền của khách hàng thì có dấu hiệu của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Người thực hiện hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự với hình phạt thấp nhất là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến mức cao nhất là tù chung thân.
Nếu dự án có thật nhưng cố tình thổi phồng công dụng, giá trị hoặc quyền lợi nhằm khiến khách hàng hiểu nhầm và giao kết hợp đồng thì có thể bị xem xét về hành vi lừa dối khách hàng theo Điều 198 Bộ luật Hình sự, với hình phạt có thể tới 5 năm tù.
 |
| Đối tượng dụ dỗ người già tham gia mô hình "sở hữu kỳ nghỉ" để lừa đảo hàng chục tỷ đồng. Ảnh: VTV Đặc biệt. |
Khách hàng cũng có thể yêu cầu tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do bị lừa dối hoặc do đối tượng giao dịch không thể thực hiện được. Trong trường hợp hành vi gian dối gây thiệt hại từ 5 triệu đồng trở lên hoặc có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản từ 2 triệu đồng trở lên, quan hệ dân sự có thể chuyển hóa thành quan hệ hình sự và được giải quyết theo thủ tục tố tụng hình sự.
Theo luật sư Đặng Văn Cường, cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý đối với các loại hình bất động sản nghỉ dưỡng, đồng thời quy định rõ điều kiện kinh doanh cũng như quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch. Ngoài ra, hoạt động kinh doanh "sở hữu kỳ nghỉ" cần được giám sát chặt chẽ hơn về điều kiện hoạt động, nghĩa vụ báo cáo và tính minh bạch của dự án.
"Cùng với các biện pháp pháp lý, sự quan tâm, đồng hành của gia đình cũng là một 'lá chắn' quan trọng. Khi người cao tuổi được chia sẻ, được lắng nghe và không còn cảm giác cô đơn, họ sẽ ít có nguy cơ trở thành mục tiêu của những chiêu trò lợi dụng lòng tin và nhu cầu nghỉ dưỡng", ông Cường nói.
Học kỹ năng sống từ những cuốn cẩm nang sinh tồn
Sách “Cẩm nang sinh tồn”, “100 kỹ năng sinh tồn”, “Sống sót” là câu chuyện của những phượt thủ, nhà thám hiểm về cách thoát hiểm và sinh tồn.
