|
|
Mỹ tiếp tục nắm quyền kiểm soát tài chính đối với nguồn thu dầu mỏ của Iraq. Ảnh: Reuters. |
Reuters cho biết trong những tuần gần đây, Bộ Tài chính Mỹ đã mở rộng các biện pháp giám sát và trừng phạt nhằm vào một số ngân hàng và tổ chức tài chính tại Iraq, với cáo buộc để dòng tiền USD chảy sang các thực thể bị cấm vận, đặc biệt là Iran.
Washington đồng thời gây sức ép buộc Ngân hàng Trung ương Iraq chấm dứt hoàn toàn cơ chế đấu giá USD - kênh cung ngoại tệ chủ chốt của nền kinh tế nước này suốt nhiều năm qua.
Được biết, hơn 2 thập kỷ sau cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu năm 2003, phần lớn doanh thu từ xuất khẩu dầu của Baghdad vẫn được lưu ký tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Điều này trao cho Washington ảnh hưởng đặc biệt đối với nền kinh tế và chính trị Iraq.
Cơ sở của Mỹ
Nền tảng của cơ chế này được đặt ra ngay sau khi chính quyền ông Saddam Hussein sụp đổ. Cơ quan Quản lý Liên quân (Coalition Provisional Authority - CPA) khi đó đã lập Quỹ Phát triển Iraq (DFI), mở tài khoản tại Fed New York để tiếp nhận toàn bộ doanh thu dầu mỏ.
Mục tiêu được công bố chính thức là phục vụ tái thiết đất nước và bảo vệ tài sản Iraq khỏi các vụ kiện quốc tế liên quan đến chế độ cũ. Sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Mỹ George W. Bush ban hành để thiết lập DFI đã được mọi đời tổng thống Mỹ sau đó gia hạn liên tục.
Theo thời gian, DFI được chuyển thành tài khoản của Ngân hàng Trung ương Iraq (CBI) tại Fed New York. Tuy nhiên, giới phân tích lưu ý rằng về thực chất, việc lưu ký này đồng nghĩa Mỹ vẫn giữ quyền giám sát cuối cùng đối với dòng tiền dầu mỏ - vốn là nguồn thu chiếm khoảng 90% ngân sách nhà nước Iraq.
Chính đòn bẩy này tạo cho Washington ảnh hưởng lớn. Reuters từng dẫn nguồn cho biết vào năm 2020, khi Baghdad yêu cầu quân đội Mỹ rút khỏi Iraq, Washington đã cân nhắc cắt quyền tiếp cận tài khoản tại Fed. Cuối cùng, lập trường của Iraq dịu lại, cho thấy tầm quan trọng của việc này.
Theo Giáo sư Toby Dodge của London School of Economics, đây là “một hình thức quyền lực mềm nhưng có sức nặng ngang với hiện diện quân sự”. Trong một phân tích đăng trên Foreign Affairs, ông cho rằng việc kiểm soát dòng tiền USD cho phép Mỹ tác động trực tiếp đến ổn định tiền tệ, khả năng chi trả nhập khẩu và niềm tin thị trường của Iraq.
Tuy nhiên, cơ chế này không chỉ phục vụ lợi ích của Mỹ. Các quan chức Iraq, trao đổi ẩn danh với Reuters, thừa nhận việc đặt doanh thu dầu tại Fed giúp Iraq duy trì niềm tin quốc tế, tiếp cận USD thuận lợi cho thương mại và tránh các cú sốc pháp lý từ chủ nợ nước ngoài.
IMF trong một báo cáo năm 2023 cũng nhận định rằng việc lưu ký tại Fed đã góp phần ổn định tỷ giá và hạn chế rủi ro tài chính trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Iraq còn yếu.
Iraq nỗ lực thoát ly
Dẫu vậy, mặt trái của việc này ngày càng lộ rõ. Việc Mỹ siết chặt kiểm soát dòng tiền USD - đặc biệt trong khuôn khổ chiến dịch trừng phạt Iran - đã khiến thị trường Iraq thiếu hụt ngoại tệ chính thức.
Theo Financial Times, điều này góp phần tạo ra một thị trường USD chợ đen sôi động, với chênh lệch lớn so với tỷ giá chính thức, đẩy chi phí sinh hoạt và lạm phát tăng cao.
 |
| Một khu chế xuất dầu mỏ tại Iraq. Ảnh: Reuters. |
Iraq cũng trở thành “chiến trường trung gian” trong căng thẳng Mỹ - Iran. Tehran từ lâu coi Iraq là kênh quan trọng để tiếp cận USD, trong khi Washington liên tục áp đặt trừng phạt lên các ngân hàng và cá nhân Iraq bị cáo buộc chuyển tiền cho Iran. Năm 2024, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa nhiều ngân hàng Iraq vào danh sách đen, làm tê liệt một phần hệ thống thanh toán trong nước.
Một bước ngoặt đáng chú ý diễn ra đầu năm 2025, khi Iraq chính thức chấm dứt cơ chế đấu giá USD - công cụ chính để CBI bơm ngoại tệ ra thị trường - sau áp lực mạnh mẽ từ Mỹ.
Theo Wall Street Journal, động thái này nhằm ngăn dòng USD bị rò rỉ sang các thực thể bị trừng phạt, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng áp lực lên doanh nghiệp và người dân Iraq.
Dù Baghdad ngày càng nhấn mạnh chủ quyền kinh tế, nhiều chuyên gia cho rằng việc thoát ly hoàn toàn khỏi ảnh hưởng của Fed không dễ xảy ra. Ben Cahill, chuyên gia năng lượng tại CSIS, nhận định trên Politico rằng: “Chừng nào Iraq còn phụ thuộc vào dầu mỏ và USD để vận hành nền kinh tế, chừng đó họ vẫn khó từ bỏ một cơ chế mang lại ổn định, dù phải đánh đổi bằng một phần chủ quyền tài chính”.
Trong bối cảnh địa chính trị Trung Đông tiếp tục bất ổn, quyền kiểm soát doanh thu dầu mỏ vì thế không chỉ là vấn đề kỹ thuật tài chính, mà là một di sản quyền lực của cuộc chiến từ hơn 20 năm trước vẫn âm thầm định hình quan hệ Mỹ - Iraq cho đến hôm nay.
Nền kinh tế với độ mở lớn như Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động từ xu hướng kinh tế thế giới. Trong thế giới kinh doanh phức tạp và thay đổi liên tục như hiện nay, việc cập nhật kiến thức và hiểu biết về các xu hướng kinh doanh trên thế giới rất quan trọng. Để độc giả có thể tiếp cận những thông tin kinh tế quốc tế mới nhất, Tri Thức - Znews giới thiệu Tủ sách kinh tế thế giới với những cuốn sách và câu chuyện kinh doanh đáng chú ý. Từ việc nghiên cứu các công ty hàng đầu đến việc khám phá những xu hướng kinh tế mới, Tủ sách sẽ là nơi cập nhật các thông tin mới nhất về hoạt động kinh tế toàn cầu.
