Theo Politico, dù Tổng thống Donald Trump có thể cam kết cuộc chiến với Iran sẽ sớm kết thúc, nhưng hệ lụy chính trị của cuộc xung đột này có thể còn kéo dài rất lâu sau khi tiếng súng ngừng lại.
Bloomberg đưa tin kể cả khi cuộc chiến được các bên tuyên bố là "kết thúc", giá xăng dầu có khả năng vẫn ở mức cao trong một thời gian dài. Quy tắc ước tính đơn giản là cứ mỗi khi giá một thùng dầu tăng 10 USD, giá xăng tại Mỹ có thể tăng khoảng 20 cent/gallon.
Việc giá xăng tăng có tác động tâm lý rất lớn đến chi tiêu của người tiêu dùng, đồng thời làm tăng chi phí của nhiều loại hàng hóa và dịch vụ khác.
Thực tế đó là một trong những lý do khiến nó có thể trở thành gánh nặng chính trị đối với ông Trump, làm tăng áp lực không chỉ lên đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, mà còn lên cả Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.
 |
| Giá xăng và dầu diesel tại một trạm dịch vụ đường cao tốc ở Kennebunk, Maine, Mỹ, vào ngày 5/3. Ảnh: Reuters. |
Gián đoạn chuỗi cung ứng
Giới chức chính quyền Trump đang cố gắng tìm cách giảm nhẹ tác động của việc giá dầu và giá xăng tăng mạnh - vốn xuất phát từ sự gián đoạn trong vận chuyển dầu thô qua Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng của thế giới.
“Việc giá dầu và khí đốt tăng gần đây chỉ là tạm thời, và chiến dịch này về lâu dài sẽ giúp giá xăng giảm xuống”, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với phóng viên khi đề cập đến cuộc tấn công vào Iran.
Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright mới đây cũng cho rằng biến động giá chỉ kéo dài “vài tuần chứ không phải vài tháng”.
Tuy nhiên, theo chuyên gia thị trường năng lượng toàn cầu Anas Alhajji, cuộc xung đột đã làm gián đoạn thị trường năng lượng vùng Vịnh ở mức độ lớn đến nỗi khả năng phục hồi nhanh gần như không còn.
Sự gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ còn kéo dài khi một lượng lớn tàu chở dầu đang xếp hàng chờ ở cả hai phía của Eo biển Hormuz - tuyến đường gần như bị tê liệt hơn một tuần. Chỉ riêng việc giải tỏa tình trạng ùn tắc này cũng có thể mất ít nhất hai tuần.
 |
| Eo biển Hormuz là một trong những điểm nghẽn vận tải biển quan trọng nhất thế giới, kết nối vùng Vịnh Ba Tư giàu dầu mỏ với thế giới. Trong ảnh là đường đi tàu chở dầu toàn cầu trong một tuần tháng 1. Đồ họa: CNN. |
Sau đó, một loạt quốc gia Trung Đông sẽ phải khôi phục hoạt động sản xuất dầu và khí đốt ở nhiều nơi đang bị gián đoạn, bao gồm Qatar, Bahrain, Iraq và Saudi Arabia.
Một số thiệt hại do cuộc tấn công gây ra, như tại các cơ sở khí đốt của Qatar, không thể sửa chữa nhanh chóng.
“Chấm dứt cuộc chiến không có nghĩa là chấm dứt khủng hoảng”, Alhajji nói. “Để đưa sản lượng trở lại mức trước khủng hoảng cần thời gian. Riêng với khí tự nhiên hóa lỏng thì thời gian còn lâu hơn”.
 |
| Tehran bị bao phủ bởi khói đen dày đặc sau khi một nhà máy lọc dầu bị tấn công. Ảnh: Reuters. |
Cần cả hai phía
Mỹ và Israel có thể phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, nhưng không thể đơn phương chấm dứt nó.
Iran chưa tuyên bố công khai rằng họ sẽ sớm đồng ý ngừng các cuộc tấn công. Trong tuần qua, họ thậm chí gia tăng tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực. Điều có thể khiến giá xăng dầu tăng mạnh hơn và kéo dài tình trạng bất ổn.
Hôm 10/3, người phát ngôn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Ali Mohammad Naini đã nói với truyền thông nhà nước rằng “Iran sẽ quyết định khi nào cuộc chiến kết thúc”.
Các quan chức Iran cũng hiểu rõ áp lực chính trị mà ông Trump phải đối mặt trong nước khi giá xăng tăng cao.
Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi cho hay việc giá dầu toàn cầu tăng vọt cho thấy Iran sẽ không nhượng bộ nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công cơ sở năng lượng của nước này.
“Chỉ sau 9 ngày thực hiện ‘chiến dịch Sai lầm dữ dội’ (ám chỉ chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội), giá dầu đã tăng gấp đôi trong khi mọi loại hàng hóa đều tăng mạnh”, ông viết trên X. “Chúng tôi biết Mỹ đang âm mưu nhằm vào cơ sở dầu mỏ và hạt nhân của Iran cùng hy vọng ngăn chặn cú sốc lạm phát. Iran đã chuẩn bị đầy đủ. Và chúng tôi cũng còn nhiều bất ngờ”.
 |
| Khói bốc lên sau vụ tấn công vào cơ sở lọc dầu Bapco trên đảo Sitra, Bahrain, vào ngày 9/3. Ảnh: Reuters. |
Diễn biến căng thẳng hơn
Mới đây, New York Times dẫn lời giới chức Mỹ đưa tin Iran dường như đã bắt đầu rải thủy lôi ở eo biển Hormuz. Động thái này có thể khiến nỗ lực khôi phục tuyến vận chuyển chiếm gần 20% lượng dầu giao dịch quốc tế mỗi ngày trở nên phức tạp hơn.
Theo nhà phân tích dầu mỏ Rory Johnston, việc rải thủy lôi, cùng với thiệt hại hạ tầng và sản lượng bị đình trệ, có thể khiến thị trường năng lượng mất thời gian dài để trở lại bình thường.
“Khủng hoảng sẽ tiếp tục tồi tệ hơn cho đến khi giao thông qua Eo biển Hormuz trở lại bình thường”, ông viết trên X. “Và ở giai đoạn này, ngay cả khi xung đột kết thúc hôm nay và tàu chở dầu hoạt động lại 100% công suất, thị trường vẫn cần nhiều tháng để trở lại trạng thái gần như bình thường”.
Eo biển bị phong tỏa càng lâu thì nguy cơ thế giới rơi vào “suy thoái sâu” càng lớn, theo nhận định của Greg Priddy - chuyên gia về gián đoạn thị trường năng lượng, từng làm việc tại Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ dưới thời chính quyền George W. Bush.
Ông Priddy, hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm vì Lợi ích Quốc gia, cho biết việc duy trì lượng hàng hiện tại ngoài thị trường thêm 7 tuần nữa sẽ gây ra sự suy thoái kinh tế toàn cầu. Nó có thể nghiêm trọng đến mức dẫn đến "viễn cảnh suy thoái tồi tệ nhất mà bất cứ ai từng chứng kiến kể từ những năm 1930".
Mới đây, ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết eo biển Hormuz vẫn “mở” đối với các tàu không thuộc Mỹ, Israel và các đồng minh của họ.
“Những nước khác vẫn có thể đi qua”, ông nói trong cuộc phỏng vấn với MS Now. “Tất nhiên nhiều nước không muốn vì lo ngại an ninh. Điều đó không liên quan đến chúng tôi.”
 |
| Tàu chở hàng Mayuree Naree mang cờ Thái Lan bốc khói đen ở eo biển Hormuz. Ảnh: Hải quân Hoàng gia Thái Lan. |
Trong khi đó, ông Trump cho rằng tàu chở dầu vẫn nên tiếp tục đi qua eo biển dù có rủi ro.
“Tôi nghĩ họ nên sử dụng tuyến này”, tổng thống Mỹ nói. “Chúng tôi đã phá hủy gần như toàn bộ tàu rải thủy lôi của họ chỉ trong một đêm”.
Tuy nhiên, các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ tham dự cuộc họp kín về cuộc chiến cho biết chính quyền hiện chưa có kế hoạch rõ ràng.
“Hiện tại họ không biết làm thế nào để mở lại tuyến này một cách an toàn. Điều đó thật khó chấp nhận, vì kịch bản này hoàn toàn có thể dự đoán trước”, Thượng nghị sĩ Chris Murphy viết trên X.
Mối đe dọa khác
Ngay cả khi Mỹ cảnh báo Iran về hậu quả nghiêm trọng nếu tấn công tàu qua eo biển, nước này không phải lực lượng duy nhất có thể cản trở tuyến vận chuyển trên.
Theo chuyên gia Anas Alhajji, khu vực Trung Đông có nhiều nhóm vũ trang không liên kết với chính phủ Iran nhưng lại phẫn nộ vì ông Ali Khamenei bị sát hại và muốn trả thù.
Cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei không chỉ là lãnh đạo của Iran, mà còn ảnh hưởng lớn tới cộng đồng Hồi giáo Shiite trong khu vực. Có những người ủng hộ tại Yemen, Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Pakistan, Afghanistan và nhiều nước khác.
Điều đó tạo ra mạng lưới rộng lớn các nhóm sẵn sàng tấn công lợi ích dầu mỏ trong khu vực, ông Alhajji lưu ý. Họ có thể sử dụng thiết bị bay không người lái giá rẻ để gây thiệt hại lớn cho tàu chở dầu trị giá hàng triệu USD.
“Họ tức giận vì lãnh đạo bị sát hại”, Alhajji nói. “Công nghệ trong 15 năm qua đã tiến bộ đến mức chỉ cần 500 USD cũng có thể gây ra thiệt hại hàng triệu USD”.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
