Chính quyền Trump hoảng hốt vì giá dầu tăng

Mặc dù các trợ lý cấp cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump từng dự đoán giá dầu có thể tăng trong thời gian ngắn vào những ngày đầu của cuộc xung đột, phản ứng trên thị trường khiến họ bất ngờ.

Giá dầu dao động quanh mức 100 USD/thùng chỉ hơn một tuần sau khi xung đột Mỹ - Isral và Iran bùng nổ.

Trong bối cảnh giá xăng dầu tại Mỹ tăng mạnh, chính quyền Trump đang vội vã tìm cách trấn an nhà đầu tư và giảm bớt tác động.

Tuy nhiên, họ phải đối mặt với một số giới hạn quyền lực của mình, cũng như thực tế rằng quyết định phát động chiến dịch ở nước ngoài của Tổng thống Trump có thể xóa nhòa một số thành tựu kinh tế quan trọng mà ông đạt được trong nước.

“Khó có thể thấy điều gì khác ngoài việc giá cả sẽ tiếp tục tăng”, Neil Atkinson, nhà phân tích năng lượng lâu năm và cựu lãnh đạo bộ phận thị trường dầu mỏ của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nhận định. “Người tiêu dùng sẽ chịu thiệt hại khi mua xăng”.

Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Tổng thống Donald Trump tại Phòng Bầu dục ở Washington, Mỹ. Ảnh: Aaron Schwartz/CNP/Bloomberg.

Tìm kiếm phương án

Các quan chức Mỹ đã dành cả cuối tuần và hôm 9/3 để khẩn trương xây dựng một loạt phương án nhằm ổn định thị trường tài chính và hạn chế tác động của việc giá dầu tăng.

Những ý tưởng được đưa ra rất đa dạng: Từ biện pháp quản lý hạn chế như nới lỏng quy định về lưu thông dầu nội địa, cho đến bước đi quyết liệt hơn như can thiệp trực tiếp vào thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Theo nguồn tin, các trợ lý dự kiến trình lên Tổng thống Trump một loạt lựa chọn trong hôm 8/3.

Hiện tại, giao thông vận tải đường thủy qua Eo biển Hormuz vẫn gần như tê liệt, làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ của thế giới. Chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy hoạt động trở lại bình thường và các tàu chở dầu có thể an toàn đi qua tuyến hàng hải chiến lược ngoài khơi Iran.

Ít công ty vận tải nào dám chấp nhận rủi ro bị Iran tấn công tàu chở dầu kể từ khi xung đột nổ ra. Điều này tạo ra tình trạng tồn đọng tàu chở dầu và khiến giá dầu toàn cầu tăng với tốc độ hiếm thấy.

Tàu chở dầu Luojiashan neo đậu tại Muscat, Oman, trong bối cảnh Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Sáng 9/3, giá dầu có lúc tiến sát 120 USD/thùng trước khi hạ nhiệt phần nào - mức chưa từng thấy kể từ giai đoạn đầu của cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine năm 2022. Đà tăng này nhanh chóng lan sang giá xăng tại Mỹ, khiến mức giá trung bình toàn quốc tăng thêm 51 cent/gallon chỉ trong tuần qua.

Đợt tăng giá này đã gây ra “báo động” trong toàn bộ chính quyền Trump - nơi trước đó, các quan chức từng dự định lấy việc giảm giá xăng làm trụ cột trong chiến lược của đảng Cộng hòa để giữ vững thế đa số ở cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Theo nguồn tin của CNN, mức độ khẩn cấp đã tăng rõ rệt vào cuối tuần khi giá dầu chạm mốc 100 USD/thùng. Điều này cho thấy những bước đi ban đầu của chính quyền hầu như không xoa dịu được nỗi lo về một cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài.

Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum đang dẫn đầu nỗ lực xây dựng các phương án mới, cùng với đội ngũ nhân viên của Hội đồng Năng lượng Quốc gia tại Nhà Trắng.

Eo biển Hormuz là cửa ngõ chiến lược vì nằm ở khu vực trung tâm giữa các quốc gia phụ thuộc vào việc xuất khẩu nhiên liệu ở Vùng Vịnh. Ảnh: Nikkei Asia.

Phía sau hậu trường

Trong những ngày qua, ông Wright và các quan chức khác đã cố gắng tìm cách giảm nhẹ mối lo ngại khi xuất hiện trước công chúng, cho rằng các nhà giao dịch dầu đang đẩy giá lên một cách phi lý và khẳng định hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz sẽ sớm trở lại bình thường.

“Tôi nghĩ chúng ta sẽ không phải chờ quá lâu để thấy hoạt động vận tải đường thủy trở lại bình thường”, ông Wright nói với CNN. “Đây là vấn đề tính bằng vài tuần, chứ không phải vài tháng”.

Tổng thống Mỹ cũng bác bỏ tác động của cuộc chiến đối với giá xăng. Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết hôm 8/3 rằng đây chỉ là “cái giá rất nhỏ phải trả” và “chỉ kẻ ngốc mới nghĩ khác!”

Trong tuyên bố, phát ngôn viên Nhà Trắng Taylor Rogers gọi đà tăng giá này là “biến động ngắn hạn của giá dầu, và sẽ giảm mạnh khi các mục tiêu của chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội (Epic Fury) được hoàn thành”.

“Tổng thống Trump và toàn bộ đội ngũ chuyên gia năng lượng của ông đã có kế hoạch vững chắc nhằm giữ ổn định thị trường năng lượng từ trước khi chiến dịch bắt đầu, và họ sẽ tiếp tục xem xét mọi lựa chọn khả thi”, bà nói.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, phía sau hậu trường, giới chức đang gấp rút tìm cách hạ nhiệt cuộc khủng hoảng mà họ lo ngại sẽ làm tổn hại đến vị thế của ông Trump, khi cử tri vốn đã lo lắng về chi phí sinh hoạt. Cuộc khủng hoảng này cũng có nguy cơ lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế Mỹ.

Chính quyền Mỹ đã làm việc với các đại diện ngành dầu để tìm cách tăng tốc sản lượng. Tuy nhiên, các công ty dường như không mấy mặn mà với việc tăng mạnh sản lượng khi chưa rõ giá cao sẽ kéo dài bao lâu.

Đội ngũ cố vấn của ông Trump đã xem xét nhiều công cụ hành chính, bao gồm nới lỏng hạn chế của Đạo luật Jones nhằm tăng lưu thông dầu nội địa trong nước, và nới lỏng các quy định khác để làm chậm đà tăng của giá xăng.

Họ cũng cân nhắc bước đi mạnh tay hơn, như hạn chế xuất khẩu dầu của Mỹ, áp đặt kiểm soát giá, thậm chí để Bộ Tài chính can thiệp trực tiếp vào thị trường hợp đồng dầu tương lai nhằm gây áp lực giảm giá.

Ngoài ra, các quan chức chính quyền Trump đã đề cập đến khả năng sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược (SPR) của Mỹ, sau nhiều ngày kiên quyết bác bỏ phương án này.

Tuy vậy, vẫn tồn tại e ngại đối với việc sử dụng SPR - công cụ mà chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden từng sử dụng để hạ giá dầu vào năm 2022 nhưng chỉ đạt hiệu quả hạn chế.

Ông Trump từng nhiều lần chỉ trích ông Biden vì đã dùng kho dự trữ này, cáo buộc cựu tổng thống Mỹ làm cạn kiệt nguồn dự trữ vì mục đích chính trị.

Hôm 9/3, nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) đã thảo luận về khả năng phối hợp sử dụng nguồn dầu dự trữ nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Tuy nhiên, Mỹ nằm trong số những nước hoài nghi về bước đi này và nhóm đã quyết định chưa hành động ngay.

Nhà Trắng từ chối bình luận thêm và chỉ dẫn lại tuyên bố chung của G7 rằng các quốc gia “sẵn sàng” giải phóng kho dự trữ nếu cần thiết.

Theo một số chuyên gia năng lượng, những phương án còn lại mà chính quyền đang thảo luận có thể mang lại một số lợi ích nhỏ cho thị trường dầu và giá xăng tại Mỹ. Tuy nhiên, chúng khó có thể thay đổi xu hướng chung và gần như không thể bù đắp được lượng dầu thất thoát lên tới 20 triệu thùng/ngày thường đi qua eo biển Hormuz.

Trên thực tế, một sáng kiến mà giới chức từng kỳ vọng có thể thay đổi cục diện - đề nghị cung cấp tới 20 tỷ USD bảo hiểm cho các tàu chở dầu sẵn sàng đi qua tuyến đường thủy trên - đã thất bại.

“Ngay cả khi bạn đã mua bảo hiểm cho rủi ro tàu bị đánh chìm, bạn vẫn không muốn tàu của mình bị đánh chìm”, Tobin Marcus, người đứng đầu bộ phận chính sách và chính trị Mỹ tại công ty nghiên cứu tài chính Wolfe Research, nói. “Đó không phải là ý tưởng tồi, nhưng nó không thể khiến người ta phớt lờ thực tế rằng trong 6 ngày qua, hầu không có tàu nào đi qua eo biển này”.

Thời gian qua, giới chức Mỹ cũng nêu khả năng hộ tống quân sự cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ Mỹ có thể mất bao nhiêu thời gian để tổ chức các tàu hộ tống này.

Trong cuộc phỏng vấn với CBS News hôm 9/3, ông Trump cho biết chính quyền của ông đang “xem xét” khả năng tiếp quản việc kiểm soát eo biển.

Dù vậy, theo CNN, trong lúc chờ đợi, có một điều ngày càng rõ ràng: Con đường chắc chắn nhất để ổn định thị trường dầu là kết thúc cuộc chiến càng sớm càng tốt.

“Những lựa chọn khác mà chính quyền có, ngoài việc kết thúc cuộc chiến, thực sự khá hạn chế”, Atkinson nói. “Thị trường dầu mỏ đang thiếu nguồn cung nghiêm trọng”.