Doanh nghiệp Mỹ 'hốt bạc' giữa vòng xoáy xung đột Iran

Nhiều công ty năng lượng Mỹ từng hưởng lợi từ những khủng hoảng địa chính trị trước đây. Ảnh: Reuters.

Lindsey Graham - Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa theo đường lối cứng rắn - ngày 8/3 cho rằng nếu Mỹ chiến thắng trong cuộc chiến với Iran, nước này sẽ kiểm soát gần 1/3 lượng dầu mỏ của thế giới và thu về lợi nhuận năng lượng khổng lồ.

Ông Graham cho rằng Washington đã đầu tư “khoản tiền tốt nhất từ trước trước nay”, lập luận cuộc chiến nhằm ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Iran từ lâu đã phủ nhận cáo buộc này, khẳng định chương trình hạt nhân vì mục đích hòa bình.

“Chúng ta sẽ có một Trung Đông mới, chúng ta sẽ kiếm được rất nhiều tiền. Không ai đe dọa eo biển Hormuz nữa. Venezuela và Iran sở hữu 31% trữ lượng dầu mỏ của thế giới. Chúng ta sẽ hợp tác chia sẻ 31% đó”, ông Graham nói, nhấn mạnh Mỹ “sẽ thiết lập một chính phủ thân thiện” ở Tehran.

Ông Graham đưa ra bình luận này trong bối cảnh giá dầu toàn cầu tăng vọt lên hơn 110 USD/thùng, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng đây là “cái giá rất nhỏ” cho cuộc chiến Mỹ - Israel chống lại Iran.

Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz để trả đũa chiến dịch của Mỹ và Israel, đồng thời tấn công một số tàu chở dầu đi qua tuyến đường vận chuyển quan trọng này, dẫn tới gián đoạn nghiêm trọng trong dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Khi giá năng lượng tăng vọt, nhiều công ty của Mỹ chắc chắn sẽ hưởng lợi nhiều hơn. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu cuộc chiến mới ở Trung Đông có gia tăng các khoản đầu tư vào mỏ dầu hay không.

Công ty Mỹ tóm lấy cơ hội

Khủng hoảng địa chính trị đẩy lợi nhuận của ngành công nghiệp dầu mỏ nếu gián đoạn nguồn cung khiến giá cả tăng vọt. Xung đột Nga - Ukraine là minh chứng gần đây nhất. Trong quý III/2022, ExxonMobil và Chevron báo cáo tổng lợi nhuận hơn 30 tỷ USD, nhờ giá dầu thô và khí đốt tự nhiên tăng vọt.

Do hoạt động sản xuất năng lượng bị đình trệ và vận chuyển dầu tắc nghẽn ở Trung Đông, Mỹ hiện là nước xuất khẩu dầu mỏ và sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới.

Trước khi tạm ngừng sản xuất, Qatar cung cấp LNG cho khách hàng châu Âu và châu Á. Quyết định của QatarEnergy tạo ra khoảng trống lớn, song nhiều công ty Mỹ và phương Tây như ExxonMobil và Cheniere có thể tận dụng.

“Các nhà sản xuất chắc chắn hưởng lợi khi giá cả tăng cao, từ đó cải thiện lợi nhuận của họ”, John Kilduff - chuyên gia từ Again Capital - cho biết.

Khói bốc lên từ nhà máy lọc dầu Ras Tanura ở Saudi Arabia hôm 2/3. Ảnh: Vanor.

Thị trường của nhóm năng lượng cũng chứng kiến nhiều chuyển biến tích cực. Hồi đầu tuần qua, cổ phiếu ExxonMobil tăng hơn 4%, đạt mức cao nhất mọi thời đại, trong khi Chevron, Occidental Petroleum và ConocoPhillips cũng ghi nhận mức tăng tương đương.

Ngoài ra, giới phân tích nhận định không chỉ các công ty dầu, xung đột kéo dài có thể có lợi cho lĩnh vực năng lượng tái tạo, khi nhiều bên có xu hướng tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế như năng lượng mặt trời hay năng lượng gió.

“Năng lượng tái tạo mang lại mức độ rủi ro về hàng hóa thấp hơn đáng kể so với nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch. Lợi ích đó có thể thúc đẩy giá cổ phiếu trong ngành”, Pavel Molchanov - CEO ngân hàng đầu tư Raymond James - nói.

Không phải chuyện một sớm một chiều

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng các công ty sẽ không khoan thêm giếng dầu hoặc tăng ngân sách đầu tư trừ khi họ nhận thấy giá dầu sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian tới. Rõ ràng đây là canh bạc không chắc chắn. Các nhà sản xuất Mỹ sẽ không hoàn toàn tránh khỏi ảnh hưởng khi giá cả tăng cao nói chung, và tăng sản lượng không phải chuyện một sớm một chiều.

“Mỹ hầu như không bị ảnh hưởng khi giá dầu tăng, vì nước này xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, Mỹ nhập khẩu các sản phẩm đã tinh chế, tác động đến giá cả ở trạm xăng”, Neil Quilliam - nghiên cứu viên chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Chatham House - chia sẻ.

Mỹ hiện là nước xuất khẩu dầu mỏ và sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới. Ảnh: Reuters.

“Mỹ có thể tận dụng khoảng trống LNG từ Qatar và giành lấy thị phần, dù sẽ mất nhiều tháng các công ty mới tăng đủ sản lượng. Tới lúc đó, cuộc khủng hoảng có thể đã kết thúc. Về lý thuyết, Mỹ hưởng lợi từ những gián đoạn hiện tại, song lợi ích lớn đến đâu phụ thuộc rất nhiều vào thời gian cuộc chiến”, ông Quilliam nói.

Ông Quilliam cho biết mặc dù Mỹ là nhà sản xuất LNG lớn nhất thế giới, các nhà máy đang hoạt động gần hết công suất và hầu hết lô hàng đã ký kết hợp đồng dài hạn.

Theo chuyên gia năng lượng, thế giới tiêu thụ khoảng 11,3 tỷ m3 khí đốt mỗi ngày. Trong đó, LNG chiếm khoảng 1,5 tỷ m3. Mỹ, Australia và Qatar nắm giữ tới 60% tổng sản lượng LNG toàn cầu. Hầu hết lượng khí này được ký kết mua bán theo các hợp đồng dài hạn.

Thêm vào đó, các mỏ khai thác mới của Mỹ sắp đi vào hoạt động dự kiến cũng chỉ cung cấp thêm được khoảng 56 triệu m3/ngày. Con số này quá thấp, không thể lấp đầy khoảng trống 280 triệu m3/ngày mà Qatar để lại (tương đương khoảng 80 triệu tấn LNG mỗi năm).

Brian Kessens - quản lý danh mục đầu tư tại Tortoise Capital - cũng đồng tình. Ông cho rằng mặc dù ngành năng lượng Mỹ thu lợi từ gián đoạn nguồn cung dầu khí ở Trung Đông, Washington "không thể đơn giản 'bật công tắc' thay thế những sự cố gián đoạn lớn và đột ngột ở Trung Đông". Theo ông Kessens, "việc cung ứng tăng dần một cách đáng kể đòi hỏi từ vài tháng đến vài năm".

Ken Medlock - chuyên gia tại Viện Chính sách Công Baker thuộc Đại học Rice - cho rằng giá dầu có thể hạ nhiệt nếu Mỹ, Trung Quốc và nhiều nước khác dùng đến nguồn dự trữ khẩn cấp. Ông Medlock dự đoán dựa trên chỉ số thị trường, giá dầu sẽ giảm dần trong nửa cuối năm 2026, ngụ ý “thị trường đang xem đây là gián đoạn ngắn hạn”.