 |
| Ca sĩ Miu Lê. Ảnh: Công an cung cấp. |
Những video tự xét nghiệm ma túy được ca sĩ Tuấn Hưng và Duy Mạnh đăng tải, cùng màn livestream đến bệnh viện kiểm tra của ca sĩ Ngọc Sơn, đang phản ánh mức độ căng thẳng chưa từng có xoay quanh nghi vấn sử dụng chất cấm trong giới giải trí.
Diễn biến này xuất hiện trong bối cảnh hàng loạt vụ án ma túy bị triệt phá, với sự xuất hiện của Long Nhật và Miu Lê trong danh sách điều tra.
Tối 28/5, Công an TP.HCM đã chính thức khởi tố, bắt tạm giam rapper Mr. Nhân (Mai Thế Nhân) trong một đường dây mua bán trái phép chất ma túy quy mô lớn.
Loạt chấn động liên tiếp khiến giới giải trí nhanh chóng trở thành tâm điểm của sự ngờ vực, đồng thời đặt ra câu hỏi vì sao môi trường này lại thường xuyên bị gắn với những mầm mống tội phạm nhạy cảm đến vậy.
 |
| Mai Thế Nhân lúc bị bắt. Ảnh: Công an cung cấp. |
Vì sao nghệ sĩ dễ rơi vào vòng xoáy chất kích thích?
Theo TS.BS Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, điều nguy hiểm nhất của ma túy nằm ở việc chúng can thiệp trực tiếp vào hệ thống "thưởng" của não bộ.
Về mặt thần kinh học, não người được thiết kế để tiết dopamine khi con người ăn uống, yêu thương, đạt thành tựu hay được công nhận. Đây là chất dẫn truyền thần kinh tạo động lực sống và cảm giác hạnh phúc tự nhiên.
Tuy nhiên, ma túy tổng hợp có thể khiến lượng dopamine tăng cao bất thường, vượt xa mức sinh lý tự nhiên. Não bộ nhanh chóng ghi nhận đây là "trải nghiệm quan trọng" và thúc đẩy người dùng lặp lại hành vi đó.
Bác sĩ Thu cho biết khi quá trình này xảy ra, người dùng không còn đơn thuần "thích" ma túy mà não bộ bắt đầu ưu tiên chất kích thích hơn cả giấc ngủ, gia đình, danh dự hay sự nghiệp.
 |
| Ma túy tổng hợp có thể khiến lượng dopamine tăng cao bất thường, vượt xa mức sinh lý tự nhiên. Ảnh: Unsplash. |
Đó là lý do nhiều nghệ sĩ nói rằng họ không nghiện chất, mà nghiện cảm giác được giải phóng khỏi áp lực, cô đơn hay sự trống rỗng bên trong. Nhưng thực tế, chính não bộ đã bị tái lập trình. Sau mỗi lần dùng, khả năng tạo dopamine tự nhiên giảm dần. Những điều từng khiến họ hạnh phúc trước đây trở nên vô nghĩa. Họ không còn dùng ma túy để "phê", mà để không rơi vào trạng thái kiệt quệ tinh thần.
"Ma túy không bán khoái cảm. Nó bán một khoản vay dopamine khổng lồ, rồi bắt não bộ trả lãi bằng chính nhân cách, cảm xúc và khả năng làm chủ bản thân", TS.BS Trần Thị Hồng Thu nhận định.
Theo vị chuyên gia, nhiều người lầm tưởng nghệ sĩ sống trong hào quang sẽ hạnh phúc hơn. Tuy nhiên, trong thực tế lâm sàng, không ít người nổi tiếng lại sống trong trạng thái cô đơn cảm xúc kéo dài.
Người làm nghệ thuật thường nhạy cảm hơn mức trung bình, sống bằng cảm xúc, sự rung động và nhu cầu được công nhận. Chính điều này tạo nên khả năng sáng tạo nhưng đồng thời cũng khiến họ dễ tổn thương trước áp lực nghề nghiệp, thất vọng hay cô độc.
"Có những nghệ sĩ đứng giữa hàng chục nghìn khán giả nhưng khi trở về phòng riêng lúc nửa đêm vẫn cảm thấy hoàn toàn trống rỗng", bà Thu nói.
 |
| TS.BS Trần Thị Hồng Thu. Ảnh: BSCC. |
Theo chuyên gia này, ma túy thường xuất hiện đúng vào thời điểm tâm lý yếu nhất, mang lại cảm giác không còn mệt mỏi, sợ hãi, tự ti hay áp lực phải hoàn hảo. Não bộ rất nhanh ghi nhớ rằng muốn thoát khỏi đau khổ thì phải tìm đến chất kích thích. Từ đó, hình thành vòng lặp nguy hiểm: áp lực - dùng ma túy - hưng phấn tạm thời - sụp đổ cảm xúc - cần liều mạnh hơn - mất kiểm soát.
"Bi kịch không nằm ở việc họ yếu đuối, mà ở chỗ họ dùng hóa chất để thay thế khả năng tự điều hòa cảm xúc của não bộ", chuyên gia phân tích.
"Thăng hoa sáng tạo" chỉ là ảo giác thần kinh
Một trong những ngộ nhận phổ biến là ma túy giúp nghệ sĩ sáng tạo hơn. Người sử dụng thường mô tả cảm giác ý tưởng tuôn trào, âm nhạc sống động hơn, cảm xúc mãnh liệt hơn và cơ thể dường như không biết mệt.
Tuy nhiên, theo TS.BS Trần Thị Hồng Thu, đây thực chất là hậu quả của việc não bị ép giải phóng ồ ạt dopamine, serotonin và norepinephrine vượt quá giới hạn bình thường.
Người dùng tưởng rằng mình trở nên xuất sắc hơn, nhưng thực tế não bộ đang ở trạng thái kích hoạt quá mức, giống như một động cơ bị ép chạy vượt công suất. "Ma túy không tạo ra tài năng. Nó chỉ làm mất khả năng tự phê bình và khiến người dùng có cảm giác mình phi thường", bà Thu nhấn mạnh.
 |
| Chuyên gia cảnh báo ma túy tổng hợp ngày nay nguy hiểm hơn nhiều so với trước, đặc biệt với người chịu stress, cô đơn và áp lực nghề nghiệp kéo dài. Ảnh: Unsplash. |
Sau giai đoạn hưng phấn, người dùng có thể phải đối mặt với hàng loạt hậu quả như suy sụp dopamine, trầm cảm nặng, mất ngủ kéo dài, lo âu dữ dội, hoang tưởng, rối loạn cảm xúc, giảm trí nhớ và suy giảm khả năng tập trung.
Một số tổn thương thần kinh thậm chí kéo dài nhiều năm hoặc không thể phục hồi hoàn toàn.
Ma túy tổng hợp nguy hiểm hơn trước rất nhiều
Theo chuyên gia Hồng Thu, một trong những hiểu lầm nguy hiểm nhất hiện nay là suy nghĩ "thử vài lần sẽ không nghiện". Khác với heroin trước đây, ma túy tổng hợp hiện đại mạnh hơn và tác động trực tiếp vào cơ chế học tập của não bộ. Chỉ sau vài lần trải nghiệm cảm giác cực khoái bất thường, não đã bắt đầu ghi nhớ con đường tìm kiếm chất kích thích.
Nguy cơ lệ thuộc đặc biệt cao ở những người bị stress kéo dài, trầm cảm, mất ngủ, cô đơn, tổn thương tâm lý hoặc áp lực nghề nghiệp lớn.
"'Nghiện' không còn đơn thuần là vấn đề đạo đức hay ý chí yếu. Đây là sự chiếm quyền thần kinh học. Đáng lo ngại hơn, nhiều người hiện nay không biết chính xác mình đang sử dụng chất gì. Thị trường ma túy tổng hợp bị ví như một 'canh bạc hóa học', khi nhiều viên thuốc có thể bị pha trộn methamphetamine, ketamine, MDMA, fentanyl và các chất hướng thần mới chưa được nghiên cứu đầy đủ", TS.BS Trần Thị Hồng Thu nói.
Người dùng không thể biết hàm lượng thực tế, có độc chất hay nguy cơ tương tác chết người hay không. Điều này làm tăng nguy cơ sốc thuốc, loạn thần cấp, ngưng tim, xuất huyết não, thậm chí tự sát trong cơn hoang tưởng.
Theo chuyên gia, điều đáng sợ là ma túy ngày nay được ngụy trang dưới những cái tên như "thuốc vui", "thuốc chill", "thuốc sáng tạo" hay "thuốc giảm stress", khiến nhiều người trẻ xem đó chỉ là một trải nghiệm.
"Đây thực chất là trò chơi với não bộ bằng hóa chất, và cái giá có thể là mạng sống hoặc sự hủy hoại nhân cách vĩnh viễn", bà Thu cảnh báo.
Trong nhiều năm hành nghề y và từng giữ chức trưởng khoa dinh dưỡng của một bệnh viện lớn, tác giả Hạ Manh đã điều trị hơn 10.000 ca bệnh liên quan đến chế độ ăn uống không lành mạnh. Cuốn sách "Ăn chuẩn ít bệnh" (tập 1) được viết ra từ những kinh nghiệm chuyên môn của vị bác sĩ này, nó sẽ mang đến cho người bệnh những kiến thức hữu ích về dinh dưỡng, để xây dựng chế độ ăn hợp lý.
