Gặp gỡ tại một sự kiện cuối tuần qua của Hội Hàng Việt Nam chất lượng cao, đại diện thế hệ kế thừa của Biti’s, Duy Tân Group và Cơ điện Tân Hoàn Cầu đã cùng trải lòng về những câu chuyện khi tham gia điều hành doanh nghiệp gia đình và làm việc cùng thế hệ sáng lập.
Từ những khác biệt trong tư duy quản trị, cách dẫn dắt nhân sự đến việc ứng dụng công nghệ, các câu chuyện cho thấy thách thức của thế hệ kế thừa không chỉ nằm ở đổi mới cách vận hành, mà còn ở việc dung hòa những giá trị đã được gây dựng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Không chọn thắng thua trong cuộc chuyển giao thế hệ
Ông Trần Duy Minh Đạt, Phó chủ tịch Duy Tân Group cho biết từ nhỏ đã chứng kiến ba mẹ vất vả gây dựng doanh nghiệp. Khi Duy Tân còn chật vật, ba ông phải tự tay leo lên chỉnh sửa máy móc, xử lý các sự cố kỹ thuật và điện. Những hình ảnh ấy khiến công việc gia đình in sâu vào tiềm thức, đồng thời hình thành trong ông ý thức về trách nhiệm gìn giữ thành quả mà thế hệ trước đã dày công xây dựng.
Sau gần 10 năm học tập, khởi nghiệp và trực tiếp điều hành nhà máy của Duy Tân tại Mỹ, ông Đạt quyết định trở về Việt Nam sau đại dịch Covid-19, đảm nhận vai trò Phó chủ tịch để hỗ trợ ba trong những nhiệm vụ quan trọng của tập đoàn.
Theo ông, việc điều hành một doanh nghiệp đã có sẵn nền tảng, bộ máy và nguồn lực cũng giúp kiến thức về chiến lược, tài chính mà ông tích lũy được phát huy hiệu quả trên quy mô lớn hơn.
Bên cạnh niềm yêu thích kinh doanh, ông Đạt còn muốn cùng ba hiện thực hóa tầm nhìn về kinh tế xanh và tái chế nhựa, vừa góp phần giải quyết bài toán rác thải, vừa mở ra hướng phát triển bền vững cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, quá trình kế nghiệp không phải lúc nào cũng thuận lợi. Khi mới tốt nghiệp từ Mỹ trở về, ông từng có tâm lý "ngựa non háu đá", muốn nhanh chóng đưa các quy trình, phần mềm và mô hình quản trị tiên tiến từ nước ngoài vào doanh nghiệp. Sau đó, ông dần nhận ra một phần mềm hay quy trình vận hành hiệu quả tại Mỹ chưa chắc phù hợp khi áp dụng ngay ở Việt Nam, do khác biệt về văn hóa, thói quen làm việc và năng lực của đội ngũ nhân sự.
Ngoài ra, thời gian dài học tập và làm việc ở nước ngoài, cùng nền tảng chuyên môn tài chính, khiến ông hình thành tư duy thiên về logic, dữ liệu và phân tích hệ thống. Ông có xu hướng tiếp cận vấn đề bằng các mô hình quản trị bài bản, chú trọng phân tích chiến lược và hiệu quả vận hành.
Trong khi đó, ba ông điều hành doanh nghiệp dựa nhiều vào kinh nghiệm thực chiến tích lũy qua nhiều năm, sự nhạy bén với thị trường và những hiểu biết sâu sát về hoạt động sản xuất, kinh doanh. Sự khác biệt giữa tư duy hệ thống của thế hệ kế thừa và kinh nghiệm thực tiễn của người sáng lập vì thế trở thành bài toán ông phải tìm cách dung hòa.
Tuy nhiên, nguyên tắc ông luôn đặt lên hàng đầu vẫn là giữ gìn mối quan hệ gia đình. Theo ông, doanh nghiệp có thể phục hồi sau những tổn thất tài chính, nhưng tình cảm gia đình là điều không thể đánh đổi. Vì thế, khi bất đồng với ba, ông không vội phản bác mà cố gắng tìm hiểu nguyên nhân, đặt mình vào hoàn cảnh và bối cảnh lịch sử đã định hình cách suy nghĩ của thế hệ sáng lập.
Thay vì cố thuyết phục ba chấp nhận hoàn toàn cách làm mới, ông Đạt chọn thử nghiệm trong phạm vi nhỏ, chẳng hạn trên một hệ thống máy cũ. Khi mô hình cho thấy hiệu quả thực tế, ông mới dùng kết quả đó làm cơ sở đề xuất nhân rộng.
Cách tiếp cận này cũng được ông áp dụng khi quản lý những nhân sự lớn tuổi hơn mình. Ông cho rằng người lãnh đạo trẻ cần tôn trọng và chủ động lắng nghe kinh nghiệm của thế hệ đi trước. Khi có bất đồng trong cuộc họp, thay vì tranh luận công khai, ông thường chọn gặp riêng để giải thích quan điểm và tìm hiểu nguyên nhân. Theo ông, cách người lãnh đạo ứng xử với một nhân sự lớn tuổi cũng được những người khác trong bộ máy quan sát và đánh giá.
Bên cạnh kinh nghiệm quản trị, ông Đạt cho biết vợ cũng giúp ông hiểu hơn về văn hóa ứng xử tại Việt Nam. Qua những trao đổi với vợ, ông học cách chia sẻ thông tin, giải thích kế hoạch với ba mẹ và đồng nghiệp mềm mại, phù hợp hơn. Nếu trước đây ông thường tiếp cận vấn đề theo hướng logic, chú trọng lợi ích trước mắt, những cuộc thảo luận này giúp ông nhìn nhận vấn đề từ nhiều chiều và đưa ra quyết định thấu đáo hơn.
Thay đổi cách dẫn dắt nhân sự
Năm 2004, bà Vưu Lệ Quyên bắt đầu làm việc tại Biti’s, doanh nghiệp do ba mình là ông Vưu Khải Thành sáng lập. Sau 14 năm, đến năm 2018, bà bất ngờ được ba đề nghị tiếp quản vị trí Tổng giám đốc, với thời hạn chỉ hai tuần để quyết định.
Ban đầu, bà không muốn nhận lời vì áp lực quá lớn. Mẹ bà sau đó động viên rằng nếu đảm nhận vị trí này, bà có thể giúp 8.000 cán bộ, công nhân viên có môi trường làm việc hạnh phúc hơn, bớt vất vả hơn. Mong muốn ấy trở thành động lực để bà quyết định dấn thân.
Theo bà Quyên, Biti’s dưới thời ba được vận hành bằng kỷ luật nghiêm khắc, đôi khi khiến nhân viên làm việc trong tâm lý sợ hãi. Bà từng chứng kiến điều này khi dẫn dắt dự án ERP nhằm chuẩn hóa dữ liệu và chuyển đổi số tại doanh nghiệp.
"Chỉ một tháng sau khi hệ thống đi vào hoạt động, nhiều người dùng phàn nàn. Vì quá nghiêm khắc và lo lắng, ba đã quyết định sa thải toàn bộ đội ngũ IT, chỉ giữ lại một người", bà kể.
Không chỉ chứng kiến những quyết định quản trị khắc nghiệt, bà Quyên còn cảm nhận rõ áp lực từ phong cách lãnh đạo của ba. Bà cho rằng người đứng đầu phải gánh vác nhiều sức ép vô hình. Khi ông căng thẳng, tâm lý ấy cũng lan tỏa đến nhân viên, khiến không khí làm việc trong toàn công ty trở nên nặng nề.
Là con gái của người sáng lập, bà cũng không ít lần nản lòng khi đối diện với sự khác biệt trong cách quản trị giữa hai thế hệ. Khi tiếp quản doanh nghiệp, bà nhận ra mình không thể tiếp tục lãnh đạo theo cách của ba. Thay vào đó, bà muốn xây dựng một môi trường làm việc dựa trên sự thấu hiểu và tình yêu thương, nơi nhân viên tìm thấy niềm vui và ý nghĩa mỗi ngày đi làm.
Từ năm 2018, bà kiên trì triển khai dự án "Happy Biti’s", hướng đến xây dựng môi trường làm việc hạnh phúc, đồng thời trang bị cho nhân viên những kỹ năng giữ bình an trước khó khăn.
Trong giai đoạn 2020-2021, Biti’s vẫn chịu ảnh hưởng từ những biến động chung và rơi vào cảnh thua lỗ. Tuy nhiên, với nền tảng đã xây dựng cùng sự động viên của gia đình, doanh nghiệp từng bước vượt qua khó khăn và đạt mức doanh thu cao vào năm 2022.
Nhìn lại quá trình chuyển giao, bà Quyên cho rằng khoảng cách giữa hai thế hệ không chỉ nằm ở tính cách mà còn ở cách nhìn nhận và điều hành doanh nghiệp. Nếu thế hệ đi trước dựa nhiều vào kinh nghiệm và các mối quan hệ, thế hệ kế thừa cần chú trọng hơn đến hệ thống, dữ liệu và công nghệ.
Đặc biệt, khi làm việc với đội ngũ đa thế hệ và phục vụ gần 6 triệu khách hàng ở nhiều độ tuổi, người lãnh đạo càng cần rèn luyện khả năng quan sát, kiên nhẫn lắng nghe để có góc nhìn toàn diện hơn.
Kế thừa kinh nghiệm, tạo không gian cho đổi mới
Cũng lựa chọn trở về doanh nghiệp gia đình sau thời gian du học, ông Hà Quốc Phong, Phó tổng giám đốc CTCP Cơ điện Tân Hoàn Cầu, cho biết động lực lớn nhất của mình là niềm đam mê kinh doanh và mong muốn chia sẻ gánh nặng với ba.
Ngay từ thời sinh viên, ông Phong đã vừa học vừa làm thêm, trực tiếp tham gia những chuyến xe đưa hàng Việt về nông thôn và các phiên chợ vùng xa. Những trải nghiệm này giúp ông cọ xát với thị trường, hiểu rõ hơn sản phẩm của gia đình và hình dung cụ thể công việc kinh doanh thay vì chỉ tiếp cận qua lý thuyết.
Sau khi du học tại Canada, chuyên ngành chuỗi cung ứng, ông quyết định trở về làm việc tại công ty gia đình sau đại dịch Covid-19 mà không chịu sự ép buộc từ ba mẹ. Khi mới trở về, ông bắt đầu ở vị trí trợ lý cho ba, qua đó quan sát trực tiếp cách thế hệ sáng lập điều hành doanh nghiệp, ứng xử với đối tác và quản lý nhân sự.
Chứng kiến ba gây dựng doanh nghiệp từ một cơ sở nhỏ, ông Phong đặc biệt trân trọng vốn kinh nghiệm thực tế và sự nhạy bén được tích lũy qua nhiều năm. Vì vậy, khi có sáng kiến mới nhưng chưa nhận được sự đồng thuận, ông không phản bác ngay mà chủ động tìm hiểu lý do, kiên trì trao đổi với ba, đôi khi đến tận đêm muộn.
Theo ông, một thuận lợi trong quá trình kế nghiệp là ba có văn hóa giao quyền khá lớn cho cấp dưới và các xưởng sản xuất. Khi nhận thấy đề xuất của con trai hợp lý, ba ông sẵn sàng khuyến khích triển khai thay vì can thiệp hay ngăn cản. Điều này tạo điều kiện để thế hệ kế thừa thử nghiệm cách làm mới trong khuôn khổ vận hành của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, ông Phong cho rằng công nghệ và máy móc hiện đại không thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm của con người, bởi dây chuyền sản xuất muốn vận hành trơn tru vẫn cần đến tay nghề và sự am hiểu thực tế được tích lũy trong 10-20 năm của đội ngũ kỹ sư đi trước.
Theo đó, thế hệ kế thừa không nên mặc định cách làm mới luôn tốt hơn cách làm cũ. Thay vào đó, người trẻ cần hiểu vì sao doanh nghiệp đã vận hành theo cách hiện tại, nhận diện những giá trị vẫn còn phù hợp và xác định phần nào cần cải tiến.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
