|
|
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải dòng trạng thái gây chấn động. Ảnh: Reuters. |
Trên nền tảng Truth Social ngày 5/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải dòng trạng thái gây chấn động khi yêu cầu Tehran phải mở eo biển Hormuz. Ông đe dọa sẽ tiến hành các cuộc tấn công hủy diệt vào hạ tầng năng lượng và giao thông của Iran nếu yêu cầu không được đáp ứng.
“Thứ Ba sẽ là Ngày Nhà máy điện và Ngày Cây cầu gộp làm một tại Iran. Sẽ không có gì sánh bằng!!! Hãy mở cái Eo biển Chết tiệt đó ra, lũ... điên rồ, nếu không các người sẽ phải sống trong Địa ngục - HÃY ĐỢI ĐẤY! Ngợi ca Allah”, ông Trump viết.
Động thái này diễn ra khi chính quyền Mỹ đặt thời hạn chót vào tối thứ Ba tới để Iran mở lại eo biển Hormuz. Tuyến vận tải dầu khí huyết mạch này đã bị phong tỏa kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh vào cuối tháng 2, khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt. Ngoài ra, ông Trump cũng công kích gay gắt các đồng minh châu Âu và NATO, đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh nếu họ không can thiệp vào cuộc khủng hoảng.
 |
| Bài đăng trên mạng xã hội Truth Social của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters. |
Theo Guardian, Phó văn phòng truyền thông Tổng thống Iran, Mehdi Tabatabaei, bác bỏ lời đe dọa này và khẳng định Iran chỉ mở lại eo biển khi nhận được bồi thường thiệt hại chiến tranh. Ông nhận định phát ngôn của ông Trump là biểu hiện của “sự tuyệt vọng và giận dữ tột độ”.
Rạn nứt hào quang "bất khả chiến bại"
Những lời đe dọa của ông Trump được đưa ra sau một chiến dịch cứu hộ căng thẳng kéo dài 48 giờ cho hai phi công Mỹ bên trong Iran. Trong một bài đăng sớm hơn vào Chủ nhật, ông Trump nói rằng phi công thứ hai được giải cứu bị thương nặng và là một đại tá rất được kính trọng.
“Cuộc giải cứu là một Phép màu Lễ Phục sinh”, ông Trump bổ sung trong một tin nhắn gửi tới chương trình Meet the Press vào Chủ nhật trước khi đến câu lạc bộ golf ở Washington DC. “Một cuộc giải cứu như vậy chưa từng xảy ra trước đây trong một lãnh thổ kẻ thù bạo lực như thế”.
Bất chấp việc ông Trump ca ngợi cuộc giải cứu là một thắng lợi, kịch tính kéo dài hai ngày này lại là minh chứng cho thấy Iran chưa bị khuất phục sau năm tuần chiến sự. Thực tế cho thấy Tehran vẫn duy trì năng lực đáp trả và đủ sức gây tổn thất trực tiếp cho phía Mỹ.
Việc Iran bắn hạ các máy bay Mỹ đã phá vỡ hình ảnh "bất khả chiến bại" của ông Trump, làm lộ rõ lỗ hổng quân sự sau năm tuần chiến sự. Sự cố này gây rủi ro chính trị lớn và xói mòn niềm tin của công chúng Mỹ. Sự kiện này đẩy ông vào những rủi ro chính trị trong cuộc chiến với Iran mà ông đã cùng Israel phát động.
Theo New York Times, việc Iran sử dụng tên lửa đất đối không tầm trung Khordad 3 kết hợp với cảm biến hồng ngoại đã vô hiệu hóa hệ thống cảnh báo sớm của các tiêm kích hiện đại, biến ưu thế công nghệ của Mỹ thành điểm yếu.
ABC News nhận định phương thức này không phát tín hiệu điện từ, khiến các thiết bị cảnh báo sớm trên F-15E bị vô hiệu hóa, dẫn đến việc phi công không kịp phản ứng khi bị khóa mục tiêu. Các "thành phố tên lửa" ngầm giúp Iran bảo toàn năng lực tác chiến bất chấp các đợt không kích cường độ cao.
 |
| Mảnh vỡ nghi của máy bay MC-130J hoặc HC-130J Mỹ tại Isfahan, Iran. Ảnh: Reuters. |
Theo chuyên gia Federico Borsari, các hệ thống đường hầm và hầm trú ẩn kiên cố cho phép Iran bảo toàn lực lượng trước các đợt không kích của Mỹ. Khả năng khôi phục nhanh chóng các cơ sở bị hư hại cho thấy mạng lưới phòng không của Tehran chưa bị tiêu diệt hoàn toàn mà vẫn duy trì được hiệu suất tác chiến thông qua các biện pháp ngụy trang tinh vi. Điều này khiến trật tự không phận khu vực trở nên phức tạp và khó lường hơn đối với lực lượng Mỹ.
Chuẩn tướng về hưu Steve Anderson nhấn mạnh: “Đây là minh chứng cho thấy Iran vẫn còn nhiều ‘quân bài’ dự phòng. Rõ ràng, điều này đặt chúng ta vào thế nguy hiểm”.
Làn sóng chỉ trích dữ dội từ lưỡng đảng
Phát ngôn của Tổng thống đã vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ cả hai phía trong Quốc hội Mỹ.
Cựu đồng minh Đảng Cộng hòa Marjorie Taylor Greene kêu gọi các quan chức trong chính quyền Mỹ, nói rằng tất cả mọi người trong chính quyền Trump, những người tự nhận là tín đồ Cơ đốc giáo, cần phải "cầu xin sự tha thứ từ Chúa" và cần can thiệp vào "sự điên rồ" của tổng thống. Trên mạng xã hội X, bà khẳng định ông Trump mất trí và cáo buộc các cộng sự là đồng phạm trong hành động này.
Bà Greene cho rằng việc đóng cửa eo biển là hệ quả từ cuộc chiến phi nghĩa do Mỹ và Israel phát động. Bà nhấn mạnh Israel đủ khả năng tự vệ bằng vũ khí hạt nhân riêng mà không cần Mỹ tham chiến hay gánh chịu tổn thất. Việc đe dọa phá hủy nhà máy điện và cầu đường chỉ gây hại cho chính người dân Iran - những người mà ông Trump tuyên bố muốn giải phóng.
Sau nhiều năm trung thành, bà Greene đã cắt đứt quan hệ với ông Trump vào năm ngoái khi chỉ trích các cuộc tấn công vào Iran hồi tháng 6/2025 là đi ngược lại cam kết tranh cử về chính sách “nước Mỹ trên hết” và việc tránh các cuộc chiến tốn kém tại nước ngoài.
Vào Chủ nhật, bà Greene viết: “Đây KHÔNG phải là những gì chúng ta đã hứa với người dân Mỹ khi họ bỏ phiếu áp đảo vào năm 2024. Tôi biết rõ điều đó vì tôi đã chứng kiến nhiều hơn bất kỳ ai. Đây không phải là làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại, đây là một tội ác".
Trong khi đó, Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer nhận định bài đăng của ông Trump là kiểm soát. Trên mạng xã hội X, ông viết: “Chúc mừng lễ Phục sinh, nước Mỹ. Trong khi các bạn đi lễ nhà thờ và ăn mừng cùng gia đình, bạn bè, Tổng thống Mỹ lại đang lảm nhảm như một người mất kiểm soát trên mạng xã hội. Ông ấy đang đe dọa thực hiện các tội ác chiến tranh và làm mất lòng các đồng minh. Đó là bản chất của ông ấy, nhưng không phải là chúng ta. Đất nước xứng đáng nhận được những điều tốt đẹp hơn thế nhiều".
Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders gọi hành động này là “nguy hiểm và mất cân bằng về tinh thần”. Quốc hội phải hành động NGAY LẬP TỨC. Hãy chấm dứt cuộc chiến này".
Thượng nghị sĩ Chris Murphy chỉ trích hành động của Tổng thống Trump trên X và kêu gọi: “Nếu là thành viên Nội các, tôi sẽ thảo luận với các luật sư hiến pháp về Tu chính án thứ 25. Điều này thực sự mất kiểm soát. Ông ấy đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và con số này sẽ còn tiếp tục tăng”.
Phát biểu trên chương trình Meet the Press của NBC, hạ nghị sĩ Ro Khanna nhấn mạnh: “Cần chấm dứt cuộc chiến và thực hiện lệnh ngừng bắn ngay lập tức. Mỹ, Israel và Iran phải ngừng ném bom để tiến tới một thỏa thuận đàm phán”.
Thượng nghị sĩ Tim Kaine thuộc Ủy ban Quân vụ Thượng viện cũng thúc giục Tổng thống kiềm chế các phát ngôn kích động. Ông mô tả ngôn ngữ của ông Trump là “trẻ con và đáng xấu hổ”, đồng thời làm gia tăng rủi ro cho các quân nhân Mỹ đang làm nhiệm vụ.
Áp lực chính trị và hệ lụy chiến lược
Sự kiện mất máy bay chiến đấu và kịch tính trong chiến dịch cứu hộ hai phi công Mỹ là lời nhắc nhở rằng Iran không dễ bị khuất phục.
Jake Auchincloss, một đại diện Đảng Dân chủ và là cựu binh Thủy quân lục chiến Mỹ, nói với Fox News Sunday: “Iran nhận ra rằng, trên thực tế, quyền kiểm soát của họ đối với eo biển này còn có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với họ hơn cả việc phát triển vũ khí hạt nhân”. Ông nói thêm: “Về mặt chiến lược, cuộc chiến này là một thất bại”.
Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy đại đa số người dân Mỹ không chỉ phản đối cuộc chiến mà còn bất mãn với cách điều hành của Tổng thống. Cử tri nòng cốt bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu dao động.
Theo Cựu dân biểu Mỹ thuộc Đảng Cộng hòa Charlie Dent, việc mất máy bay chiến đấu đã làm trầm trọng thêm các thách thức chính trị của Tổng thống Trump.
 |
| Vụ bắn hạ tiêm kích F-15E và kịch tính giải cứu phi công là lời cảnh báo về lỗ hổng của Mỹ trước lưới lửa phòng không của Tehran. Ảnh: Reuters. |
Tổng thống đưa ra triển vọng kết thúc chiến tranh sớm nhằm trấn an thị trường và các thành viên Quốc hội. Tuy nhiên, thái độ thay đổi liên tục của ông đã gây tác dụng ngược, khiến các đồng minh quốc tế và giới đầu tư lo ngại về một lộ trình thiếu chắc chắn.
Lời đe dọa vào ngày lễ Phục sinh của ông Trump diễn ra sau cuộc tấn công quân đội Mỹ vào cây cầu lớn nhất Iran vào thứ Năm tuần trước khiến ít nhất 8 người thiệt mạng và 95 người bị thương. Ông Trump tiếp tục đe dọa "địa ngục sẽ giáng xuống" nếu Iran không thực hiện thỏa thuận hòa bình hoặc mở cửa Eo biển Hormuz.
Ông Rick Davis, cựu cố vấn của cố Thượng nghị sĩ John McCain, gợi nhắc lại việc cựu Tổng thống Joe Biden đã không bao giờ hồi phục được uy tín chính trị sau cuộc rút quân thảm họa khỏi Afghanistan. Ông đặt câu hỏi liệu Tổng thống Trump có quyết định leo thang bằng cách triển khai bộ binh hay không.
“Vụ bắn hạ máy bay Mỹ làm dấy lên nghi ngờ về năng lực của ông Trump tương tự như cách cuộc chiến Afghanistan đã ảnh hưởng đến Biden. Tôi không nghĩ rằng một khi mọi người đã mất niềm tin vào bạn, họ sẽ thay đổi ý định”, ông Rick Davis nhận định.
Cuộc chiến đến nay đã khiến hơn 3.500 người thiệt mạng trên toàn khu vực, bao gồm hơn 1.200 người ở Lebanon, trong các đợt bắn phá và chiếm đóng một phần của Israel, đồng thời khiến hơn 4 triệu người ở Iran và Lebanon phải di tản.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
