|
|
Hình ảnh trong phim chuyển thể "Chuyện người tùy nữ". Ảnh: BFA/Alamy |
Năm 2026 là kỷ niệm 85 năm ra đời truyện ngắn The Garden of Forking Paths của Jorge Luis Borges (1941). Tác phẩm về sự vô tận của thời gian này được nhiều người cho là đã tiên tri sự ra đời của lý thuyết đa vũ trụ trong vật lý lượng tử.
 |
| Ảnh: Amazon. |
Lý thuyết này lần đầu tiên được Hugh Everett đề xuất vào năm 1957, sau đó được Bryce DeWitt phổ biến vào những năm 1970 để diễn giải cơ học lượng tử.
Trong một bài luận năm 2005, nhà vật lý Alberto Rojo đã đặt ra câu hỏi liệu có phải các nhà vật lý đã tìm niềm cảm hứng từ truyện của Borges hay Borges am hiểu về vũ trụ.
Tuy nhiên, Bryce DeWitt không hề biết về sách của Borges, còn Borges cũng không hề có kiến thức vật lý. Borges cho hay: “Điều duy nhất tôi biết về vật lý là từ cha tôi, người đã từng chỉ cho tôi cách hoạt động của một cái phong vũ biểu”.
Tiên tri thế giới bằng sự sáng tạo
Borges đã dự đoán được thế giới từ sự sáng tạo của mình. Cuốn tiểu thuyết viễn tưởng năm 1914 của HG Wells, The World Set Free, cũng mô tả được những tác động tàn phá của “bom nguyên tử”. Nhà vật lý Leo Szilard đã đọc tiểu thuyết của Wells vào năm 1932 và nghĩ ra phản ứng dây chuyền hạt nhân vào năm 1933. Khi Szilard nhận ra tầm quan trọng của lý thuyết này, ông cảm thấy sợ hãi: “Tôi biết được ý nghĩa của nó vì tôi đã đọc HG Wells”.
Tương lai của thế giới cũng giống một vùng không gian nơi các nhà văn có thể tưởng tượng và sáng tạo mọi thứ, từ những xã hội phản địa đàng, xã hội lý tưởng hay những thử nghiệm khoa học và đời sống.
Trong tác phẩm Sultana’s Dream (1905) của Begum Rokeya, một du khách mạo hiểm đã bước vào một xã hội công nghệ cao dưới sự quản lý của mẫu h
Cuốn tiểu thuyết Woman on the Edge of Time (1976) của Marge Piercy đi sâu vào sự đối lập giữa tương lai không tưởng và phản địa đàng: một cộng đồng nông thôn yên bình đối lập với một siêu thành phố tư bản, nơi người giàu kéo dài tuổi thọ trong khi người nghèo phải vật lộn để sinh tồn.
Cuốn Parable of the Sower (1993) và Parable of the Talents (1998) của Octavia E Butler lấy bối cảnh ở California hậu tận thế. Một lần nữa, giới giàu có phải chống lại thế giới phản địa đàng nơi khí hậu bị tàn phá và người dân khao khát những ngày xưa tốt đẹp. Một vị tổng thống đã xuất hiện, với mục tiêu "làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại" và đặt tầm nhìn về nước Mỹ dưới thời Reagan. Dường như những tưởng tượng siêu hư cấu từ xa xưa này lại đang đúng với hiện thực ngay lúc này.
Lời tiên tri một xã hội công nghệ nghẹt thở
Nhiều nhà văn cũng đã dự đoán được sự phát triển của xã hội. Yevgeny Zamyatin với tác phẩm We (bản dịch tiếng Anh xuất bản năm 1924) hay Aldous Huxley với cuốn Brave New World (1932). Những cuốn tiểu thuyết này vạch ra sự nghẹt thở của chủ nghĩa tư bản và dường như đã truyền cảm hứng cho các ông trùm công nghệ hiện thực hóa điều những cuốn sách viết nên.
Một tác phẩm kế thừa những tiểu thuyết này là The Handmaid’s Tale năm 1985 của Margaret Atwood, một câu chuyện tiên tri khác về sự giám sát và sự kiểm soát thân thể phụ nữ. Ngoài ra, bộ ba tiểu thuyết MaddAdam của Atwood (Oryx and Crake, 2003; The Year of the Flood, 2009 và MaddAdam, 2013) cũng nêu bật những vấn đề đạo đức liên quan đến kỹ thuật sinh học, đại dịch và các tập đoàn độc quyền.
Thế giới công nghệ cũng không nằm ngoài khả năng tiên tri của các nhà văn. Trong tiểu thuyết Snow Crash năm 1992 của Neal Stephenson, metaverse là một thực tế ảo nhập vai, đòi hỏi phải có tai nghe để sử dụng. Năm 2021, Mark Zuckerberg đã đổi tên công ty mẹ của Facebook, Instagram và WhatsApp thành Meta và tuyên bố ý định phát triển “metaverse”.
Hay tiểu thuyết Neuromancer năm 1984 của William Gibson đã tưởng tượng ra một không gian thực tế ảo gọi là Matrix. Cuốn tiểu thuyết này sử dụng thuật ngữ “không gian mạng”, khái niệm giờ đây đã trở nên quá phổ biến.
Như Atwood đã nói, những tác phẩm hư cấu về tương lai chính là một phép thử cho hiện tại. Các nhà văn đưa ra rất nhiều dự đoán, một số chính xác, một số không. Đó có thể là những hệ quả khác nhau nếu thế giới tương lai đi theo những con đường khác nhau.
Có lẽ điều độc giả có thể làm ở hiện tại chỉ là cân bằng cuộc sống giữa những sức ép bủa vây; từ những thứ vô giá trị để tìm ra những điều có giá trị nhất.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
