Ông Trump 'mở hộp pandora', giới đầu tư e dè về kỷ nguyên USD

Trong nhiều thập niên, đồng USD đóng vai trò là tiền tệ dự trữ toàn cầu, là điểm tựa cho phần lớn giao dịch quốc tế. Do đó, giới đầu tư từ lâu coi nợ chính phủ Mỹ - thường ở dạng tài sản kho bạc nhà nước như trái phiếu, tín phiếu, hối phiếu - là nơi trú ẩn an toàn, có tính thanh khoản cao và khả năng thâm nhập thị trường.

Niềm tin này vẫn đứng vững trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, theo South China Morning Post, những tuần gần đây cho thấy niềm tin đó có thể bắt đầu lung lay.

Ngay sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp thuế với 8 nước châu Âu phản đối Mỹ chiếm Greenland, giới đầu tư đã tỏ thái độ phản đối. AkademikerPension - quỹ hưu trí của Đan Mạch cho chuyên gia giáo dục - công bố kế hoạch thoái vốn khỏi trái phiếu kho bạc Mỹ, trong khi quỹ hưu trí SISA của Greenland được cho là đang cân nhắc rút vốn khỏi các tài sản của Mỹ.

Mặc dù những động thái này chỉ là hạt cát giữa sa mạc hàng nghìn tỷ USD, giới phân tích cho rằng Nhà Trắng đã mở ra “chiếc hộp Pandora”. Họ cảnh báo tâm lý ngờ vực của các đồng minh Mỹ, cùng với nỗ lực phi USD hóa của Trung Quốc và một số nền kinh tế mới nổi, có thể làm căng thẳng quan hệ xuyên Đại Tây Dương và làm suy yếu nền kinh tế.

Hôm 27/1, chỉ số USD - thước đo giá trị của đồng USD so với các loại tiền tệ nước ngoài - đã giảm xuống mức thấp nhất trong 4 năm qua.

“Ông Trump đang đưa rủi ro chính trị vào các tài sản của Mỹ”, Alicia Garcia-Herrero - nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư Natixis (Pháp) - cho biết.

Bà cho rằng những hành vi quyết liệt của ông Trump - như đe dọa sáp nhập Greenland hay bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro - đang thôi thúc các đối thủ lẫn đồng minh tìm cách giảm thiểu khả năng bị tổn thương trước sức ép kinh tế từ Mỹ.

“Niềm tin vào sự ổn định và tính trung lập của đồng USD với tư cách đồng tiền dự trữ toàn cầu đang bị bào mòn”, bà nói thêm.

Tại sao USD lại "ngấm đòn" lúc này?

Mặc dù ông Trump rút lại tuyên bố áp thuế với đồng minh châu Âu, nhiều người cho rằng “hạt giống” ngờ vực đã được gieo xuống, làm suy giảm lòng tin theo cách khó khắc phục.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, tính đến tháng 11/2025, 8 quốc gia châu Âu nằm trong số 20 nước nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ nhiều nhất. Vương quốc Anh chiếm 888,5 tỷ USD, Bỉ là 481 tỷ USD, Luxembourg là 425,6 tỷ USD, cùng với hàng trăm tỷ USD từ Pháp, Ireland, Thụy Sĩ, Na Uy và Đức, chiếm khoảng 1/3 tổng số trái phiếu do nước ngoài sở hữu.

Chuyên gia cho rằng chính sách của ông Trump bào mòn niềm tin vào đồng USD và trái phiếu kho bạc Mỹ. Ảnh: Reuters.

Khủng hoảng Greenland chỉ là sự kiện gần đây nhất bào mòn niềm tin vào đồng USD và trái phiếu kho bạc Mỹ trong nhiệm kỳ thứ 2 của ông Trump. Đáng chú ý, Mỹ khơi mào cuộc chiến thuế quan vào năm 2025, dẫn tới tranh chấp thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới và khiến một số đồng minh phải đa dạng hóa thị trường đầu tư.

Trong nước, mức nợ công của Mỹ ngày càng tăng, trầm trọng hóa bởi quyết định tăng trần nợ theo Đạo luật To đẹp. Nợ chính phủ tăng lên 38.400 tỷ USD vào cuối năm 2025, tăng khoảng 2.230 tỷ USD so với năm 2024.

Việc ông Trump công kích Chủ tịch Fed Jerome Powell, cùng với vụ điều tra hình sự gần đây, cũng gia tăng quan ngại về tính độc lập của Fed. Mặc dù những người tiền nhiệm công khai ủng hộ ông Powell, việc hàng loạt thống đốc ngân hàng trung ương quốc tế đưa ra thông báo chung cho thấy nỗi bất an về suy thoái toàn cầu ngày càng trầm trọng.

Việc chính phủ Mỹ đứng trước nguy cơ đóng cửa một phần vào ngày mai (31/01/2026) do hết hạn ngân sách vào đêm nay (30/01), cũng là yếu tố làm suy giảm vị thế "trú ẩn an toàn" khi niềm tin vào sự ổn định tài chính Mỹ bị xói mòn, tác động tiêu cực đến GDP và trì hoãn dữ liệu.

Ở cấp độ tổ chức riêng lẻ, những vết rạn nứt bắt đầu lộ rõ.

Cùng với quỹ hưu trí tại Đan Mạch và Greenland, quỹ Alecta của Thụy Điển - đơn vị quản lý gần 3 triệu khoản lương hưu tại quốc gia 10,6 triệu dân - được cho là đã bán tháo phần lớn trái phiếu chính phủ Mỹ nắm giữ từ đầu năm 2025. Lý do được đưa ra là sự thiếu nhất quán trong chính sách của Mỹ và thâm hụt ngân sách ngày càng lớn.

Đa dạng hóa danh mục dữ trự

Tuy nhiên, các nhà đầu tư vàng lại đang là người hưởng lợi. Căng thẳng địa chính trị, các ngân hàng trung ương mua vào quy mô lớn, hay chính sách tiền tệ của Mỹ là những nguyên nhân chính dẫn tới đà tăng này.

Trong số các ngân hàng trung ương tham gia làn sóng mua vàng có Ba Lan, với kế hoạch mua 150 tấn vàng. Ngân hàng này cho biết “Ba Lan sẽ vào nhóm 10 quốc gia có trữ lượng vàng lớn nhất thế giới”.

Đà tăng giá lan sang các kim loại khác như bạc và bạch kim, với giá bạc tăng hơn gấp 3 lần kể từ đầu năm 2025.

Trong báo cáo phát hành tuần trước, Goldman Sachs nâng dự báo giá vàng lên 5.400 USD/ounce vào tháng 12, tăng từ mức 4.900 USD. Báo cáo cũng cho rằng các ngân hàng trung ương sẽ mua trung bình 60 tấn trong năm 2026, khi các ngân hàng ở thị trường mới “có khả năng tiếp tục đa dạng hóa danh mục dự trữ”.

Nhiều nhà đầu tư coi vàng là kênh trú ẩn an toàn giữa những biến động. Ảnh: Reuters.

Ngoài vàng và các lựa chọn thay thế truyền thống khác cho tài sản bằng USD, một số nhà phân tích cho rằng Trung Quốc cũng là điểm đến hấp dẫn, được thúc đẩy bởi công nghệ phát triển và chính sách rõ ràng hơn.

Sau cuộc chiến thương mại, Bắc Kinh đặc biệt thận trọng với những rủi ro từ sự phụ thuộc quá mức vào đồng USD. Giới chức Trung Quốc đã thúc đẩy đồng NDT ở thị trường quốc tế. Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới từng nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ lớn nhất, đạt đỉnh điểm 1.320 tỷ USD vào tháng 11/2023. Sau đó, Trung Quốc giảm dần, với lượng dự trữ xuống mức thấp nhất trong 17 năm, chỉ còn 682,6 tỷ USD vào tháng 11/2025.

Trung Quốc không phải thị trường mới nổi duy nhất phòng ngừa rủi ro. Dữ liệu của Bộ Tài chính Mỹ cho thấy Ấn Độ cũng cắt bớt, với mức dự trữ xuống thấp nhất trong hơn 5 năm, chỉ còn 186,5 tỷ USD vào tháng 11/2025, giảm khoảng 25% so với mức đỉnh 2024.

Ngoài ra, ngân hàng Nhân dân Trung Quốc là một trong những ngân hàng trung ương mua vàng lớn, tiếp tục chuỗi mua vàng trong tháng thứ 14 liên tiếp vào tháng 12/2025.

“Chúng tôi tin rằng tài sản của Trung Quốc có tiềm năng trở thành điểm đến cho vốn toàn cầu”, Cliff Zhao và Wilson Zou - chiến lược gia tại CCB International (CCBI) - cho biết.

“Khi thị trường tập trung nhiều hơn vào thúc đẩy công nghiệp và chất lượng lợi nhuận, sức hấp dẫn của tài sản Trung Quốc không đơn thuần là câu chuyện giá rẻ nữa, mà mang dáng dấp về tầm nhìn trung và dài hạn”, họ chia sẻ thêm.

Họ dẫn chứng dữ liệu từ Viện Tài chính Quốc tế cho thấy 50,6 tỷ USD dòng vốn ròng nước ngoài đổ vào cổ phiếu Trung Quốc trong 10 tháng đầu năm 2025, so với 26,8 tỷ USD chảy ra từ các thị trường mới nổi khác.

Tuy nhiên, họ lưu ý dòng vốn chủ yếu từ các quỹ thụ động và quỹ phòng hộ. Dòng vốn dài hạn sẽ quay lại sau khi “cải thiện các yếu tố cơ bản và khôi phục niềm tin vào triển vọng dài hạn của Trung Quốc”. Mặc dù nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 5% trong năm 2025, chỉ số tiêu dùng yếu và thị trường bất động sản suy thoái kéo dài tiếp tục là mối băn khoăn với nhiều nhà đầu tư tiềm năng.

Dẫu vậy, dù năm 2025 là một năm đầy biến động với đồng USD, một số nhà phân tích hoài nghi sự hỗn loạn này sẽ dẫn đến bước chuyển dịch vĩnh viễn. Họ chỉ ra vị thế thống trị tuyệt đối của đồng tiền này trên thị trường tài chính toàn cầu, cũng như tỷ trọng khiêm tốn của các nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, khi đại đa số tài sản này do doanh nghiệp nội địa nắm giữ.

Charles Chang - giáo sư tài chính tại Đại học Phục Đán - nhận định biến động gần đây chỉ là những nhiễu động nhất thời.

"Nhiễu động tất nhiên tạo rủi ro và ảnh hưởng đến thị trường. Nhưng chuyển dịch mang tính hệ thống như đổi hướng thị trường vốn toàn cầu thì không đơn giản như vậy”, ông kết luận.