Trong một bước đi nhiều rủi ro, Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu phụ tá chuẩn bị cho kịch bản phong tỏa Iran kéo dài, theo giới chức Mỹ. Mục tiêu là tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế và hoạt động xuất khẩu dầu của Iran bằng cách ngăn tàu thuyền ra vào các cảng của nước này.
Tuy nhiên, việc kéo dài phong tỏa cũng đồng nghĩa xung đột sẽ kéo dài, đẩy giá nhiên liệu tăng, làm giảm mức ủng hộ dành cho ông Trump và khiến triển vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ thêm bất lợi. Lượng tàu qua eo biển Hormuz cũng đã xuống mức thấp nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Vắng bóng “viên đạn bạc”
Kể từ khi sau lệnh ngừng bắn hôm 7/4, ông Trump đã nhiều lần ra quyết định tránh leo thang xung đột, mở ra lối đi cho hoạt động ngoại giao dù trước đó từng đe dọa xóa sổ “nền văn minh” Iran.
Dù vậy, ông Trump vẫn muốn siết chặt vòng vây với Tehran cho tới khi đối phương chấp nhận tháo dỡ toàn bộ chương trình hạt nhân. Đó có lẽ là lý do Tổng thống Mỹ hiện hài lòng với việc phong tỏa vô thời hạn Iran.
“Nhờ phong tỏa các cảng Iran, Mỹ đang nắm đòn bẩy tối đa trong các cuộc đàm phán nhằm ngăn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân”, người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly nói với Wall Street Journal.
Một quan chức cấp cao Mỹ cũng tiết lộ với tờ Wall Street Journal rằng các biện pháp hiện tại đang gây sức ép rõ rệt lên nền kinh tế Iran, do nước này gặp khó khăn trong việc lưu trữ lượng dầu chưa bán được.
 |
| Tàu thuyền trên eo biển Hormuz, Musandam, Oman vào ngày 29/4. Ảnh: Reuters. |
Dù vậy, quyết định kéo dài lệnh phong tỏa của ông Trump cho thấy trong tay vị tổng thống vốn luôn muốn có được chiến thắng nhanh gọn và dễ truyền thông đang thiếu đi điều mà Wall Street Journal gọi là “viên đạn bạc” - tức một giải pháp mang tính quyết định.
Nếu đơn phương chấm dứt giao tranh, Washington có thể thoát khỏi xung đột nhanh chóng, giảm áp lực cho kinh tế Mỹ và toàn cầu. Đổi lại, điều này khiến Mỹ mất đòn bẩy đàm phán, có thể cho phép Iran đặt điều kiện cho quá trình xuống thang.
Trong khi đó, việc nối lại chiến sự có thể gây thêm tổn thất cho Iran nhưng nhiều khả năng sẽ buộc đối phương tung thêm đòn gây gián đoạn nghiêm trọng hạ tầng năng lượng tại Vùng Vịnh, qua đó làm chi phí chiến tranh tăng cao.
Đồng thời, phong tỏa có thể làm suy giảm nguồn tài chính của Iran, nhưng đồng thời buộc Mỹ phải duy trì hiện diện quân sự lâu hơn tại Trung Đông, mà không có gì bảo đảm Tehran sẽ nhượng bộ. Cho tới nay, Washington vẫn giữ yêu cầu Iran phải cam kết dừng làm giàu uranium trong 20 năm và chấp nhận các hạn chế sau đó.
“Iran tính toán rằng khả năng chịu đựng và vượt rào phong tỏa của họ có thể lớn hơn lợi ích của Mỹ trong việc ngăn chặn khủng hoảng năng lượng diện rộng”, bà Suzanne Maloney từ Viện Brookings nhận định trên Wall Street Journal. Bà còn cho rằng Iran sẵn sàng chấp nhận khó khăn kinh tế trong nước để giữ vững lập trường.
 |
| Chuyến thăm Saint Petersburg của Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng cho thấy Iran không bị cô lập về mặt ngoại giao như dự đoán, theo chuyên gia an ninh quốc tế Stefan Wolff thuộc Đại học Birmingham. Ảnh: Reuters. |
Chưa tới “lưỡng bại câu thương”
Theo phân tích của chuyên gia an ninh quốc tế Stefan Wolff thuộc Đại học Birmingham trên Channel News Asia, cả Mỹ và Iran hiện nay đều chưa tới thế bế tắc có thể dẫn đến tình trạng “lưỡng bại câu thương” - tức chưa chịu tổn thất nặng nề đến mức cần coi đàm phán là lựa chọn duy nhất.
Iran có thể đang chịu tổn thất nặng nề về kinh tế, nhưng ngưỡng chịu đựng của nước này rõ ràng cao hơn nhiều so với những gì Mỹ và Israel ban đầu dự tính, theo ông Wolf. Quả thật, cuộc chiến hiện đã bước sang tuần thứ 9.
“Chuyến thăm Saint Petersburg của Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng cho thấy Iran không bị cô lập như dự đoán. Trung Quốc chưa thể hiện mức độ ủng hộ chính trị như Nga, nhưng nếu Bắc Kinh có gây sức ép để Tehran quay lại bàn đàm phán với Washington, thì điều đó cũng diễn ra rất kín đáo và đến nay chưa mang lại hiệu quả rõ rệt”, ông Wolf nhận định.
Về phía Mỹ, các hệ lụy cũng đang dần tích tụ. Lạm phát và chi phí sinh hoạt là những vấn đề đáng lo trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11, cùng với nguy cơ sa lầy vào cuộc chiến kéo dài khác tại Trung Đông, trái với cam kết khi tranh cử của ông Trump.
Tuần trước, ông Trump tuyên bố người dân Mỹ nên chấp nhận việc đổ xăng giá cao “trong một thời gian” nữa, hiện ở mức trung bình khoảng 4 USD/gallon trên toàn quốc, cao hơn nhiều so với cam kết tranh cử là đưa giá xuống dưới 2 USD/gallon.
Khảo sát gần đây của Reuters và Ipsos cho thấy cử tri thuộc nhiều khuynh hướng chính trị đều quy trách nhiệm cho ông Trump về việc giá xăng tăng, nhưng mức tín nhiệm sụt giảm này vẫn chưa dẫn đến thay đổi chính sách đối với Iran.
“Cả hai bên dường như đều tin rằng thời gian đứng về phía mình”, ông Nico Lange, chuyên gia an ninh tại Đức, nói với Wall Street Journal.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
