|
|
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters. |
Ngày 5/1 (giờ địa phương), Nhà Trắng cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn coi ngoại giao là lựa chọn hàng đầu trong cách tiếp cận với Iran. Tuy nhiên, ông Trump đồng thời cảnh báo Washington có nhiều phương án khác, bao gồm cả quân sự, nếu các cuộc đàm phán then chốt sắp tới không mang lại kết quả, theo Reuters.
Những tuyên bố cứng rắn được đưa ra trong bối cảnh các khâu chuẩn bị cuối cùng đang được hoàn tất cho cuộc đàm phán Mỹ - Iran dự kiến diễn ra ngày 6/2 tại Oman. Căng thẳng gia tăng khi Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông, với lực lượng mà ông Trump từng mô tả là một “hạm đội khổng lồ”, trong khi các nước khu vực nỗ lực ngăn nguy cơ leo thang thành xung đột rộng lớn.
Đàm phán trong hoài nghi
Các cuộc đàm phán vẫn được tiến hành dù hai bên còn bất đồng sâu sắc về chương trình nghị sự, làm dấy lên hoài nghi về triển vọng đạt thỏa thuận. Tổng thống Trump từng công khai đe dọa sẽ tiến hành các đòn tấn công nhằm vào Iran nếu đối thoại thất bại.
Washington muốn đưa vào bàn đàm phán không chỉ chương trình hạt nhân mà cả kho tên lửa đạn đạo của Iran cùng nhiều vấn đề khác. Trong khi đó, Tehran kiên quyết cho rằng đối thoại chỉ nên tập trung vào hồ sơ hạt nhân. Hiện chưa rõ liệu bất đồng này đã được giải quyết hay chưa.
“Ngoại giao luôn là lựa chọn đầu tiên của tổng thống khi làm việc với các quốc gia trên thế giới, dù là đồng minh hay đối thủ”, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với báo giới.
 |
| Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt trong cuộc họp báo ngày 5/2 cho biết ông Trump ưu tiên đàm phán ngoại giao hơn các chiến dịch quân sự với Iran. Ảnh: Reuters. |
Bà nhấn mạnh ông Trump đã nhiều lần khẳng định yêu cầu Iran phải có “năng lực hạt nhân bằng không”.
“Tổng thống muốn xem liệu một thỏa thuận có thể đạt được hay không”, bà Leavitt nói, đồng thời cảnh báo trong quá trình đàm phán, Iran cần ghi nhớ rằng Tổng thống Mỹ - với tư cách tổng tư lệnh lực lượng quân sự hùng mạnh nhất trong lịch sử - còn nhiều lựa chọn khác ngoài ngoại giao.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã lên đường tới Oman ngày 5/2. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmail Baghaei, cho biết Tehran sẽ tham gia đàm phán “với lập trường vững vàng và mục tiêu đạt được một thỏa thuận công bằng, được cả hai bên chấp nhận và giữ được phẩm giá về vấn đề hạt nhân”.
“Chúng tôi hy vọng phía Mỹ cũng tiếp cận tiến trình này với tinh thần trách nhiệm, thực tế và nghiêm túc”, ông Baghaei nói thêm.
Tại Muscat, ông Araqchi dự kiến sẽ gặp Đặc phái viên của Tổng thống Trump là Steve Witkoff, cùng Jared Kushner - con rể và cố vấn thân cận của tổng thống.
Ngay trước thềm đàm phán, kênh Press TV của Iran đưa tin nước này đã triển khai một trong những tên lửa đạn đạo tầm xa tiên tiến nhất, Khorramshahr-4, tại một căn cứ ngầm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Theo đó, tên lửa này có tầm bắn 2.000 km và có thể mang đầu đạn nặng tới 1.500 kg. Mỹ lâu nay gây sức ép buộc Iran phải chấp nhận giới hạn đáng kể tầm bắn tên lửa.
 |
| Trước thềm đàm phán với Mỹ, phía Iran cho biết nâng cấp xong kho tên lửa đạn đạo, trong đó có tên lửa tiên tiến Khorramshahr-4. Ảnh: Army Technology. |
Những lời đe dọa qua lại
Những cảnh báo thẳng thừng từ ông Trump cùng tuyên bố sẵn sàng đáp trả của Iran đã khiến các chính phủ trong khu vực gia tăng nỗ lực hạ nhiệt tình hình.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho biết Ankara đang làm việc tích cực nhằm ngăn căng thẳng Mỹ - Iran đẩy Trung Đông vào một cuộc xung đột mới. Ông Erdogan, người nhiều năm duy trì quan hệ cá nhân gần gũi với ông Trump, cho rằng đối thoại trực tiếp ở cấp lãnh đạo Mỹ và Iran sẽ rất cần thiết sau vòng đàm phán tại Oman.
Căng thẳng gia tăng trong tuần qua do bất định về địa điểm và hình thức đàm phán, trong bối cảnh Iran vừa tiến hành trấn áp các cuộc biểu tình hồi tháng trước.
Khi được hỏi liệu Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei có nên lo ngại hay không, ông Trump nói với NBC News: “Tôi cho rằng ông ta nên rất lo lắng. Đúng vậy, rất lo”.
Sau phát biểu này, quan chức Mỹ và Iran xác nhận hai bên đã thống nhất chuyển địa điểm đàm phán sang Muscat, thay vì Istanbul như dự kiến ban đầu.
Phát biểu tại Doha, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết trong các cuộc gặp với quan chức vùng Vịnh, ông cảm nhận rõ “mối quan ngại rất lớn” về nguy cơ leo thang xung đột với Iran. Ông kêu gọi Tehran chấm dứt các hành động mà Berlin cho là gây hấn và góp phần ổn định khu vực.
Các quốc gia Arab vùng Vịnh lo ngại Iran sẽ thực hiện lời đe dọa tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ họ nếu Washington tấn công Iran.
Trong khi đó, Trung Quốc tuyên bố ủng hộ quyền hợp pháp của Iran trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, đồng thời phản đối “đe dọa sử dụng vũ lực và sức ép trừng phạt”.
Nguy cơ leo thang nếu đàm phán đổ vỡ
Iran nhiều lần khẳng định các cuộc đàm phán phải giới hạn trong tranh chấp hạt nhân kéo dài với phương Tây.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington muốn mở rộng nội dung đối thoại sang tầm bắn tên lửa đạn đạo của Iran, sự hậu thuẫn của Tehran đối với các lực lượng vũ trang trong khu vực và vấn đề đối xử với người dân trong nước. Các nguồn tin Iran nói Mỹ yêu cầu Tehran giới hạn tầm bắn tên lửa ở mức 500 km.
 |
| Bản đồ các căn cứ và số lượng vũ khí của Mỹ và đồng minh bố trí xung quanh Iran. Ảnh: Military Chronicles. |
Ảnh hưởng khu vực của Iran đã suy yếu trong thời gian qua sau các đợt tấn công của Israel nhằm vào các lực lượng thân Tehran, từ Hamas ở Gaza, Hezbollah tại Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen đến các nhóm dân quân tại Iraq, cũng như việc đồng minh thân cận của Iran là cựu Tổng thống Syria Bashar al-Assad bị lật đổ.
Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình, trong khi Mỹ và Israel cáo buộc Tehran từng theo đuổi việc phát triển vũ khí hạt nhân.
Trong lúc căng thẳng leo thang, Mỹ đã triển khai hàng nghìn binh sĩ tới Trung Đông, cùng tàu sân bay, tàu chiến, máy bay chiến đấu, máy bay do thám và máy bay tiếp nhiên liệu trên không. Ông Trump cảnh báo rằng “những điều tồi tệ” rất có thể sẽ xảy ra nếu hai bên không đạt được thỏa thuận.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
