|
Jeff Bezos, nhà sáng lập Amazon, từng gọi Tàn ngày để lại của nhà văn Kazuo Ishiguro là một trong những cuốn tiểu thuyết yêu thích. Elon Musk nhiều lần nhắc đến Bí kíp quá giang vào ngân hà của Douglas Adams và loạt truyện Foundation của Isaac Asimov.
Trong khi đó, Mark Zuckerberg từng bày tỏ sự yêu thích với Trò chơi của Ender của Orson Scott Card.
Những tác phẩm này không phải sách hướng dẫn quản trị, cũng không đưa ra công thức tăng trưởng doanh thu hay tối ưu lợi nhuận. Chúng kể về con người, những lựa chọn khó khăn, sự thay đổi của xã hội và cách mỗi cá nhân nhìn nhận thế giới.
Việc lãnh đạo các doanh nghiệp lớn nhất thế giới tìm đến tiểu thuyết đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: Trong môi trường kinh doanh vốn đề cao dữ liệu và hiệu quả, văn học có thể mang lại điều gì mà sách quản trị chưa chắc làm được?
Tiểu thuyết giúp CEO hiểu con người
Khác với sách kinh doanh thường đưa ra nguyên tắc hoặc phương pháp giải quyết vấn đề, tiểu thuyết đặt người đọc vào những hoàn cảnh cụ thể, nơi nhân vật phải lựa chọn giữa nhiều phương án không hoàn toàn đúng hoặc sai. Để hiểu câu chuyện, người đọc cần theo dõi động cơ, cảm xúc và những mâu thuẫn bên trong mỗi nhân vật.
Đây cũng là những yếu tố quan trọng trong công việc lãnh đạo. Một quyết định của CEO không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu hay chi phí, mà còn tác động đến nhân viên, khách hàng, cổ đông và cộng đồng. Hiểu các con số là điều kiện cần, nhưng hiểu phản ứng và động cơ của con người cũng có thể quyết định cách một chiến lược được triển khai.
Nghiên cứu của hai nhà khoa học David Comer Kidd và Emanuele Castano, công bố trên tạp chí Science năm 2013, cho thấy việc đọc văn học hư cấu có thể cải thiện kết quả của người tham gia trong một số bài kiểm tra về khả năng suy luận trạng thái tinh thần của người khác.
Nói cách khác, việc theo dõi những nhân vật có suy nghĩ và hành động phức tạp có thể giúp người đọc rèn luyện khả năng nhìn nhận thế giới từ góc nhìn khác.
Đến năm 2026, nghiên cứu đăng trên Management and Organization Review tiếp tục xem xét mối liên hệ giữa thói quen đọc tiểu thuyết của CEO và cách doanh nghiệp ứng xử với xã hội.
Phân tích dữ liệu các doanh nghiệp niêm yết tại Trung Quốc trong giai đoạn 2001-2018, nhóm nghiên cứu nhận thấy doanh nghiệp do những CEO có thói quen đọc tiểu thuyết lãnh đạo có xu hướng đóng góp từ thiện nhiều hơn. Kết quả cũng cho thấy mối liên hệ với phúc lợi nhân viên và một số khía cạnh quản trị có trách nhiệm.
Theo nhóm tác giả, khả năng đồng cảm có thể là một cơ chế giải thích mối liên hệ này. Khi chú ý hơn đến hoàn cảnh và trải nghiệm của người khác, lãnh đạo có thể cân nhắc kỹ hơn những tác động xã hội từ quyết định của mình.
Dĩ nhiên, các kết quả trên không chứng minh đọc tiểu thuyết trực tiếp khiến CEO trở nên đồng cảm hoặc điều hành doanh nghiệp tốt hơn. Những người vốn quan tâm đến con người cũng có thể có xu hướng đọc văn học nhiều hơn. Dù vậy, các nghiên cứu mở ra một góc nhìn đáng chú ý về vai trò của văn học trong việc hình thành tư duy lãnh đạo.
Khi văn học mở rộng góc nhìn kinh doanh
Một giá trị khác của tiểu thuyết là khả năng đưa người đọc ra khỏi những kinh nghiệm quen thuộc. Các câu chuyện có thể tái hiện những nền văn hóa, hoàn cảnh sống và hệ giá trị khác nhau, qua đó khiến người đọc phải xem xét nhiều cách lý giải cho cùng một vấn đề.
Với CEO, khả năng này hữu ích khi làm việc với đội ngũ đa dạng hoặc phục vụ những nhóm khách hàng có nhu cầu khác biệt. Một chính sách có thể hợp lý trên bảng tính nhưng tạo ra phản ứng ngoài dự kiến khi được áp dụng vào thực tế. Việc cân nhắc nhiều góc nhìn giúp lãnh đạo nhận diện những hệ quả mà mô hình tài chính khó phản ánh đầy đủ.
 |
| Cuốn tiểu thuyết yêu thích của Jeff Bezos. Ảnh: Nhã Nam. |
Với Jeff Bezos, sức hấp dẫn của Tàn ngày để lại nằm ở những bài học về cuộc đời và trải nghiệm của người khác.
Cuốn tiểu thuyết kể về một quản gia người Anh nhìn lại quá khứ, những lựa chọn và sự tận tụy đã định hình cuộc đời mình.
Câu chuyện không nói về kinh doanh, nhưng gợi ra những câu hỏi về lòng trung thành, sự tự nhận thức và cái giá của những quyết định được đưa ra trong quá khứ.
Trong khi đó, khoa học viễn tưởng của Isaac Asimov hay Douglas Adams đưa người đọc đến những thế giới giả định, nơi công nghệ, quyền lực và xã hội vận hành theo những quy luật khác với hiện tại.
Những câu chuyện như vậy có thể khơi gợi trí tưởng tượng và đặt ra các câu hỏi về tương lai, dù không thể khẳng định chúng trực tiếp tạo nên các quyết định kinh doanh của Elon Musk.
Trong môi trường kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và các công cụ tối ưu hóa, đọc tiểu thuyết có thể là cách để lãnh đạo tạm rời khỏi những chỉ số trước mắt, cân nhắc nhiều góc nhìn và hiểu hơn về con người đứng sau mỗi quyết định.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
