'Nhiều nơi được báo trước, đến kiểm tra thì mọi thứ sạch sẽ, tươm tất'

Suất ăn bán trú của học sinh cần được đảm bảo an toàn thực phẩm. Ảnh minh hoạ: Khương Nguyễn.

Sáng 14/4, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM tổ chức lễ ký kết cam kết đảm bảo an toàn thực phẩm đối với các cơ sở cung cấp suất ăn cho trường học trên địa bàn. Tại đây, những mảng tối trong chuỗi cung ứng bữa ăn cho hàng triệu học sinh thành phố đã được phơi bày qua những chia sẻ thẳng thắn của cơ quan quản lý và người trong cuộc.

"Đánh bất ngờ" mới có thể phản ánh đúng bản chất

Chia sẻ với báo chí bên lề buổi lễ, PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, khẳng định bữa ăn học đường luôn là ưu tiên cao nhất. Tuy nhiên, bà Lan không ngần ngại chỉ ra thực trạng đáng báo động là bề ngoài nhìn tưởng ổn nhưng bên trong vẫn còn nhiều vấn đề.

Dẫn chứng cho nhận định này, bà Lan nhắc lại vụ nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây khiến hơn 180 học sinh bị ảnh hưởng. Kết quả điều tra ban đầu liên quan đến vi khuẩn Salmonella, đây là "sát thủ" quen thuộc trong các vụ ngộ độc tập thể.

"Nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào, từ nguyên liệu đầu vào, quá trình chế biến cho đến bảo quản và vận chuyển. Thậm chí, có những sai phạm chỉ được phát hiện khi báo chí vào cuộc, phóng viên phải 'giả danh' để ghi nhận thực tế", bà Lan nhấn mạnh.

PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM chia sẻ với báo chí về những vụ nghi ngộ độc gần đây. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Hiện TP.HCM có khoảng 317 đơn vị cung ứng suất ăn cho hơn 3.500 trường học. Dù các doanh nghiệp này đều đã được thẩm định và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nhưng theo lãnh đạo Sở, đó chỉ là "tấm vé thông hành" ban đầu. Trong quá trình hoạt động, nếu thiếu sự giám sát thường xuyên, sai phạm rất dễ phát sinh.

Một trong những rào cản lớn nhất trong công tác quản lý hiện nay là quy định về thanh tra. Bà Lan thẳng thắn nhìn nhận, việc kiểm tra hiện nay phần lớn phải thực hiện theo kế hoạch, được phê duyệt và thông báo trước cho đơn vị.

"Việc thông báo trước khiến một số cơ sở có đối sách đối phó. Nhiều nơi được báo trước, đến kiểm tra thì mọi thứ sạch sẽ, tươm tất, nhưng thực tế vận hành hàng ngày có thể rất khác", bà Lan chia sẻ.

Trong quý I, cơ quan chức năng đã kiểm tra khoảng 30-40% cơ sở cung ứng. Kết quả vẫn ghi nhận những trường hợp kinh hoàng: Sử dụng nguyên liệu không đảm bảo, thậm chí dùng thịt quá hạn sử dụng để chế biến suất ăn cho học sinh.

Từ thực tế này, Sở An toàn thực phẩm đang kiến nghị các cấp thẩm quyền cho phép tăng cường thanh tra đột xuất dựa trên các nguồn tin có cơ sở. Chỉ có "đánh bất ngờ" mới có thể phản ánh đúng bản chất việc tuân thủ quy định của doanh nghiệp.

"Làm suất ăn học sinh phải có đạo đức"

Là người có gần 30 năm kinh nghiệm trong ngành, bà Nguyễn Thị Nụ, Giám đốc Công ty TNHH MTV Suất ăn Công nghiệp Tú Anh (đơn vị cung cấp khoảng 20.000 suất ăn mỗi ngày), cho rằng đây là nghề "khốc liệt và đầy áp lực".

Theo bà Nụ, với mức giá suất ăn hiện nay dao động khoảng 38.000-40.000 đồng, doanh nghiệp hoàn toàn có thể đảm bảo dinh dưỡng nếu "có tâm và biết cân đối". Tuy nhiên, cái khó nhất là kiểm soát nguồn gốc.

"Tôi thường xuyên phải trực tiếp hoặc cử người xuống tận nhà vườn, nhà máy để đánh giá thực tế chứ không chỉ nhìn trên hồ sơ. Nếu phát hiện nguyên liệu không ổn, chúng tôi sẵn sàng trả lại ngay lập tức", bà Nụ cho biết.

Bà cũng đưa ra lời khuyên cho các trường học: Giải pháp tối ưu nhất là đặt bếp nấu ngay tại trường để rút ngắn thời gian vận chuyển. Trong trường hợp phải thuê đơn vị bên ngoài, bán kính vận chuyển không nên quá 10 km. Thời tiết nắng nóng như ở phía nam, TP.HCM là kẻ thù số một của thực phẩm; chỉ cần chậm trễ hoặc bảo quản sai cách, vi khuẩn sẽ bùng phát rất nhanh.

Tại buổi ký kết, Sở An toàn thực phẩm nhấn mạnh việc ký cam kết không phải là thủ tục hình thức cho xong chuyện, mà là "lời thề" trách nhiệm của doanh nghiệp trước sức khỏe của thế hệ trẻ.

Đại diện các công ty ký kết về đảm bảo an toàn thực phẩm. Ảnh: Nguyễn Thuận.

PGS Phạm Khánh Phong Lan khẳng định trong chuỗi giám sát này, hiệu trưởng trường học là người chịu trách nhiệm cao nhất nếu xảy ra sự cố. Bên cạnh đó, vai trò của phụ huynh là cực kỳ quan trọng.

"Chúng tôi khuyến khích phụ huynh tham gia giám sát và phản ánh trực tiếp. Nếu nhà trường không xử lý hoặc phản hồi thiếu thỏa đáng, phụ huynh có thể gửi đơn trực tiếp đến Sở An toàn thực phẩm. Chúng tôi cam kết sẽ bảo mật thông tin và xử lý rốt ráo", Giám đốc Sở An toàn thực phẩm khẳng định.

Bên cạnh bếp ăn trường học, bà Lan cũng bày tỏ lo ngại về hơn 14.300 cơ sở thức ăn đường phố quanh cổng trường. Đây là sinh kế của hàng vạn người nên không thể dẹp bỏ cực đoan, nhưng lại là nguồn nguy cơ khó kiểm soát nhất. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, xu hướng chọn thực phẩm giá rẻ của người dân đang vô tình tạo đất diễn cho thực phẩm bẩn.

Bà Lan khẳng định TP.HCM sẽ không chỉ dừng lại ở việc ký kết mà sẽ siết chặt các hoạt động hậu kiểm, kiên quyết loại bỏ những đơn vị làm ăn gian dối ra khỏi hệ thống cung ứng bữa ăn học đường.