Sau hai tháng xung đột Mỹ - Israel với Iran, tuyến vận tải biển then chốt vẫn bị phong tỏa, làm tê liệt khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Hệ quả là giá năng lượng thế giới tăng vọt, kéo theo lo ngại ngày càng lớn về nguy cơ suy giảm kinh tế.
Các nỗ lực hòa giải đang rơi vào bế tắc. Dù lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4, Tehran vẫn duy trì việc đóng eo biển để đáp trả lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ nhằm vào xuất khẩu dầu - huyết mạch kinh tế của Iran.
Một quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Donald Trump nhận báo cáo trong ngày 30/4 (giờ địa phương) về kế hoạch triển khai loạt không kích mới nhằm buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán chấm dứt xung đột.
 |
| Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Thứ trưởng Chiến tranh (Kiểm toán)/Giám đốc Tài chính Jules W. Hurst và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine điều trần trước Ủy ban Quân sự Thượng viện về yêu cầu ngân sách năm tài chính 2027 của Tổng thống Mỹ Donald Trump dành cho Bộ Chiến tranh tại Đồi Capitol ở Washington, DC (Mỹ) ngày 30/4. Ảnh: Reuters. |
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nhận định việc kỳ vọng đạt kết quả nhanh chóng từ các cuộc đàm phán với Mỹ là thiếu thực tế, bất kể vai trò trung gian thuộc về bên nào.
“Cho rằng có thể đạt kết quả trong thời gian ngắn, theo tôi, là không thực tế”, ông được hãng thông tấn IRNA dẫn lời.
Tối cùng ngày, hệ thống phòng không được kích hoạt tại một số khu vực ở thủ đô Tehran, theo hãng tin Mehr. Trong khi đó, Tasnim cho biết các lực lượng này đang đánh chặn máy bay không người lái cỡ nhỏ và UAV trinh sát.
Cùng ngày, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo cấm công dân tới Iran, Lebanon và Iraq, đồng thời kêu gọi những người đang ở các quốc gia này rời đi ngay lập tức do tình hình khu vực diễn biến phức tạp.
Phát biểu với báo giới, ông Trump tái khẳng định Iran sẽ không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời cho rằng giá xăng - mối quan tâm lớn của đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, sẽ “giảm sâu” ngay khi chiến sự chấm dứt.
Dù tiếp tục cáo buộc Iran vi phạm nghiêm trọng nhân quyền, ông Trump cho biết không phản đối việc nước này tham dự World Cup sắp tới tại Mỹ, sau khi Chủ tịch FIFA Gianni Infantino khẳng định Iran vẫn góp mặt.
Iran cảnh báo “đòn đánh dài và đau đớn”
Một quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố bất kỳ cuộc tấn công mới nào từ Mỹ, thậm chí ở quy mô hạn chế, sẽ kéo theo các đòn đáp trả “kéo dài và đau đớn” nhằm vào các mục tiêu của Mỹ trong khu vực.
Tư lệnh Không quân Vũ trụ Majid Mousavi cũng được truyền thông Iran dẫn lời cảnh báo: “Những gì đã xảy ra với các căn cứ của các ông sẽ lặp lại với tàu chiến của các ông”.
 |
| Tư lệnh Lực lượng Không quân thuộc Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), Chuẩn tướng Seyed Majid Mousavi. Ảnh: Press TV. |
Lãnh tụ tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei, trong thông điệp gửi người dân, nhấn mạnh Tehran sẽ chấm dứt “những hành vi lạm dụng tuyến hàng hải” dưới cơ chế quản lý mới, qua đó phát tín hiệu tiếp tục kiểm soát eo biển.
“Những kẻ từ phương xa kéo đến… không có chỗ đứng ở đó ngoài đáy biển”, ông tuyên bố.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn kéo dài đến giữa năm, tăng trưởng toàn cầu sẽ suy giảm, lạm phát gia tăng và hàng chục triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói, đói kém.
“Eo biển càng bị bóp nghẹt lâu, thiệt hại càng khó đảo ngược”, ông nói tại New York.
Ông Trump đang đối mặt với thời hạn pháp lý vào ngày 1/5 để chấm dứt chiến sự hoặc trình Quốc hội kế hoạch gia hạn. Các nhà phân tích dự báo ông có thể thông báo kéo dài thêm 30 ngày hoặc đơn giản là bỏ qua mốc này.
Dù tiếp tục mô tả kinh tế Iran là “thảm họa”, giới phân tích cho rằng nếu Washington kỳ vọng Tehran sẽ xuống thang trước trong “trò chơi ganh đua chịu đựng”, điều đó có thể không xảy ra sớm.
Xung đột đã khiến tình hình kinh tế vốn khó khăn của Iran thêm trầm trọng, làm gia tăng rủi ro hậu chiến. Tuy vậy, nước này dường như vẫn có khả năng cầm cự trong thế đối đầu tại Vịnh Ba Tư, bất chấp lệnh phong tỏa khiến xuất khẩu năng lượng bị bóp nghẹt.
Nhiều kịch bản được cân nhắc
Ngoài việc siết chặt lưu thông qua eo biển, Iran còn phóng UAV và tên lửa nhằm vào Israel, các căn cứ Mỹ, hạ tầng và doanh nghiệp có liên hệ với Mỹ tại các quốc gia vùng Vịnh.
Axios cho biết một phương án khác được trình lên Tổng thống Trump là sử dụng lực lượng bộ binh kiểm soát một phần eo biển để tái mở tuyến hàng hải thương mại. Các quan chức cũng tiết lộ Washington đang cân nhắc kéo dài phong tỏa hoặc thậm chí tuyên bố “chiến thắng đơn phương”.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ đã gửi công hàm tới các đối tác, mời tham gia liên minh mới mang tên “Cấu trúc Tự do Hàng hải” nhằm đảm bảo tàu thuyền có thể lưu thông qua eo biển nếu chiến sự chấm dứt.
 |
| tàu chở dầu Desh Garima mang cờ Ấn Độ khi nó đang dỡ dầu thô tại một trạm trung chuyển sau khi đi qua eo biển Hormuz ngày 30/4. Ảnh: Reuters. |
Pháp, Anh và một số quốc gia khác đã thảo luận khả năng tham gia, song nhấn mạnh chỉ hỗ trợ mở lại eo biển sau khi xung đột kết thúc.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi, sau cuộc gặp Chủ tịch Quốc hội Lebanon Nabih Berri, cho biết việc chấm dứt các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon - nơi đang duy trì lệnh ngừng bắn mong manh, là một phần trong thỏa thuận ngừng bắn Iran - Mỹ và sẽ tiếp tục là vấn đề trọng tâm trong các tiến trình sắp tới.
Một nguồn tin Pakistan cho hay Islamabad đang nỗ lực ngăn chặn leo thang, trong bối cảnh Mỹ và Iran tiếp tục trao đổi thông điệp về khả năng đạt được một thỏa thuận.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
