Mỹ hoãn tấn công Iran, chuyên gia giải mã nước cờ ông Trump

Từ lâu, giới tài chính và truyền thông Mỹ đã có thuật ngữ “TACO”, viết tắt của "Trump Always Chickens Out” (tạm dịch: Trump luôn "quay xe" vào phút cuối), để mô tả thói quen của ông Trump khi đưa ra những tuyên bố đanh thép gây nhiều lo lắng, nhưng sau đó ông lại rút lui hoặc trì hoãn không tiến hành như đã đe dọa, bởi nhận thấy có quá nhiều nguy cơ.

Kể từ khi bắt đầu chiến dịch Cơn thịnh nộ Dữ dội tại Iran ngày 28/2, lần đầu tiên ông Trump đã có một quyết định “mềm nắn, rắn buông” theo đúng phong cách “TACO” trứ danh.

Ngày 23/3, sau tối hậu thư 48 giờ "nghẹt thở", ông ra lệnh cho Bộ Chiến tranh Mỹ “hoãn” các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng Iran trong 5 ngày, trong bối cảnh diễn ra các cuộc trao đổi “mang tính xây dựng” về việc chấm dứt xung đột.

Biết tiến biết thoái, mềm nắn rắn buông

Tổng thống Mỹ cho biết trong hai ngày qua, chính quyền của ông đã có “các cuộc trao đổi rất tốt và mang tính xây dựng” với Iran nhằm tìm kiếm một giải pháp toàn diện cho xung đột ở Trung Đông.

Bài đăng của ông Trump trên mạng xã hội Truth Social viết: “Dựa trên tinh thần và nội dung của những cuộc trao đổi sâu sắc, chi tiết và mang tính xây dựng này, các cuộc họp sẽ tiếp tục trong tuần, tôi đã chỉ đạo Bộ Chiến tranh hoãn mọi cuộc tấn công quân sự vào các nhà máy điện và cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày, tùy thuộc vào kết quả của các cuộc thảo luận đang diễn ra”.

Ông Trump đang ở thế tiến thoái lưỡng nan, nhưng ít nhất, ông đã tháo ngòi nổ thành công, tránh leo thang xung đột trong ngắn hạn. Ảnh: Reuters.

Trước đó, ông Trump đã đe dọa tấn công các nhà máy điện của Iran, nếu nước này không mở eo biển Hormuz trở lại trong vòng 48 giờ. Dù vậy, trước khi quả bom hẹn giờ đến thời điểm phát nổ, ông Trump đã vội vô hiệu hóa kíp nổ, giúp cả thế giới “thở phào”.

Tâm lý thị trường toàn cầu ngay lập tức được đảo chiều mạnh so với diễn biến trước đó trong ngày. Theo New York Times, cổ phiếu, trái phiếu và giá dầu đồng loạt giảm mạnh sau tuyên bố của Tổng thống Trump.

Giá dầu Brent, chuẩn tham chiếu của quốc tế, giảm mạnh xuống mức 96 USD/thùng. Nhưng ngay sau đó, giá dầu tăng trở lại mức gần 100 USD/thùng, sau khi truyền thông nhà nước Iran phủ nhận thông tin về các cuộc đàm phán đang diễn ra. Dù vậy, mức giá tăng trở lại vẫn thấp hơn so với mức giá đỉnh 114 USD/thùng được ghi nhận trong ngày 23/3.

Theo hãng thông tấn Mizan của Iran, Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố nước này không tham gia đàm phán với Mỹ về việc chấm dứt chiến tranh. Cơ quan này cho rằng tuyên bố của Tổng thống Trump là nỗ lực để “giảm giá năng lượng và kéo dài thời gian nhằm triển khai các kế hoạch quân sự”.

Mizan dẫn lại tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran: “Đúng là có những đề xuất từ các quốc gia trong khu vực nhằm giảm căng thẳng. Nhưng phản hồi của chúng tôi với tất cả các đề xuất đó rất rõ ràng: Chúng tôi không phải bên khởi đầu cuộc chiến này, mọi yêu cầu nên được gửi tới Washington”.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran dẫn lời một quan chức an ninh cấp cao của Iran đánh giá rằng Tổng thống Trump rút lại lời đe dọa tấn công lưới điện của Iran, sau khi ông Trump nhận thấy các đe dọa quân sự của Iran “rất đáng tin cậy”.

Quan chức này khẳng định: “Từ khi chiến tranh bắt đầu cho đến hôm nay, một số bên trung gian đã gửi thông điệp tới Tehran. Câu trả lời rõ ràng là chúng tôi sẽ tiếp tục phòng vệ cho đến khi đạt được mức răn đe cần thiết. Không có cuộc đàm phán nào đang diễn ra lúc này”.

Truyền thông nhà nước và các hãng tin của Iran hiện đều mô tả tuyên bố của ông Trump về hoạt động đàm phán là dấu hiệu cho thấy ông đang muốn “xuống thang”, vì lo ngại trước các đe dọa đáp trả của Iran. Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB tuyên bố: “Ông Trump, vì lo ngại phản ứng của Iran, đã phải rút lại tối hậu thư 48 giờ của mình”.

Dù vậy, theo nhà phân tích đối ngoại Dominic Waghorn, thị trường trái phiếu Mỹ mới là nguyên nhân khiến Tổng thống Trump rút lại tối hậu thư. Trước đó, thị trường trái phiếu Mỹ đã rơi vào trạng thái đáng báo động khi xuất hiện dấu hiệu leo thang xung đột hơn nữa.

Tự tháo ngòi nổ, nhưng sau đó là gì?

Lời đe dọa ban đầu của ông Trump bị xem là thiếu khôn ngoan. Một động thái như vậy có thể dẫn tới các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các mục tiêu năng lượng dễ bị tổn thương ở các nước vùng Vịnh, điều này có thể gây hậu quả thảm khốc cho kinh tế toàn cầu.

Ông Trump hiện tại đã có bước nhượng bộ ban đầu, tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu ông sẽ nhượng bộ tới đâu.

Iran phủ nhận đang đàm phán với Mỹ tại thời điểm này. Ảnh: Reuters.

Hiện Tổng thống Mỹ có thêm 5 ngày, thời hạn đến thứ sáu tuần này (27/3), để có thể tìm cách mở lại eo biển Hormuz. Đối với ông, đây là vấn đề chính trị và kinh tế cấp bách nhất, rõ ràng chính quyền Mỹ đã bước vào cuộc chiến mà họ cũng đang rất bối rối.

Nếu “đàm phán” thất bại, đến thứ 6 tuần này, khoảng 4.500 lính Thủy quân Lục chiến Mỹ sẽ có mặt tại khu vực.

Đối với Tổng thống Trump và phía Iran, câu hỏi then chốt lúc này là: Điều gì được coi là một giải pháp toàn diện cho các vấn đề gây chia rẽ đôi bên.

Việc khôi phục dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz rõ ràng là vấn đề cấp bách. Nhưng quan trọng không kém là cách xử lý lượng uranium đã làm giàu của Iran, cũng như việc Mỹ và Israel có cùng sẵn sàng chấm dứt xung đột tại Iran hay không.

Tham chiến thì dễ, rút quân mới khó

Theo chuyên gia phân tích tin tức thời sự quốc tế Katrin Bennhold của tờ New York Times, những tối hậu thư thay đổi liên tục của ông Trump không đồng nghĩa với việc cuộc chiến sắp kết thúc. Nếu tin theo lời ông Trump, Mỹ vừa đạt được tiến triển lớn trong các cuộc đàm phán với Iran trong hai ngày qua.

Dù vậy, đang có những tín hiệu mâu thuẫn đầy khó hiểu từ Iran và Mỹ, một bên khẳng định đã có những cuộc đàm phán hiệu quả, một bên phủ nhận hoạt động đàm phán đã hoặc đang diễn ra.

Nhưng ngay cả khi không biết chính xác chuyện gì đã xảy ra, vẫn có thể thấy điều quan trọng nhất mà ông Trump đạt được từ nước cờ mới nhất: Ông đã thực hiện kế hoãn binh thành công, bởi ông biết mình cần phải thoát khỏi cái bẫy mà chính ông tạo ra.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trước báo chí trước khi rời bang Florida, Mỹ, ngày 23/3. Ảnh: Reuters.

Việc tuyên bố ngừng tấn công vào các cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày giúp ông Trump có thêm thời gian, thay vì leo thang nghiêm trọng để rồi phải hứng đòn trả đũa khó lường từ Iran. Nhưng nếu công khai rút lại tối hậu thư, ông sẽ có vẻ yếu thế.

Bằng cách trì hoãn thời hạn, nới gia hạn, ông Trump vừa giữ thể diện, vừa có thêm vài ngày “cho các cuộc đàm phán (nếu chúng thực sự có diễn ra), và cũng để lính thủy đánh bộ của Mỹ kịp tới vùng Vịnh, để ông có thêm lựa chọn.

Theo phóng viên kỳ cựu David E. Sanger của New York Times, người chuyên phụ trách thông tin từ Washington, ông Trump đang có nhiều lý do để kết thúc cuộc chiến tại Iran. Cuộc chiến này đã dần trở thành gánh nặng chính trị bên trong nước Mỹ.

Cuộc chiến không được ủng hộ, không chỉ vì khiến giá xăng tăng mà còn vì gây căng thẳng trong liên minh chính trị của ông: Nhiều nhân vật có ảnh hưởng trong phong trào MAGA cho rằng Mỹ đang chiến đấu vì lợi ích của Israel.

Tuy nhiên, kết thúc chiến tranh không dễ. Hai bên có thể đang đàm phán, nhưng theo ông Sanger, tất cả những yếu tố khiến Mỹ khó rút khỏi cuộc chiến tại Iran cho đến nay vẫn còn nguyên.

Mỹ đang đối mặt với vấn đề cấp bách tại eo biển Hormuz và cần khôi phục dòng chảy dầu đi qua eo biển.

Nhưng bất kỳ thỏa thuận nào kết thúc chiến tranh nào mà không giải quyết được vấn đề uranium đã làm giàu của Iran, cũng như chương trình hạt nhân của nước này, sẽ khiến Mỹ rất khó có thể xem là đã giành chiến thắng.

Israel, đồng minh của Mỹ, cũng rất khó chấp nhận bộ máy chính quyền hiện tại của Iran. Dù Mỹ muốn ngừng chiến, Israel vẫn có thể phóng tên lửa về phía Tel Aviv.

Về phía Iran, hầu như không có dấu hiệu nhượng bộ. Tiêu chuẩn để Iran tuyên bố chiến thắng thấp hơn nhiều. Trong khi Mỹ và Israel có nhiều mục tiêu tham vọng, Iran chỉ cần chính quyền hiện tại tiếp tục tồn tại là đủ.