Một nguyên liệu làm người Nhật đứng ngồi không yên

Một nhân viên bên ngoài cửa hàng ở Tokyo, Nhật Bản vào năm 2025. Ảnh: Reuters.

Nhật Bản đang tìm cách giảm thiểu tác động kinh tế từ cuộc chiến ở Trung Đông, trong bối cảnh tình trạng thiếu dầu khiến lạm phát leo thang, kéo theo sức ép đối với chính quyền Thủ tướng Takaichi Sanae trong các cuộc thăm dò dư luận.

Giữa lúc đó, khảo sát mới đây cho thấy người dân Nhật Bản ngày càng lo ngại về nguy cơ thiếu hụt naphtha - một sản phẩm hóa dầu vốn ít được công chúng biết đến nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong hàng loạt ngành và đời sống thường nhật.

Naphtha là gì?

Naphtha là tên gọi chung của hỗn hợp chất lỏng dễ cháy, được tinh chế từ dầu thô và nhiều nguồn khác.

Chất này được dùng để sản xuất xăng, đồng thời là nguyên liệu cho nhiều loại vật liệu như nhựa, xốp cách nhiệt, chất kết dính, dung môi mực in và vật tư y tế như ống tiêm.

Dù được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu, châu Á là khu vực đặc biệt dễ tổn thương trước gián đoạn nguồn cung hiện nay do phụ thuộc lớn vào xuất khẩu naphtha từ Trung Đông.

Thương hiệu Calbee thay đổi bao bì sản phẩm sang màu đen trắng do các vấn đề về chuỗi cung ứng gây ra bởi chiến sự Trung Đông. Ảnh: Calbee/ CNN.

Vì sao người dân lo lắng?

Trong tiếng Nhật, naphtha được phát âm là “nafusa”. Từ này gần đây bắt đầu xuất hiện liên tục trong các bản tin phân tích tác động của việc phong tỏa eo biển Hormuz đối với chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, nỗi lo thực sự bùng phát sau thông báo ngày 12/5 của Calbee - nhà sản xuất snack lớn nhất Nhật Bản. Công ty cho biết sẽ chuyển bao bì dòng khoai tây chiên chủ lực sang màu đen trắng nhằm tiết kiệm mực in do thiếu hụt nguyên liệu liên quan đến naphtha.

Calbee chia sẻ thêm việc in đen trắng sẽ giúp giảm một nửa lượng mực sử dụng, Japan News đưa tin.

Nisshin Seifun Welna Inc. cũng thông báo ngừng in mục thời gian nấu bằng mực đỏ trên bao bì mì spaghetti.

Hiệp hội Các nhà sản xuất Mực in Nhật Bản cho biết nhu cầu đối với dung môi hữu cơ dùng trong mực in đang tăng mạnh.

“Đã xuất hiện dấu hiệu tích trữ hàng hóa”, Yuichiro Wakatsuki, Chủ tịch Nippon Paint Holdings Co., nhận định. Đại diện nhà sản xuất bao bì Toppan Holdings Inc. cũng cho biết công ty không thể nhận đủ lượng dung môi đã đặt mua.

Trong khi đó, chuỗi cửa hàng tiện lợi Lawson Inc. đã chuyển nắp ly cà phê nóng cỡ nhỏ từ nhựa sang giấy và dự kiến áp dụng thay đổi này tại 100 cửa hàng trong năm tài khóa này.

"Chúng tôi đang xem xét lại tất cả vật liệu đóng gói", Sadanobu Takemasu, chủ tịch Lawson, cho biết.

Tập đoàn Aeon Co. cũng lên kế hoạch cắt giảm việc sử dụng khay nhựa và giảm số màu in trên bao bì của thương hiệu Topvalu. Đây là thương hiệu cung cấp đa dạng mặt hàng thiết yếu như thực phẩm tươi sống, đồ khô, hóa mỹ phẩm và đồ gia dụng.

Dữ liệu cho thấy hồi tháng 4, lạm phát bán buôn của Nhật Bản tăng với tốc độ nhanh nhất trong 3 năm, với giá naphtha tăng vọt 79,4%.

“Tôi có thể cảm nhận được hiệu ứng domino”, một người phụ nữ ngoài 60 tuổi nói khi đề cập đến tác động của tình trạng thiếu naphtha.

Các đài truyền hình và báo chí Nhật Bản liên tục đăng tải chương trình và bài viết giải thích naphtha là gì, cũng như tình trạng thiếu hụt có thể ảnh hưởng thế nào đến đời sống hàng ngày.

Một cuộc khảo sát của hãng Kyodo News cuối tuần qua cho thấy hơn 70% người được hỏi bày tỏ lo ngại nguồn cung naphtha có thể bị gián đoạn.

Một tàu chở dầu nhỏ đang di chuyển gần nhà máy lọc dầu, thuộc Khu công nghiệp Keihin ở Kawasaki, phía nam Tokyo, Nhật Bản, vào ngày 17/3. Ảnh: Reuters.

Chính phủ Nhật Bản tìm cách ứng phó

Nhật Bản nhập hơn 90% dầu mỏ từ Trung Đông nên đặc biệt nhạy cảm trước biến động nguồn cung hiện nay.

Sau khi Calbee thông báo chuyển sang bao bì đen trắng, Phó chánh văn phòng nội các Nhật Bản đã phải lên tiếng trấn an công chúng rằng nguồn cung naphtha phục vụ sản xuất mực in vẫn được bảo đảm.

Thủ tướng Takaichi Sanae cũng nhiều lần khẳng định Nhật Bản đang tìm kiếm nguồn cung dầu thay thế, đồng thời từ chối đưa ra lời kêu gọi cắt giảm tiêu thụ như một số quốc gia châu Á khác.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu naphtha được cho là đã bắt đầu ảnh hưởng tới sản xuất nhựa, khiến Bộ trưởng Môi trường Hirotaka Ishihara hôm 15/5 phải đưa ra tuyên bố trấn an tương tự: “Chúng tôi đã bảo đảm đủ nguồn cung túi rác cần thiết. Xin mọi người hãy bình tĩnh và tránh mua tích trữ”.

Truyền thông Nhật Bản cũng đưa tin rằng trái với tuyên bố của chính phủ, sự gián đoạn chuỗi cung ứng đã bắt đầu ảnh hưởng đến các lĩnh vực như xây dựng, giặt khô, chế biến thực phẩm và sản xuất sơn.

Trong bối cảnh trên, một số người đặt câu hỏi liệu nỗi lo Naphtha có ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ dành cho bà Takaichi không?

Tỷ lệ ủng hộ nội các đã giảm 2,5 điểm phần trăm xuống còn 61,3% trong cuộc khảo sát do Kyodo News công bố hôm 17/5.

Dù vậy, Guardian nhấn mạnh mức giảm này cần được nhìn trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ của bà trước đó ở mức rất cao, nhờ “hiệu ứng tuần trăng mật” sau chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 2.

Hiện vẫn chưa rõ công chúng Nhật Bản đánh giá mức độ trách nhiệm của chính phủ đối với cuộc khủng hoảng năng lượng lần này ra sao.

Hơn 70% số người được khảo sát cho rằng chính phủ nên kêu gọi người dân tiết kiệm năng lượng.