Điểm nghẽn Mỹ và Iran

Theo nguồn tin giấu tên, Tehran đã yêu cầu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân và nới lỏng lệnh trừng phạt, đồng thời để nước này duy trì mức độ kiểm soát nhất định đối với hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz.

Nguồn tin cho biết thêm Iran nhấn mạnh bất cứ thỏa thuận nào cũng phải dẫn tới việc chấm dứt ngay lập tức các cuộc giao tranh, bao gồm cả tại Lebanon - nơi Israel đang tiến hành cuộc chiến với lực lượng Hezbollah.

“Những gì chúng tôi đề xuất trong văn bản đều hợp lý và thiện chí”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei phát biểu trong cuộc họp báo hôm 11/5.

Tuy nhiên, trong những phát biểu đầu tiên kể từ khi diễn biến này xảy ra, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 10/5 cáo buộc Iran "chơi trò chơi".

"Iran đã chơi trò chơi với Mỹ và phần còn lại của thế giới trong 47 năm qua”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social. "Họ sẽ không còn cười được nữa!".

Hai giờ sau, ông chia sẻ: "Tôi vừa đọc phản hồi từ những người được gọi là 'đại diện' của Iran. Tôi không thích nó. Phản hồi này hoàn toàn không thể chấp nhận được!".

Dù vậy, nhà lãnh đạo Mỹ không mô tả cụ thể các chi tiết trong phản hồi của Tehran.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei. Ảnh: PressTV.

Lằn ranh

Chương trình hạt nhân của Iran cho đến nay vẫn là “lằn ranh đỏ tuyệt đối” của ông Trump.

Tổng thống Mỹ nhiều lần tuyên bố Iran phải từ bỏ mọi hy vọng đạt được bất kỳ hình thức sở hữu vũ khí hạt nhân nào.

Trong cuộc phỏng vấn với nhà báo độc lập Sharyl Attkisson, ông cho rằng Iran đã “bị đánh bại về mặt quân sự” đồng thời khẳng định Mỹ sẽ chỉ cần 2 tuần để tấn công toàn bộ các mục tiêu tại nước Cộng hòa Hồi giáo.

Ông Trump cũng tiết lộ việc Lực lượng Không gian của Mỹ đang giám sát lượng urani làm giàu của Iran bị chôn vùi dưới các đống đổ nát. Theo đó, Washington sẵn sàng tấn công bất cứ ai tiếp cận lượng urani này.

Mới đây, một số chuyên gia đã cảnh báo về "lỗ hổng" chiến lược trong chính sách đối ngoại của Mỹ, liên quan đến việc sử dụng plutonium từ lò phản ứng để chế tạo thiết bị hạt nhân quân sự.

“Tôi cho rằng mọi thỏa thuận được đề xuất với Iran đều phải xử lý vấn đề chế tạo vũ khí hạt nhân bằng plutonium", Jason Brodsky, giám đốc chính sách của tổ chức United Against Nuclear Iran (UANI), nói với Fox News Digital.

Theo ông, Israel đã hai lần tấn công lò phản ứng nước nặng Arak trong năm qua, vào tháng 6/2025 và tháng 3/2026. Các thông tin tình báo cho thấy Iran liên tục tìm cách khôi phục cơ sở này ngay cả sau đợt không kích.

"Vì vậy, mọi thỏa thuận với Tehran cần bao gồm các điều khoản liên quan đến plutonium", ông cho hay.

Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết Iran muốn giải quyết “những vấn đề cấp bách”, cụ thể là “chấm dứt cuộc chiến dưới mọi hình thức, kể cả ở Lebanon”.

Ông không loại trừ khả năng Tehran đàm phán với Mỹ về vấn đề hạt nhân nhưng sẽ thảo luận cho đến khi 'thời điểm thích hợp' tới.

"Ở giai đoạn hiện tại, sự quan tâm của chúng tôi tập trung vào việc chấm dứt xung đột”, ông Baghaei nói. "Những quyết định về vấn đề hạt nhân, vật liệu hạt nhân hay việc làm giàu uranium... chúng tôi sẽ thảo luận vào thời điểm thích hợp sau này".

Ảnh vệ tinh chụp cơ sở hạt nhân Natanz của Iran vào ngày 7/3. Ảnh: Vantor/Reuters.

Wall Street Journal đưa tin hôm 10/5 rằng Iran đề nghị chuyển một phần kho uranium làm giàu ở mức cao sang nước thứ ba, đồng thời bác bỏ ý tưởng phá dỡ các cơ sở hạt nhân.

Tuy nhiên, hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran phủ nhận thông tin này, còn nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận cho biết đề xuất phản hồi của Tehran không đề cập tới chương trình hạt nhân.

Mỹ tung thêm đòn trừng phạt

Theo Bloomberg, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei được cho đã gặp một quan chức quân sự cấp cao và ban hành “chỉ thị mới” để đối phó với đối thủ.

Không có đoạn phim nào về ông Khamenei, người chưa từng xuất hiện hay lên tiếng trước công chúng kể từ khi được bổ nhiệm vào tháng 3.

Xung đột với Iran được cho sẽ nằm trong chương trình nghị sự khi ông Trump gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Theo một quan chức Mỹ trao đổi với báo giới qua điện thoại, doanh thu mà Trung Quốc mang lại cho Iran cũng như khả năng xuất khẩu vũ khí sẽ nằm trong số chủ đề được thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh. Người này yêu cầu giấu tên do tính nhạy cảm của công tác chuẩn bị.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp song phương bên lề hội nghị APEC ở Busan, Hàn Quốc, ngày 30/10/2025. Ảnh: Reuters.

Mới đây, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết nước này đang áp đặt các lệnh trừng phạt đối với nhiều công ty và cá nhân tại Trung Đông và Trung Quốc với cáo buộc hỗ trợ Iran trong hoạt động quân sự.

Các biện pháp này nhằm vào 11 tổ chức và 3 cá nhân có trụ sở tại Iran, Trung Quốc, Belarus và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

“Nằm trong danh sách hành động hôm nay có một số thực thể có trụ sở tại Trung Quốc đã cung cấp ảnh vệ tinh nhằm hỗ trợ các cuộc tấn công quân sự của Iran nhằm vào lực lượng Mỹ ở Trung Đông”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết.

Bế tắc đàm phán giữa Mỹ và Iran cũng đồng nghĩa eo biển Hormuz vẫn phần lớn bị phong tỏa.

Lệnh ngừng bắn có hiệu lực cách đây hơn một tháng đang được duy trì nhưng rất mong manh, khi các quốc gia Arab và tàu thuyền trên khắp Vịnh Ba Tư liên tiếp hứng chịu cuộc tấn công lẻ tẻ từ Iran.

Qatar cho biết một vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái hôm 10/5 đã khiến tàu chở hàng bốc cháy trong thời gian ngắn tại vùng lãnh hải nước này.

Con tàu xuất phát từ Abu Dhabi sau đó tiếp tục hành trình tới cảng Mesaieed của Qatar sau khi đám cháy được dập tắt. UAE và Kuwait cũng ghi nhận những cuộc tấn công trên không.

Dù vậy, dữ liệu theo dõi tàu do Bloomberg tổng hợp cho thấy tàu Al Kharaitiyat, tàu chở khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Qatar, đã đi qua eo biển Hormuz vào cuối tuần này.

Đây là lần xuất khẩu đầu tiên của Qatar ra khỏi khu vực kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu và điểm đến là Pakistan - bên trung gian quan trọng trong cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran.

Theo một số nguồn tin, lô hàng này là một phần trong các cuộc đàm phán giữa Pakistan và Iran nhằm giúp nước này có được thêm khí đốt tự nhiên hóa lỏng từ Qatar để đáp ứng nhu cầu cấp thiết.

Hơn 40 quốc gia được cho nhóm họp hôm 11/5 để thảo luận về kế hoạch do châu Âu dẫn dắt nhằm hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz sau khi có lệnh ngừng bắn ổn định.

Các nước dự kiến cung cấp lực lượng hộ tống và tuần tra trên không, rà phá thủy lôi với nỗ lực do Anh và Pháp dẫn đầu, nhằm trấn an tàu thương mại rằng việc đi qua tuyến đường thủy này sẽ an toàn.

Tổng thống Mỹ từng đề xuất Iran cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong khi Washington chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran, sau đó hai bên sẽ tiến hành cuộc đàm phán hạt nhân kéo dài một tháng.

Hôm 10/5, trên chương trình Meet the Press của đài NBC, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ra tín hiệu rằng nước này có thể ưu tiên việc mở lại eo biển Hormuz hơn là yêu cầu chấm dứt chương trình hạt nhân của Tehran ngay lập tức.

Khi được hỏi về khả năng đạt được thỏa thuận tạm thời mà có thể không giải quyết triệt để vấn đề hạt nhân, ông nói: "Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra".