 |
Với hàng chục nghìn thủy thủ trên khoảng 1.600 con tàu đang mắc kẹt tại eo biển Hormuz, chiến dịch mang tên “Project Freedom” (Dự án Tự do) hoàn toàn không mang lại tự do như kỳ vọng.
Chiến dịch “hộ tống” tàu qua eo biển do Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động chỉ kéo dài vỏn vẹn 48 giờ và mới chỉ có hai con tàu được đưa qua an toàn.
Không đủ niềm tin
Giờ đây, các hãng vận tải biển và thủy thủ đoàn một lần nữa rơi vào tình trạng bị mắc kẹt, không có lối thoát an toàn và không sẵn sàng chấp nhận rủi ro di chuyển. Dù lệnh ngừng bắn đã được công bố, tên lửa vẫn liên tiếp bay qua tuyến hàng hải rộng chỉ khoảng 34 km này.
“Chỉ một thỏa thuận hòa bình thực sự, được chứng minh bằng hành động cụ thể, mới đủ để lấy lại niềm tin của cộng đồng vận tải biển thương mại”, ông Gene Seroka, Giám đốc điều hành Cảng Los Angeles, nhận định.
Ông Seroka, người từng có hơn 5 năm làm việc tại Trung Đông cho hãng tàu lớn American President Lines, cho biết ông chưa gặp bất kỳ lãnh đạo hãng vận tải nào sẵn sàng đưa hàng hóa và nhân sự di chuyển qua khu vực này, kể cả khi có quân đội Mỹ hộ tống.
Trong hơn hai tháng qua, các hãng tàu liên tục tìm kiếm “khoảng trống an toàn” để rời eo biển Hormuz. Trong điều kiện bình thường, mỗi ngày có khoảng 120 tàu đi qua tuyến hàng hải này, nơi trung chuyển tới 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.
 |
| Các tàu chở dầu tại eo biển Hormuz ngày 6/5. Ảnh: Reuters. |
Tuy nhiên, việc để tàu rời đi lúc này đồng nghĩa đặt cả hàng hóa lẫn thủy thủ đoàn vào tình thế nguy hiểm. Chỉ cần một con tàu trị giá hàng triệu USD bị tấn công cũng có thể khiến doanh nghiệp tổn thất nặng nề về tài chính và logistics.
Nhiều hợp đồng bảo hiểm hàng hải cũng có điều khoản thời chiến, cho phép công ty bảo hiểm từ chối bồi thường với các tàu hoạt động trong vùng chiến sự. Điều đó khiến việc đưa tàu ra khơi mà không có đảm bảo tài chính trở thành canh bạc cực kỳ tốn kém.
Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết chính quyền Trump đã liên hệ với nhiều hãng vận tải để mời tham gia Dự án Tự do, song rất ít doanh nghiệp chấp nhận đề nghị này.
Tập đoàn vận tải biển khổng lồ Maersk của Đan Mạch xác nhận hôm 7/7 rằng một tàu của hãng là một trong hai tàu được quân đội Mỹ hộ tống rời eo biển Hormuz. Theo tuyên bố gửi CNN, con tàu này đã “không thể rời Vịnh Ba Tư” kể từ khi xung đột bùng phát hồi tháng 2.
Theo dữ liệu của S&P Global Commodities at Sea, tổng cộng chỉ có 10 tàu, bao gồm hai tàu được Mỹ hộ tống, đi qua eo biển Hormuz trong ngày 4/5.
Hapag-Lloyd - một trong những hãng vận tải biển lớn nhất thế giới - cho biết họ từng cân nhắc sử dụng quân đội Mỹ để đưa bốn con tàu còn lại rời eo biển trước khi Dự án Tự do bị tạm dừng.
“Sau những diễn biến mới chỉ sau một đêm, chúng tôi cần đánh giá lại xem kế hoạch này còn khả thi hay không”, ông Nils Haupt, Giám đốc truyền thông của Hapag-Lloyd, nói.
Ông Haupt cho biết thêm một vụ tấn công khác nhằm vào tàu container trong đêm, khiến nhiều người bị thương, cho thấy mức độ rủi ro vẫn rất cao.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), kể từ khi chiến sự bùng phát, đã có 32 con tàu bị trúng tên lửa, khiến 10 người thiệt mạng và ít nhất 12 người bị thương.
IMO tiếp tục kêu gọi các tàu “cực kỳ thận trọng”, đồng thời nhấn mạnh rằng việc sử dụng lực lượng hải quân hộ tống “không phải giải pháp bền vững về lâu dài”.
Tương lai mờ mịt
Một nguồn tin khu vực am hiểu tiến trình đàm phán cho biết Mỹ và Iran đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Tuy nhiên, chính quyền Trump cảnh báo các cuộc đàm phán trước đây từng nhiều lần đổ vỡ vào phút chót.
Sau khi ông Trump tuyên bố tạm dừng Dự án Tự do, Iran khẳng định việc đi qua eo biển Hormuz an toàn là điều khả thi theo “các quy trình mới”.
Tehran cũng thành lập Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư, đơn vị sẽ giám sát hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz, bao gồm cả việc thu phí, theo hãng tin nhà nước Press TV.
Trước đó, Mỹ từng tuyên bố Iran không có thẩm quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này.
Dù vậy, theo ông Seroka, ngay cả khi có quân đội Mỹ hộ tống, quyết định rời eo biển Hormuz vẫn đòi hỏi các hãng tàu phải thực hiện “những đánh giá cực kỳ kỹ lưỡng”.
“Họ cần thêm rất nhiều niềm tin vào mức độ an toàn và an ninh của tuyến đường này trước khi dám đưa ra quyết định”, ông nói.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
