|
|
Có nọc độc mạnh và thường xuất hiện vào mùa mưa, rắn lục đuôi đỏ khiến nhiều người lo ngại. Ảnh: @nguyentuongvlogs. |
Rắn lục đuôi đỏ (Trimeresurus albolabris) thuộc họ rắn lục, phân bố khá phổ biến tại nhiều tỉnh phía Nam và Tây Nguyên. Đây là loài rắn có nọc độc mạnh, thường sinh sống trong bụi rậm, vườn cây, bờ bụi hoặc những khu vực có thảm thực vật dày.
Trước những video ghi lại cảnh người dân tìm kiếm, tiêu diệt rắn lục đuôi đỏ rầm rộ trên mạng xã hội gần đây, góc nhìn từ các chuyên gia sẽ giúp làm rõ hơn về loài vật này trong tự nhiên.
Loài rắn ngụy trang giỏi, nọc độc mạnh
Đặc điểm nhận dạng nổi bật của rắn lục đuôi đỏ là thân màu xanh lục sáng, phần đuôi có màu đỏ, nâu đỏ hoặc cam, đầu hình tam giác và đồng tử dọc. Chúng hoạt động chủ yếu vào ban đêm, có khả năng ngụy trang rất tốt giữa cây cỏ nên con người dễ vô tình tiếp xúc. Rắn thường chỉ tấn công khi cảm thấy bị đe dọa hoặc bị giẫm phải.
Sau khi bị cắn, nạn nhân thường xuất hiện hai dấu răng nanh rõ trên da. Chỉ sau vài phút, vùng tổn thương bắt đầu sưng nề nhanh, đau nhiều và có thể chảy máu kéo dài.
 |
| Bệnh nhân bị rắn lục đuôi đỏ cắn vào tay. Ảnh: BVCC. |
Khoảng 6 giờ sau, tình trạng sưng có thể lan dần đến gốc chi, kèm bầm tím, xuất huyết dưới da hoặc xuất hiện các bọng nước chứa máu. Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng do độc tố của nọc rắn.
Biến chứng nguy hiểm nhất
Theo nghiên cứu của nhóm bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai công bố trên cơ sở dữ liệu của Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), nọc rắn lục đuôi đỏ có cấu trúc rất phức tạp với hơn 20 thành phần độc tố khác nhau. Trong đó có các nhóm độc tố như protein tiết giàu cysteine, serine protease, phospholipase A2, metalloprotease, lectin dạng C, disintegrin cùng nhiều chất tác động lên quá trình đông máu.
Nọc rắn có thể làm rối loạn gần như toàn bộ quá trình đông máu của cơ thể, từ giai đoạn tiền đông máu, chống đông, ức chế thrombin, phân giải fibrinogen cho đến gây tổn thương thành mạch và tiểu cầu.
Trên lâm sàng, biểu hiện của người bị rắn cắn rất đa dạng. Có người chỉ sưng đau tại chỗ, nhưng cũng có trường hợp rối loạn đông máu nghiêm trọng, chảy máu kéo dài, xuất huyết nhiều nơi, tổn thương tim, suy thận cấp, sốc, thậm chí không qua khỏi nếu không được cấp cứu kịp thời.
 |
| Huyết thanh kháng nọc rắn lục tre tinh chế. Ảnh: IVAC. |
Theo Quyết định 5152/QĐ-BYT của Bộ Y tế về hướng dẫn chẩn đoán và điều trị rắn lục xanh đuôi đỏ cắn, những trường hợp có chảy máu bất thường hoặc rối loạn đông máu (xét nghiệm đông máu 20 phút tại giường dương tính) cần được điều trị bằng huyết thanh kháng nọc rắn lục càng sớm càng tốt. Ngay cả khi đến viện muộn, nếu tình trạng rối loạn đông máu vẫn còn, người bệnh vẫn có chỉ định sử dụng huyết thanh.
Tùy tình trạng, người bệnh có thể được truyền hồng cầu, huyết tương tươi đông lạnh, tủa cryoprecipitate hoặc khối tiểu cầu. Trường hợp suy thận cấp tiến triển có thể phải lọc máu. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân được theo dõi chặt chẽ để phát hiện và xử trí kịp thời nguy cơ sốc phản vệ do huyết thanh hoặc truyền máu.
Góc nhìn từ Trại rắn Đồng Tâm
Trao đổi với Tri Thức - Znews, ông Lê Văn Đua, Phó giám đốc Trại rắn Đồng Tâm (Đồng Tháp), việc nhiều người đổ xô săn bắt rắn lục đuôi đỏ thời gian qua chủ yếu xuất phát từ hiệu ứng của các video lan truyền trên mạng xã hội chứ không phải từ khuyến cáo của các cơ quan chuyên môn.
Ông cho biết Trại rắn Đồng Tâm không khuyến khích người dân săn bắt hay tận diệt loài rắn này. Hiện đơn vị vẫn nuôi rắn lục đuôi đỏ để phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục và tham quan, đồng thời không thu mua rắn do người dân săn bắt.
 |
| Chuyên gia khuyến cáo cần nhìn nhận vấn đề trên cơ sở khoa học, thay vì chỉ từ tâm lý sợ hãi. Ảnh: Trường Nguyên. |
Theo ông Đua, dù là loài có nọc độc và có thể gây nguy hiểm nếu tiếp xúc, rắn lục đuôi đỏ vẫn là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái.
"Mỗi loài đều có vai trò riêng trong tự nhiên. Không nên tìm cách tiêu diệt hay khiến bất kỳ loài nào biến mất khỏi môi trường sống, bởi sự tồn tại của chúng là cần thiết để giữ cân bằng thiên nhiên", ông Đua nói.
Theo Trại rắn Đồng Tâm, trong tự nhiên, rắn lục đuôi đỏ là động vật săn mồi, góp phần kiểm soát quần thể chuột, thằn lằn, ếch nhái và nhiều loài động vật nhỏ khác. Ngược lại, bản thân chúng cũng là nguồn thức ăn của các loài chim săn mồi và nhiều động vật ăn thịt khác, tạo nên chuỗi thức ăn tự nhiên.
Chia sẻ trên mạng xã hội, đơn vị cho biết việc phổ cập kiến thức về hệ sinh thái nhằm giúp cộng đồng có góc nhìn đa chiều, không hướng đến khái niệm "bảo tồn mang tính kinh tế" và luôn đặt an toàn của người dân lên hàng đầu. Đơn vị cho biết hoàn toàn đồng tình khi con người bị động vật nguy hiểm đe dọa. Dù vậy, việc phát động phong trào tận diệt một loài sinh vật ngoài tự nhiên không thể giải quyết triệt để gốc rễ vấn đề.
Trại rắn Đồng Tâm cũng nhấn mạnh sự xuất hiện của rắn gần khu dân cư phần lớn là hệ quả của sự chồng lấn không gian sống giữa con người và động vật hoang dã, chứ không phải do bản năng chủ động tấn công con người.
Theo chuyên gia, thay vì tìm cách tận diệt, người dân nên chủ động phòng ngừa bằng cách thường xuyên phát quang bụi rậm, dọn dẹp khu vực quanh nhà để hạn chế nơi trú ẩn của rắn, mang ủng và găng tay khi làm việc ở nơi nhiều cây cỏ, đồng thời trang bị kiến thức sơ cứu để bình tĩnh xử trí nếu không may bị rắn cắn.
Một điểm đáng chú ý khác là nọc rắn không chỉ là chất độc mà còn là nguồn nguyên liệu quan trọng trong nghiên cứu y học. Từ nọc rắn, các nhà khoa học có thể sản xuất huyết thanh kháng nọc cũng như phát triển nhiều loại thuốc điều trị bệnh.
Vì vậy, theo Trại rắn Đồng Tâm, "tận diệt" chưa bao giờ là giải pháp căn cơ. Sự an toàn lâu dài đến từ hiểu biết, phòng ngừa chủ động và ứng xử hài hòa với tự nhiên, thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn một loài sinh vật khỏi hệ sinh thái.
Cuốn sách "Ăn thông minh, sống bình yên" của tác giả Makita Zenji giải thích về lý do càng nhiều tuổi càng cần hạn chế đường một cách nghiêm ngặt. Ngoài ra, cuốn sách cũng thông tin về các vấn đề lớn của chỉ số đường huyết; về cơ chế của các vấn đề béo phì, lão hóa và bệnh tật, cung cấp chế độ ăn uống hợp lý giúp bạn đảm bảo chỉ số đường huyết, tránh các bệnh liên quan đến đường huyết.
